(Boektitel)

Een warm bad voor je hart

(Her)ontdek je vrouwelijke talent voor geluk, liefde en creatie

Astrid Maria Boshuisen

Dankwoord

Dank aan alle bekende en onbekende vrouwen die de inspirerende, persoonlijke, motiverende, ontroerende en bemoedigende ervaringen hebben willen delen die je in dit boek terugvindt. Dank ook, maar dan bij voorbaat, aan alle vrouwen die na het lezen van dit boek zelf wellicht in de toekomst een dergelijke ervaring aan mij opsturen voor gebruik op de website www.eenwarmbadvoorjehart.nl. of voor in een volgend boek.

NB:

Een deel van ‘Een warm bad voor je hart’ verscheen eerder in de vorm van columns op de website www.mamas.nl, en/of als artikel in Napa, de weekendbijlage de Antilliaanse nationale krant Amigoe. Een deel van de interviews verscheen eerder in de rubriek het Inzicht van het Santé, het maandblad over psychologie, gezondheid en beauty. Het betreft hier een gratis en belangeloos verstrekt boek. Print je het, doe dat dan slechts één keer en wees zo vriendelijk het alleen voor eigen gebruik te houden, en de inhoud niet in druk te doen verschijnen of te vermenigvuldigen. Mocht je jezelf tegenkomen in dit boek, en hiermee niet akkoord gaan, laat het mij dan weten. Ik verwijder dan onmiddelijk je bijdrage. Het betreft hier ook een experimenteel boek, dat je zou kunnen zien als een ‘Beta-versie.’ Het bevat dus fouten en onvolmaaktheden.

Bij voldoende belangstelling kan een aantal exemplaren van ‘Een warm bad voor je hart’ gedrukt worden voor een prijs van € 16,00 per stuk. Bestellen kan via info@mijngelukmaakikzelfwel.nl. Als de lijst belangstellenden lang genoeg is, krijg je bericht.

Inhoud:

Voorwoord

1. Inleiding

Waarom iedereen er wel bij vaart als je je eigen geluk voorop stelt

2. Een warm bad voor een lusteloos hart

Met producent en Fair Trade-boegbeeld Floortje Dessing, schrijver Heleen van Royen en actrice Lottie Hellingman

a. De innerlijke bron van nieuwe energie aanboren

b. Een vernieuwde kijk op het leven creëren

c. Een nieuwe kijk op dagelijkse bezigheden creëren

d. Weer gaan spelen, als het kind dat je ooit was

e. De lust terugvinden in een (schijnbaar) uitgeblust lichaam

3. Een warm bad voor een angstig hart

Met PR-medewerker en presentator Chimène van Oosterhout

Bevrijding van de invloed van de angstcultuur

4. Een warm bad voor een benepen of verkrampt hart

Met presentator Suzanne Bosman

a. Ontspan: je hebt genoeg liefde, tijd, kansen, verworvenheden en geld

b. Ruimte creëren voor je ware persoonlijkheid, verlangens en wensen

5. Een warm bad voor een overbelast hart

Met politica Femke Halsema

a. Het verlossende besef wat je allemaal níet hoeft te doen of te zijn

b. Je hart zuiveren van ongezonde en schadelijke gedachten

c. Stop met werken aan de ‘Nieuwe Man’ en er valt volop energie vrij voor jezelf

d. Met een gerust hart dingen overlaten

e. Een spirituele wijsheid: een licht en gezond hart leeft in het nu

f. Het hart richten is het hart verlichten

6. Een warm bad voor een perfectionistisch hart

Met cabaretière Lenette van Dongen

a. Half werk is prima werk

b. Wie minder doet, ziet pas wat er ogenschijnlijk vanzelf gebeurt

c. Missers mogen: ze zijn gewoon deel van een natuurwet.

c. Hoe we onze imperfecties als een handtasje kunnen bekijken

7. Een warm bad voor een onzeker hart

Met ex-topmodel Miranda Hopman, buikdanslerares, psycholoog en motivatiespreker

Yonina en politica en dierenbelangenbehartiger Marianne Thieme

a. Elke vrouw is succesvoller dan zij zelf denkt

b. Een nieuwe, gezonde visie op schoonheid: namelijk de jouwe

c. Minder bezig zijn met de omgeving betekent meer doen wat je zelf wilt

d. Wat we doen is goed genoeg, De persoon die we zijn, is goed genoeg

e. In elke vrouw schuilt een heldin (op grote of kleine schaal)

8. Een warm bad voor een moederhart

Meer waardering voor wat je doet en gelukkiger moederschap: het begint van binnenuit

9. Een warm bad voor een verward hart

Met schrijver Siska Mulder

a. Verzorg niet de ezel, maar het kind

b. Bedrieglijke verhalen loslaten, de waarheid ontdekken

c. De gave van vrouwelijke intuïtie

10. Een warm bad voor een verwaarloosd hart

Hoe we ons eigen veronachtzaamde hart kunnen leren verzorgen

11. Een warm bad voor een overprikkeld hart

Rust vinden temidden van prikkels door stress, drukte, lawaai en vrouwelijke hormonen

12. Een warm bad voor een verzwakt of verwond hart

Ziekte, ontslag, scheiding: ons ongekende vrouwelijke vermogen om als een vogel Feniks uit de as te herrijzen

13. Een warm bad voor een zichzelf veroordelend hart

Met schrijver en therapeut Joanna Kortink

Een spirituele waarheid over veroordeling: wij zijn nooit schuldig, maar onwetend

14. Een warm bad voor een verhard hart

Met Llink-directeur Anna Visser en musicalactrice Chaira Borderslee

a. Onze eigen afkeuring loslaten

b. Onze natuurlijke behoefte aan vriendelijkheid (weer) toelaten

c. .. maar maak ook plaats voor menselijke nijd en woede

d. Verzacht de harde emotie van jaloezie

e. Een zachter hart voor je relatie met hem (of haar)

f. De vrouwelijke kwaliteit van verbinding met de wereld om ons heen

16. Een warm bad voor een ongeinspireerd hart

Over onze vermogens voor creatie en spiritualiteit

Met politica Laetitia Griffith, en ontwerper en zakenvrouw Marlies Dekkers

a. De inspiratie door creatie

b. Wat spiritualiteit voor je kan betekenen

(ook als je denkt dat je er geen boodschap aan hebt)

Voorwoord

Er zijn vrouwen die fantastische borsten of een fantastische relatie willen ontwikkelen in veertien dagen. Er zijn vrouwen die een kat, rat of schat willen worden. Er zijn vrouwen die willen weten hoe ze alles wat ze denken te moeten doen, nog listiger in roosters en schema’s kunnen verwerken. Voor hen zijn andere boeken geschreven. Al leidt dit boek vanzelf tot een in alle opzichten geslaagder leven, het bevat geen pittige actieplannen. Dit boek gaat ervanuit dat de vervulling van al je wensen begint bij een warm bad voor je hart - zoals de titel al zegt. Dit boek begint bij de basis: je goed voelen zoals je bent. Jezelf waarderen zoals je bent. Je talenten (her)ontdekken om te creëren, te spelen, te leven, te herademen. Je succes wordt er niet minder om. Integendeel.

Dit boek helpt tegen het gevoel dat het niet (of zelf nooit) genoeg of goed genoeg is. Het helpt tegen het gevoel dat er ontzettend veel moet, van jezelf en van de omgeving – en dat er maar bitter weinig ‘mag.’ Een warm bad voor je hart herinnert je eraan wat je waard bent, want dat vergeten vrouwen vaak. Het geeft je in overweging dat iedereen het beste af is als jij je vervuld voelt.

Wat kun je daarvoor doen? Begin eens met een luttel kwartiertje per dag te lezen. Of lees het hele boek in één keer uit en grijp bij tijd en wijle op een specifiek hoofdstuk terug. Datgene waar je je aandacht op richt, dat groeit. Met andere woorden: je kunt je leven op elk moment anders beleven, en in de mate die je zelf verkiest. Je kunt jezelf op ieder gewenst moment ontlasten van gevoelens van negativiteit, angst, beklemming, geleefd worden, tekort schieten, gevangen zitten, ‘moeten en zullen.’ Daarvoor hoef je weinig te doen, behalve lezen*. Sterker nog, je kunt zelfs dingen gaan laten.

Maak je leven mooier en lichter – vanaf vandaag. Geniet meer van wat er al is in je leven, en van wat ligt te wachten tot je het ontdekt. Droom concrete dromen over je ideale leven, en je zet de eerste stap om die dromen waar te maken. Herontdek je talenten om je gelukkig te voelen. Bewonder de vrouwelijke godinnen in jezelf. Schep moed en inspiratie uit de opgetekende levenservaringen van bekende en onbekende vrouwen.

Hoe minder we met pijn en moeite aan onszelf en onze omgeving proberen te versleutelen, des te meer zal in ons leven zó lopen als we graag willen. Een voldaan hart is een bron van succes, op alle mogelijke vlakken: net zoals een lichaam het beste functioneert als het schoon is, verwarmd, goed gevoed en ontdaan van ongezonde overbelasting. Hoe minder geploeter om geslaagd te zijn, des te meer we slagen. Alles wat gelukkiger maakt, komt op een makkelijke manier steeds wat dichterbij. Klinkt dat te mooi om waar te zijn? Probeer het. Geef dit boek een kwartier per dag - of wat meer als het kan. Wees niet cynisch over de kracht van dromen, spelen, verlichten, inspireren en hopen – ga erin mee bij het lezen. Baad je hart in warmte. Je leven zal er mooier op worden, lichter, makkelijker, en in alle opzichten geslaagder.

1. Inleiding

Waarom iedereen er wel bij vaart als een vrouw haar eigen geluk voorop stelt

Er bestaat een grote misvatting, die ook onder vrouwen sterk leeft. Je eigen geluk vooropstellen betekent niet, dat je egoïstisch bent. Integendeel. Wie haar* eigen geluk vooropstelt, zorgt dat alles wat ze aan anderen geeft, uit haar hart komt, en niet met pijn en moeite uit haar tenen. Het heeft geen zin om te geven, wanneer je jezelf nog niet voldoende hebt toebedeeld. Je hebt feitelijk alleen datgene wat je vanuit je hart geeft, ‘over.’ De rest komt voort uit geleende energie. Zo te geven, put jou uit en geeft aan je omgeving niets echts en bestendigs en vruchtbaars. Sterker nog, geven omdat je denkt dat het moet, leven zoals je denkt dat het moet, leidt tot verzuring en kan zelfs zorgen dat je je omgeving een kwaad hart toe gaat dragen.. en vooral jezelf. Of je dat beseft of niet. Een hart dat vervuld is, daarentegen, gaat vanzelf als het ware overvloeien naar de omgeving. Dus laat je de omgeving regelmatig voorgaan, bijvoorbeeld door je te laten leven door de mening van anderen of door maatschappelijke normen over succes en falen, overweeg dan om je eigen vervulling meer voorop te gaan stellen. Ik durf te beweren dat niets zo’n weldaad voor je omgeving is als jouw geluk. Denk eens terug aan je kindertijd. Gaven jouw ouder of ouders je het gevoel dat het leven goed en mooi is? Leefden je ouder of ouders je het gelukkig-zijn voor? Of niet? Had je een slovende ouder? Een verbitterde? Eén die alles rondom zichzelf in orde had – maar niet haar of zijn eigen geluk? Er zijn talloze mensen die het opgeruimde huis van vroeger met liefde hadden ingeruild voor een rommelig huis en het gezelschap van een of twee gelukkige ouder(s). Dat geldt ook voor je huidige leefomgeving. Hoe wil je zelf je partner, kind of andere dierbaren het liefst zien? Inderdaad. Gelukkig. Wie dit verlossende besef tot zich laat doordringen, kan de waarde van haar eigen geluk heel anders gaan zien. Jouw geluk is een weldaad voor je omgeving. Wie haar welbevinden, behoeftes en waarden als norm gaat zien, zal vervolgens zien hoe alles in haar leven als vanzelf meer op de juiste plaats begint te vallen. Dat geldt ook voor je omgeving. Een mens gaat niet minder presteren als ze haar eigen vervulling voorop stelt. Integendeel. De positieve energie die iets simpels als een dagelijks warm bad voor je hart oplevert, reikt veel verder dan de negatieve energie die voortkomt uit druk, eisen en overbelasting.

* Voetnoot: voor ‘haar’ en ‘zij’ kan eventueel ook ‘zijn’ en ‘hij’ gelezen worden. Dit boek ontkent mannen allerminst, maar is bedoeld als brenger van wat meer balans temidden van boeken waarin de lezer vanzelf tot ‘hij’ is benoemd. Ook voor mannen betekent een betere balans tussen het mannelijke en vrouwelijke een weldaad. In mannen zit veel meer vrouwelijkheid dan ‘mannelijke mensen’ zelf vaak vermoeden. Vrouwelijkheid die ondergeschoffeld is, of zelfs ronduit veroordeel door de maatschappij. Dus: ben je man maar voel je je aangesproken door dit boek, voel je dan van harte uitgenodigd om verder te lezen.

Hoofdstuk 2

Een warm bad voor een lusteloos hart

A. Het scheppen van nieuwe energie

Presentator Floortje Dessing (37): “Op mijn negentiende belandde ik, na een toptijd op school, in mijn eerste baan. Ik werkte in een restaurant met een vreselijke eigenares, en moest alles alleen doen. Met mijn relatie was ik ook ongelukkig. Ik zat muurvast. Op een dag zat ik bij mijn moeder, en klaagde dat ik het niet meer wist. Haar antwoord zal ik nooit vergeten: ‘Als je ergens niet gelukkig mee bent, moet je de knoop doorhakken en ermee ophouden. Anders doe je het nooit meer. Je zult er geen spijt van krijgen.”

Diezelfde week heb ik mijn baan opgezegd en mijn relatie beëindigd. Ik ben in de VS zeilles gaan geven. Kort daarop kreeg ik de kans om voor de radio te gaan werken, en zo is het balletje gaan rollen. Van die tijd heb ik geleerd, dat je zelf je leven kunt bepalen. Tenzij je een onoverkomelijke handicap hebt, kun je je lot in eigen handen nemen. Er zijn zo veel mensen die hun relatie of baan niet echt leuk vinden en toch erin blijven hangen. Afwachten en hopen dat het ooit beter wordt, heeft geen zin. Niet bang zijn voor de consequenties, maar kiezen. En niet denken dat je alles kunt hebben. Als je honderd dingen hebt, moet je er twintig durven opgeven voor het leven dat je écht wilt. Je kunt altijd je leven omgooien. Ik hoorde ooit een verhaal over een vrouw die alles had: huisje, boompje, beestje, kinderen, kleinkinderen. Tijdens een vakantie belandde ze in de sloppenwijken van een derdewereldland. Ze is daar een tehuis voor straatkinderen begonnen. Schitterend.

De optie ‘enigszins tevreden zijn’ heb ik na mijn negentiende nooit meer geaccepteerd. Ga voor wat je echt wilt! De jaren dat je zo leeft, zijn twintig keer zo intens. Soms, bijvoorbeeld als ik ergens zit te wachten, vraag ik me af of ik nog gelukkig ben. Het antwoord is altijd: ja. Als ik morgen van de trap val en ik overleef het niet, denk ik in die laatste seconden ongetwijfeld: maar ik ben wél ontzettend lekker bezig geweest!”

Soms weet je niet meer waar je het allemaal voor doet. Niets of niemand kan je nog inspireren. Je voelt je moe, opgebruikt en uitgeblust. Je kunt je lust in het leven tijdelijk kwijt zijn, maar er zijn vrouwen die hun halve leven zo hebben doorgebracht. (Ik zeg expres niet ‘hele leven’, want niemand weet hoe veel jaren ons nog gegeven zijn; en één geïnspireerd jaar kan meer waard zijn dan dertig ongeïnspireerde jaren).

In minder extreme gevallen ligt er een soort moeilijk naspeurbare dofheid over je bestaan. Je voelt je niet ronduit ongelukkig of slecht, maar zou graag die glans van energie willen ervaren die je weleens bij anderen ziet: of dat nou Oprah Winfrey is die een talkshow leidt, of de buurvrouw die in de tuin vol overgave Tai Chi-oefeningen uitvoert. Zelfs een vrouw die voor het oog van de wereld alles bereikt heeft, kan deze ervaring ongemerkt verloren zijn.

In welke van bovenstaande situaties je je ook herkent, het is mogelijk om je innerlijke energie terug te vinden; of die zelfs voor het eerst echt op het spoor te komen.

Je kern terugvinden

Elk mens heeft een kern, zo je wilt een hart, van licht, vuur en warmte. Hier bevinden zich je drijfveren, je enthousiasme, liefde voor jezelf, anderen, het leven. Maar niemand kan die kern altijd in zichzelf vinden. Zo’n eis zou onmenselijk zijn. Ik ervaar die kern evenmin constant – hoe veel ik ook al heb geschreven over geluk en vervulling. Het is niet te vermijden dat je hart, de kern van je lust en je leven, soms ondersneeuwt. Over de redenen zijn boeken volgeschreven. Denk aan de neiging om eigen behoeftes te onderdrukken en te veroordelen, en andervrouws of -mans behoeftes voor te laten gaan. Op een zeker moment kan het zelfs gaan lijken alsof andervrouws of –mans wensen de onze zijn, en niet van buitenaf komen. Een energievreter is ook onze neiging te veel tegelijk te willen doen, en geen ruimte te maken om onder een boom te zitten en op een grasspriet te kauwen en te mijmeren. Misschien realiseer je je op dit punt, dat je niet precies weet wat je écht wil. Wellicht heb je dit nooit echt geweten, of ben je je pure, eigen wensen alleen even uit het zicht verloren. Het is een veelvoorkomend ‘fenomeen’ onder vrouwen dat we zelfs rond ons dertigste of veertigste levensjaar tot over onze oren bij het leven in al haar facetten betrokken zijn, maar dan nog niet weten wat we echt willen. In een maatschappij die zich vaak liever op de ‘nieten’ concentreert dan op de ‘ja’s’, is het ook vrij gebruikelijk dat je beter weet wat je niet wilt. Het gevolg daarvan is dat je je op vermijden concentreert, in plaats van op bereiken en beleven.

De grote vuurvreter

Er zijn zeker vrouwen die vanuit hun eigen innerlijke drijfveren leven en daar tomeloze energie uit putten. Maar in het voorstadium van die gezegende toestand tref je volop vrouwen aan die heel veel doen, maar zich geen tijd of gelegenheid tot zelfwaardering gunnen. Vrouwen die na het behalen van het ene resultaat als een wildevrouw doorhollen naar het volgende. Vrouwen die meer bezig zijn met doen, dan met zijn. Handelwijzen die niet vanuit je eigen innerlijk komen, hebben één ding gemeen. De achterliggende motieven zijn negatief. Handelen vanuit negatieve motieven is dé grote ‘vuurvreter’ bij uitstek. Doen zonder ruimte voor zijn, eeuwig doorstomen zonder pauze, bezinning en rust, betekent dagelijks wat as gooien op je eigen innerlijke vuur. Geen wonder dat dat uiteindelijk dooft. Boeken bestaan niet alleen uit letters. Ze bestaan bij gratie van spaties. De witregels van je leven zijn net zo belangrijk als de tekst. Ze scheppen ruimte, rust en beleving. Ze zijn onmisbaar voor je vervulling en je geluk. Wat je ‘lust en leven’ inhoudt, kun je alleen echt beleven door contact met je kern van inspiratie, licht en energie. Het misplaatste idee dat datgene wat ons drijft van buitenaf komt, krijgt in onze maatschappij veel gewicht. Er is weinig besef dat ons innerlijk de hoofdrol speelt. Energie komt niet uit onze handen, maar uit ons hart. Alleen het innerlijk zou ons handelen in gang mogen zetten. Het is immers het innerlijk dat gebeurtenissen verwerkt, evalueert en er nieuwe handelingen uit laat voortkomen: niet volgens ‘kip zonder kop‘-principe, maar weloverwogen, als wisselwerking tussen innerlijk ervaren, en uiterlijk manifesteren. Doen is niet zo zaligmakend als de maatschappij (en de reclames) willen doen voorkomen. Eerst komt zijn, dan doen. Eerst komt de kern: je innerlijk vuur, je drijfveren. Dan pas volgt de uitstraling ervan naar de ‘lagen’ eromheen: de buitenwereld.

Een fijn saai leven

Het kan jaren duren voor je het contact met je kern kwijtbent. Het goede nieuws: elke stap terug naar je kern laat zich voelen, in de best mogelijke zin. De eerste stap zet je door vanaf vandaag wat ruimte vrij te maken voor jezelf en alleen jezelf, met één enkel doel: een warm bad voor een lusteloos hart. De herontdekking van je ware wensen en gevoelens. Maak ruimte, en het licht zal vanzelf binnenstromen. Maak er een aandachtig, vriendelijk gesprek van met jezelf. Een doelgericht gesprek, of een mijmering. Als het maar prettig is, en over je ware wensen en gevoelens gaat – niet over zaken die je wilt verminderen of vermijden. Laat dromen toe, herinneringen aan plezier en motivatie, verlangens naar gebeurtenissen of mensen of situaties. Als er geen praktische of andere bezwaren bestonden, wat zou je dan nu doen? Wat waren dingen van kort of lang geleden die je opnieuw zou willen doen? Je wensen zouden een ander iets kunnen zeggen – of alleen jou. Waar het gaat om het herontdekken van je innerlijk vuur, is de buitenwereld bij die eerste stap niet van belang.

Maak geen haast. Dagelijks een kwartiertje lezen, mijmeren, fantaseren maakt al verschil. Er zijn vrouwen die Cliniclown zouden willen zijn. Er zijn vrouwen die een bestseller willen schrijven. Er zijn vrouwen die in een afgelegen stuk natuur een lang en harmonieus leven zouden willen hebben dat een ander misschien saai zou noemen. Wat je ook voor innerlijk vuur ontdekt, één ding hebben tal van vrouwen voor jou al ervaren: er is meer mogelijk dan je denkt.

Schrijver Heleen van Royen (42): “In het leven staan veel dingen vast. Aan de andere kant zijn veel dingen maakbaar. De enige manier om erachter te komen wat mogelijk is, is door dingen uit te proberen. Dat heb ik de afgelopen jaren gedaan. Boeken schrijven, bijvoorbeeld. Wat mij opvalt, is dat mensen alle mogelijke argumenten kunnen bedenken waarom iets mis kan lopen. Vaak met goede bedoelingen, maar toch. Mijn schoonmoeder zei altijd zorgelijk: “Wat haal je toch aan?” Mijn ervaring is anders. Het levert iets op: geld of succes of een ervaring. En als het geen succes wordt, doe je toch gewoon weer iets anders? Het draait om het spel, al is winnen natuurlijk nog duizend keer leuker. Van het schrijven van mijn eerste boek heb ik geleerd dat er veel meer mogelijk is dan mensen denken. De kunst in het leven is te ontdekken wat je het beste kunt, en het in die richting zoeken. Voor mij is dat schrijven, voor een ander boekhouden. Doorgaans word je erg vrolijk van doen wat je goed kunt. Het was mijn droom om datgene wat ik zie en meemaak, te vertalen in boeken. Nu is dat mijn werk. Puur omdat ik het heb geprobeerd.”

Heleen noemt belangrijke sleutelwoorden voor haar handelen: dromen, plezier, creativiteit en spelen. Wie haar eigen kern zo kort en krachtig mogelijk benoemt, ontdekt dat die simpeler in elkaar steekt dan we weleens denken. Als ik voor mezelf mag spreken, is mijn eigen kern samen te vatten in vier begrippen: ‘spiritualiteit, liefde, creativiteit, plezier.’ In periodes dat mijn hart verzand raakt in lusteloosheid, blijkt steevast dat ik bijzaken de overhand heb laten nemen boven die vier elementen. Bijzaken zijn dingen die jij niet vanuit je essentie wilt: ze zijn door anderen of jezelf opgelegd, het is suffe onzin die zomaar voorbij komt, het zijn dingen die nu eenmaal in je agenda staan. Stel, ik beantwoord een stortvloed aan mails, doe de administratie, jongleer met mijn volle agenda, en vink aan het eind van de dag alles af. Dat was het weer, de dag is voorbij. Dan heb ik vanalles uitgevoerd, behalve die ene broodnodige handeling: elke dag weer contact maken met mijn kern, zodat ik de inspiratie voel. Ik ageer niet, ik reageer. Niet mijn hart leidt, maar mijn handen. Niet mijn kern is het centrum van waaruit actie plaatsvindt, maar mensen en gebeurtenissen van buitenaf stoken het vuur op. Dat gebeurt makkelijk. Het gebeurt jou, mij, iedereen. Maar daar ligt wel een kans. In je hart antwoorden vinden op de vraag waar je het voor doet, maakt het je mogelijk om dingen met inspiratie te doen. Niet andersom: eerst doen en dan inspiratie proberen te ervaren werkt niet. Het zijn niet je handen die werkelijk creëren. Het is je hart, die de motor van motivatie en inspiratie draaiende houdt. Dat geldt voor alles waar je je mee bezig houdt: van baby verschonen tot groots werkproject lanceren. Zelfs klussen die vervelend lijken, veranderen als je ze doet vanuit je kern. Benoem je kernwaarden en er gebeurt een klein wonder.

“Doe wat je leuk vindt, dan is er minstens één iemand tevreden”

Actrice Katherine Hepburn

Het kleine wonder

Wie weet wat haar kern is, en daarmee regelmatig contact maakt, laat ‘vanzelf’ energie toestromen. Dagelijkse dingen die je zonder enig fut uitvoerde, worden deel van het handelen vanuit je kern. Een voorbeeld. Bij creativiteit – in mijn eigen geval het schrijven van boeken en artikelen voor tijdschriften – hoort administratie: alleen al het inschrijven van facturen voor artikelen, of het administreren van royalties en leenrechten voor gepubliceerde boeken en artikelen. Enige tijd geleden had ik in die rompslomp totaal geen zin meer. Tot ik mijn eigen kern benoemde en besefte dat ook deze zaken rondom mijn kern bewegen, en er dus deel van uitmaken. Zo lang ik dat besef bewaar, doe ik ook deze dingen vanuit mijn wil. Dit geldt ook voor het zorgen voor anderen in je omgeving: is het je ware wens om dingen voor anderen te doen? Realiseer je dat, en vanuit dat besef worden je dagelijkse handelingen gevoed door energie. Andersom geldt dit ook: als je vanalles voor anderen doet omdat je bang bent dat ze je anders niet meer als volwaardig of liefderijk zien, laat de angst dan vallen, en kijk of je kunt leven vanuit positieve motieven om je voor anderen in te spannen. Zoek lust in je leven op de plek waar die werkelijk zit. Het terugkomen naar je kern werkt. Altijd. Want al is het het prettigst om lusteloosheid voor te zijn, ‘te laat’ bestaat niet – er is altijd een nieuwe kans.

Streamer

Naar verluidt werden in klassieke tijden komieken ontboden bij ziekte, met het achterliggend idee dat lachen gezond(er) maakt. Diverse onderzoekers hebben al vastgesteld dat ook je psyche baat heeft bij lachen. Je maakt endorfine aan, het beroemde gelukshormoon.

Om te doen

* Een prettige ‘kleine’ manier om positieve energie naar je toe te trekken, is het wijzigen van formuleringen die je dagelijks gebruikt. Laat woorden als ‘niet’, ‘nooit’ plaats maken voor positieve en bevestigende bewoordingen. Een zin als ‘ik neem nooit een beslissing waar de mensen die betrokken zijn geen inspraak in hebben gehad’ wordt dan bijvoorbeeld ‘ik beslis als ik alle mensen die betrokken zijn inspraak heb gegeven.’ Het is een kleine wijziging van je uitingen, die doorwerkt in je innerlijk.

* Zet jezelf op een dieet als het gaat om dingen en mensen die je de hartenlust ontnemen. Concreet: minder nieuws of krant, meer stripboeken of wijzevrouwenboeken. Minder films met moord en doodslag, meer lachfilms of desgewenst romantische zwijmelarij. Minder stadse drukte, meer natuur en schoonheid. Meer melodieuze of opgewekte muziek, minder depri-pop. Meer mensen die je belletjes in je bloed bezorgen, minder negatievelingen, zeuren en zwaarwichtig doende persoonlijkheden.

* Huur een witte koets en rijd met een vriendin, vriend of geliefde door de (dichtstbijzijnde) stad in je mooiste feestkleren, als de koningin die je bent. Vergeet niet terug te wuiven naar passanten.

Om te luisteren

* The Sunscreen Song

* I’ll put you together again (Hot Chocolate)

* Bobby McFarren: Don’t worry, be happy.

* Colors of the wind, Vanessa Williams

* Window of Hope, Oleta Adams.

* The Storm is over, R. Kelly

* Hallelujah, Milk & Honey

(Allemaal op youtube)

2. Een vernieuwde kijk op het leven creëren

Herinner je je hoe je als klein kind de wereld zag? Kon jij ook een halfuur zitten staren naar de kleine plantjes die samen grote groene bollen mos vormen? Zag je de fantasiebeesten in wolken? Verzamelde je halfedelstenen met kleurige draadjes in de kern, of zelfs ‘goud’? Kon je je wezenloos verheugen op de pannenkoeken die je vader of moeder vanavond ging bakken?

Er zit een bijzonder ervaren in een kinderziel, en dat is het ervaren vanuit onbevangen plezier. Puur voor het genoegen, en zonder stoorzenders als gedachten over latere verplichtingen. Dat geeft energie. Kijken is als een relatie. Kijkgewoontes moeten op den duur vaker ververst worden voor het beste resultaat. Een suppoost ziet na dertig jaar trouwe dienst in het Rijksmuseum nog steeds dezelfde De Nachtwacht. Een wonder van menselijk kunnen, maar dertig jaar Nachtwacht is veel. Zo is het ook met onszelf. We hebben ons leven in veel aspecten allang voor het eerst beleefd, voor de tweede keer, voor de derde of (veel) vaker. Dan nog heeft ieder mens het talent weer met nieuwe ogen te gaan kijken. Het enige dat nodig is om een fonkeling aan je bestaan toe te voegen is bewustwording. We hebben dagelijks volop kansen om weer écht te gaan zien. Overigens zijn het niet alleen – grote en kleine - bewuste acties die ons vermogen om echt te zien vergroten. Ook gebeurtenissen die we niet kiezen, zelfs diegene die op eerste gezicht vreselijk zijn, kunnen je blik vernieuwen. Misschien zelfs voorgoed.

Astrid Maria Boshuisen (40): Op mijn drieëntwintigste kreeg ik een hardnekkige hoest, na een zware examentijd. Uiteindelijk werd door doktoren geconstateerd, dat ik waarschijnlijk een kwaadaardig longzwelsel had: op rontgenfoto’s leek iets in mijn longen te groeien, en snel ook. Ik lag in het ziekenhuis en verwachtte eigenlijk alleen nog de dood. Naast mij lag een oudere vrouw van Caribische afkomst. Ze werd regelmatig bezocht door een jonge, prachtige vrouw in de kleurigste kleding. Ze lachte haar parelwitte tanden bloot, haar donkere krullen dansten op haar rug, en ook in haar stap zat een dansje.

“Als ik haar was, zou ik ook dansen,” dacht ik op een dag. “Als ik vuurrode en grasgroene rokken aan kon trekken in plaats van een pyjama, zou ik dansen. Als ik liep in plaats van in bed te liggen, danste ik. Als ik naarbuiten kon.. als ik het groene gras kon zien en ruiken... als ik.. als ik.. “ik zag de jonge vrouw in haar kleurige rokken liever gaan dan komen.

Via nota bene een onbekende, werd mijn aandacht gevestigd op de hoop die er is als aardse hoop vervlogen lijkt. Nood leert bidden, en voor mij was dat niet anders.

Het had enige tijd geduurd, maar mijn lot keerde. Het longzwelsel bleek vals alarm, omdat de rontgenfoto’s vanuit twee verschillende hoeken waren genomen. Het groeide niet, en bleek goedaardig. De hoest was al eerder spontaan verdwenen. Een ziekentaxi bracht me naar huis; ik herinner me dat ik omkeek naar het ziekenhuis en dacht: ‘Ik had niet durven hopen dat ik daar ooit nog uit zou komen.” Ik herstelde. Ik kon naar buiten. Ik kon het gras weer gaan zien en ruiken. Ik kon weer leven. Na de eerste controle van mijn longen, die in orde was, danste ik met een vriendin over straat, op weg naar huis. Sindsdien heb ik er meerdere vermogens bij: ten eerste dat, om voorbij het aardse te kijken, en mijn spiritualiteit te laten groeien als bron van zingeving en vreugde. Maar ook heb ik een onontdekt vermogen erbij gekregen om mijn wereld te kleuren, juist omdat mijn aanwezigheid in die wereld niet meer vanzelfsprekend is. Achteraf is dit, hoe gek het ook klinkt, een van de beste dingen die me ooit zijn overkomen. Met elk jaar ben ik het leven meer gaan omhelzen. Van een in mezelf gekeerd en zelf-gericht mens, ben ik veranderd in een mens dat geniet van de doorlopende groei en vernieuwing in het leven, van mijn geliefden, van verbondenheid met mijn omgeving en met het Hogere. Ik heb rode rokken gekocht, groene, gele en rokken met al die kleuren tegelijk. Ik heb de volgende jaren Ballroom gedanst, Jazz, en Salsa. Ik dans nog steeds (de Argentijnse Tango). Soms verlies ik mijn talent om te zien, hoe mooi de wereld is. Juist dan realiseer ik me gelukkig vaak dat ik leef. Dat ik liefde geef en ontvang, dat ik blauwe en rode rokken kan kopen, dat ik gras kan ruiken, en een dansje kan doen als ik loop – en dat verandert mijn kijk op de situatie volledig.”

Vernieuwen kun je elk ogenblik. Doe het nu. Kijk met nieuwe intensiteit. Schoonheid is overal. Kijk vandaag bijvoorbeeld eens hoe veel kleuren de wereld heeft. Begin bij het kijken naar de kleuren in je tuin. Heb je weinig plezier in bloem, boom of berg, doe datzelfde dan in je klerenkast (zijn die kleren vooral zwart en grijs, ga dan nú alsjeblieft naar buiten om een grasgroene broek te kopen, een pauwblauwe trui, of een tulprode rok). Gebruik je mogelijkheden om je te laten inspireren door het zien van de schoonheid, kracht en energie die om je heen is. Niet ieder van ons kan makkelijk lopen, maar als je kunt, dans dan eens op straat. Of kijk hoe een klein kind dat doet – je besteedt de daad als het ware uit, maar kunt meeleven in het plezier. Kijk door het raam naarbuiten en zie de wolken. Zie het vernuftige breiwerk van een spinnenweb. Zie de persoonlijke en kunstige creaties die alle verschillende mensen op deze aardbol van zichzelf maken door hun houding, hun doen en laten, hun kleding. Verbaas je over de overstelpende hoeveelheid verschillende hondenrassen, hobbyclubs, kunststromingen of weblogs die er bestaan. Zie de details, zie de grote lijnen. Zie de schoonheid. Vernieuw je blik, en je vernieuwt je energie. En kijk niet alleen, hoor ook. Muziek, gelach, vreemde talen in al hun exotische onbegrijpelijkheid, lieflijke of woeste dierengeluiden. Ruik violen, versgebakken taarten, of het parfum dat je voor het eerst van je leven opdeed. Voel zandkorrels in je hand, de zachte trui van een geliefde, het stevige linnen van pasgewassen beddengoed aan je tenen... overal zijn kansen op vernieuwing van je ervaren.

Actrice en presentator Lottie Hellingman (30): ‘Ik kwam destijds in mijn werk als presentator van ‘Jules Unlimited’ veel mensen tegen die de kick zoeken, er zelfs hun beroep van maken. Ooit maakte ik voor het programma een parachutesprong, vanuit een luchtballon. Mijn hele lichaam schreeuwde: niet doen! Maar een paar seconden na de sprong en de adrenaline-stoot van de vrije val, was dat gevoel weg. Ik zweefde in de lucht, de zon ging onder in roze en paarse kleuren, en ik kon alleen nog denken: wat is dit móói! Op een foto, gemaakt toen ik weer op de grond stond, zag ik achteraf mijn ogen: zo groot, of ik een of andere drug had gebruikt! Ik kon die nacht niet slapen, ben in het donker superblij op de grond gaan zitten. De hele week zat dat gevoel nog in mijn bloed. Dat zijn wel geweldige ervaringen, maar privé zoek ik zulke kicks niet. Goede gevoelens die ik privé ervaar, zijn anders. Volgens mij is het verschil, dat die van binnenuit komen. Ze hebben ook te maken met openstaan, bewust de wereld in je opnemen. Als ik in een nieuwe stad of land ben, bijvoorbeeld, heb ik vaak zo’n vrij gevoel, of ik de wereld aankan! Muziek kan me ook helemaal vervullen. Als ik me lekker voel, zet ik ‘Happiness’ op, van de Pointer Sisters. Dan dans ik in mijn eentje door de kamer, zing keihard mee en het kan me niet schelen of de buren kijken. Dat enorme geluksgevoel, blijheid vanuit je tenen, lijkt wel verliefdheid.

Ik vind het jammer dat de maatschappij zulke gevoelens vaak verbindt aan uiterlijkheden: groter, meer, beter. Mijn ultieme droom is dat het uiteindelijk allemaal van binnenuit komt. Dat de vraag of je applaus krijgt, in de bladen staat of een geweldige rol aangeboden krijgt, er niets meer toe doet. Het is zonde om een geluksgevoel van buitenaf te halen, terwijl het volgens mij eigenlijk gewoon uit jezelf kan komen - alsof een gelukshormoon constant in jezelf aanwezig is. Een theater-première voelt goed, maar dat is ego, buitenkant. Het geluksgevoel dat ik heb als ik met oude schoolvriendinnen ergens zit te eten, is veel meer waard.”

c. Een vernieuwde kijk op dagelijkse dingen creëren

Denk aan je dagelijkse bezigheden. Denk aan de oorzaken en gevolgen ervan. Waar dacht je aan? Aan de hypotheek die wordt betaald? Aan het feit dat je om 7 uur uit je bed moet? Aan een klus op je werk die over een week af moet? Je kunt het doen van je dagelijkse dingen ook anders bekijken. En wel met het ‘positieve-omkeerproces.’

Bij ‘dagelijks’ denk je al snel aan ‘moetens.’ Je moet op een bepaald tijdstip op je werk zijn. Je moet die-en-die doelen halen. Je moet zo-en-zoveel verdienen om de hypotheek te betalen. Je moet werken, anders kun je ook geen boodschappen halen. Je moet opvoeden... mensen terugbellen... de administratie doen. Toch is het zonde dat we vaak vanuit zulke invalshoeken over onze dagelijkse bezigheden denken. Het vermoeit en demotiveert, en ten onrechte. Zelfs in dagelijkse bezigheden zijn onze eigen wensen terug te vinden. Aan de ene kant bestaan er inderdaad ijzeren wetten die zeggen: wie niet werkt, zal niet eten. Wie geen ramen lapt, zal niet meer door vensters kijken. Wie haar of zijn kinderen niet opvoedt, zit straks regelmatig op het politiebureau. Enzovoort. Aan de andere kant beneemt dat ons algauw het zicht op een onderbelicht feit. Namelijk dat wie niets (meer) zou hoeven doen, het waarschijnlijk vroeg of laat toch (weer) zou willen doen – soms helemaal tegen haar eigen verwachting in!

Miljoenen winnen en toch aan het werk

Misschien heb je gelezen of gehoord over de ervaringen van nieuwbakken miljonairs. Na het winnen van de loterij was de eerste wens duidelijk: op het strand gaan liggen en geen vinger uitsteken, behalve naar een cocktail. Maar wat gebeurde er na een tijdje luieren met de nieuwbakken miljonair? De innerlijke drang die een mens in werkelijkheid tot werken aanzet, steekt de kop op. Dat vertaalt zich in het opzetten van een groot project, het waarmaken van een jeugddroom, of het volgen van een onontdekte innerlijke inspiratiebron. Dan heb je het dus echt niet (meer) over hypotheken betalen en andere ‘moetens.’ Dan gaat het over de menselijke energie die een uitweg zoekt in kansen om iets bij te dragen, wat dan ook, aan je directe omgeving, aan de maatschappij, de wereld waarin je leeft. Dat die energie ook in jouzelf zit, blijkt uit kleine signalen. Ook als je geen miljoen hebt gewonnen, levert een pauze in je dagelijkse bezigheden vaak nieuwe prikkels tot werken op. Als je een paar dagen of zelfs weken luiert, ontstaan ‘uit het niets’ je beste ideeen: inspiratie om iets te doen of te creëren, invallen om een vraagstuk op te lossen. Een mens is geschapen om energie te voelen en te gebruiken. Vandaar dat, na afloop van een lange vakantie, een innerlijke kriebel je aanzet tot een nieuwe cyclus van actie (tenzij het écht tijd wordt om van baan te veranderen). Je doet de meeste dingen die je doet niet omdat je moet, zelfs al lijkt dat zo. We handelen vanuit onze wens om een verschil te maken, om bij te dragen - alleen weten we het niet, en zo gaat veel inspiratie aan ons voorbij.

Er staat een mooie zinsnede in de beroemde tekst Desiderata:

“Blijf belangstelling houden voor je eigen werk, hoe nederig dat ook moge zijn; het is een werkelijk bezit in het veranderlijke fortuin van de tijd.”

Zo is dat. Als we voorbij het ‘moeten’ kijken, zal blijken dat we aan het doen van dagelijkse dingen waardevolle dingen ontlenen. Of je nou schoonmaker bent of directeur, het in gang zetten van een innerlijk ‘positieve-omkeerproces’ levert onverwachte inzichten op. Dus bekijk je dagelijkse doen eens anders. Probeer je eens meer bewust te worden van je innerlijke drijfveren, van de bevrediging die het oplevert op welk vlak ook. Tot je verbazing zal weleens kunnen blijken dat, stel dat je dat miljoen zou winnen... je de volgende morgen toch je wekker zou zetten om aan de slag te gaan.

Kader

Een online enquete op Postbank.nl uit 2007:

Stel, u wint een miljoen. Hoe beinvloedt dat uw werk?

Ik houd dezelfde baan: 40%

Ik ga ergens anders werken: 8%

Ik begin een eigen bedrijf: 17%

Ik stop met werken: 23%

Niet van toepassing: 12%

(En dan hebben we het nog niet eens over degenen die in de praktijk hebben kunnen uitvinden dat alleen maar stilleven een overschatte activiteit is!)

Om te doen

* Bekijk je gedachten over je dagelijkse bezigheden. Waarom doe je het eigenlijk? Wat moet er allemaal, van jezelf en anderen? Verzamel een rijtje van - al dan niet werkelijk aanwezige - verplichtingen en schrijf ze op. Onderzoek die ‘moetens.’ Kun je ze anders zien? Als je concentreert op de bevrediging die je krijgt door een taak goed uit te voeren, levert dat niet alleen energie op om ermee te beginnen, maar ok dezelfde of (veel) betere resultaten. Anders uitgedrukt: welk gevoel van lusteloosheid en ‘moeten’ ook, vaak kunnen we het loslaten. Vanuit positieve motieven bereik je zelfs met minder moeite een beter resultaat. Geef opgespoorde ‘moetens’ bewust minder aandacht in je dagelijkse leven, en put genoegen uit de gevonden positieve redenen om dagelijke dingen te doen. Geef positieve beweegredenen aandacht en ruimte. Bekijk ze voor je aan de slag gaat. Diep ze verder uit tot je energie om dagelijkse dingen aan te gaan, volledig is.

• Zie eens wat bewuster hoe jouw energie zich manifesteert en bijdraagt aan je omgeving: geliefden, bedrijf, maatschappij, wereld. De wereld steunt op wat we allemaal samen doen. Wat het ook is. Wie zich herinnert welke chaos het gevolg was van de laatste staking van de reinigingsdienst, laat het uit haar hoofd om neer te kijken op vuilnisophalers. Schrijver Susan Jeffers zei ooit: we steunen allemaal op elkaar schouders. Wat je ook doet, je draagt bij. Je telt. Ook als het niet (meteen) door anderen gezien wordt; voorop staat dat je het zelf ziet en waardeert – en dat besef kun je kweken door je er meer bewust van te worden.

Esther Jooren (41): “Soms kan ik moedeloos worden van de maatschappij. Toen mijn zusje bedreigd en overvallen werd door een agressieve buurman, bijvoorbeeld. Maar zodra ik denk aan verharding, en ga twijfelen of onze kinderen nog een toekomst hebben, kijk ik naar mijn eigen kinderen. Ik geef ze zo veel mogelijk liefde mee, en ik zie dat dat effect op ze heeft. Ik zie dat ze zelf ook liefde en kwetsbaarheid durven uitdragen. Ze stralen vaak optimisme uit, en moed. Dat geeft ook mij moed. Al is het op een kleine schaal, binnen mijn gezin draag ik bij aan een mooiere wereld voor later. Mijn kinderen zijn vier van de volwassenen van de toekomst. En dat geeft me hoop.”

4. Weer eens spelen, als het kind dat je ooit was

Ooit zei Gill Edwards, schrijver van het boek ‘Stepping into the magic’ dat we allemaal een ‘basic self’ hebben. Een kind-achtig deel van ons, dat meer bezig is met het doen dan met het denken. Ons basis-zelf, ons elementaire zelf. En juist dat elementaire zelf blijkt ons zogenaamde innerlijke kind-deel.... Ik denk dat je die definitie preciezer kunt maken. Dat kind-deel houdt zich vooral niet bezig met bepaalde, ongezonde gedachten. Namelijk, gedachten aan de toekomst, aan wat verkeerd kan gaan, aan wat ‘moet’ of ‘hoort’. Het innerlijk kind-deel is wél bezig met plezierige gedachtes. Die draaien vaak om dromen en fantasieën, en leiden vooral tot spelen. Wat kinderen aan heerlijke dingen kunnen oproepen, is wonderbaarlijk. Toen ik klein was, stond in de slaapkamer van mij en mijn zusje een opklapbed. Dat was niet zomaar een ding om in te slapen. We hingen er teugels van touwtjes aan als het opgeklapt was, en het werd een paard waarmee we samen verre landen in reden. Ik drapeerde er spreien overheen en had een tent in de woestijn, waarin ik met een vriendinnetje (net als ikzelf een woestijnprinses) thee dronk uit een ‘kostbaar’ servies in alle kleuren van parelmoer. Tijdens het spelen was dat sprookje de heerlijke realiteit. Tot we gingen eten... de wereld verging... wat dan ook.

Wat blijft er over van ons vermogen om te spelen als we opgroeien? Veel te weinig. In een nieuwsbrief zei Nisandeh Neta, schrijver van het boek ‘Leef lekker’: “Als volwassenen nemen wij onszelf vaak veel te serieus, waardoor we vergeten hoe het was om als kind die zorgeloze, tijdloze momenten te ervaren – met als enig doel: plezier en spelen. Het leven is eigenlijk één groot spel, we zijn alleen vergeten hoe we het moeten spelen!” Schitterend vond ik wat Neta vertelde, zelf te doen als de inspiratie hem een beetje tegenzit; met zijn jonge dochter op het bed springen en ‘jippie’ roepen.

Dit is niet onzinnig. Zo’n voorbeeld draagt heel wat wijsheid in zich. Vaak zijn we als volwassenen bezig met alle serieuze dingen die we onze kinderen kunnen leren. Maar er zijn zoveel prachtige niet-serieuze dingen die we van kinderen kunnen leren. Dit zijn drie inspirerende wijsheden die je van kinderen kunt afkijken.

1.Plezier mág. Het moet zelfs. Plezier maakt het leven de moeite waard. Al hebben wij Nederlanders een onuitroeibare Calvinistische achtergrond, besef dit: het is legaal om plezier te hebben. Neem je werk. Wat je met plezier doet of maakt, betaalt óók de hypotheek. Denk eens niet aan het resultaat dat er ‘moet’ komen. Denk een keer niet aan het geld dat je nodig hebt, dat doen we zo al vaak genoeg. Haal maximaal plezier uit wat je doet, uit leuke collega’s, uit je lunchpauze, wat ook. En besef: zelfs de prettigste bezigheden worden een zware last door gedachtes als ‘vóór zes uur moet ik nog..’ Stop die gedachten. Speel. Fantaseer. Leef. Zorg dat je elke dag plezier hebt, kinderlijk plezier – al is het maar even. Grijp je kans op plezier.

2.Alles heeft ‘speelpotentie.’ Toen ik mijn nieuwe bureaustoel in een levensgrote kartonnen doos afgeleverd kreeg, ben ik met die doos naar mijn kleine neefjes en nichtjes gegaan om te spelen. Het was namelijk geen doos maar een huis, dat ramen kreeg van doorzichtig plastic, gordijnen van crèpepapier en muren van met rode viltstift getekende bakstenen.

3.Er is veel meer speelgoed voor volwassenen dan je denkt. Enkele maanden geleden ging ik voor het eerst in mijn nieuwe auto door de wasstraat. Ik kwam niet meer bij van het lachen toen ik door de ruiten zag hoe die hozen water op me afkwamen, maar me niet bereikten. Ik staarde naar dat levensgrote apparaat vol boenende borstels; het was net een kermisattractie. Heb je een auto, ga dan volgende keer ook eens zo de wasstraat in!

De rest is aan jou zelf. Bedenk wat je wilt, maar maak meer plezier. Plezier doet lusteloosheid verdwijnen, en geeft inspiratie. Daarmee is plezier een must. Ga spelen. Nu.

Om te doen

* Zoek gele of blauwe schelpen op het strand. Luister ook weer eens naar de zee in een slakkenhuis.

* Spring een keer van de eenvoorlaatste traptrede, of huppel een stukje op straat (wacht desnoods tot niemand je ziet)

* Maak een mini-tuintje of mini-vijver, bijvoorbeeld in een schotel. Gepriegel is heerlijk...

* Ga naar de bioscoop, eventueel met een of meer kinderen aan je arm als excuus, en verlies je in een tekenfilm.

* Haal oude kleding en schoenen uit je kledingkast en verkleed je, samen met de (buur)kinderen.

* Zie je een bijna-vergeten jeugddroom in een winkel? Kopen, al is het maar één keer. Een mini-Mercedes, een poppenhuis met priegelmeubeltjes, volkomen onpraktische maar schitterend met glitter bezaaide dansschoentjes, of een antieke, roze Indiase sari met lovertjes om over je bed te hangen.

* Ga op in het bedenken van een sprookje of wonderlijk verhaal. Of voorzie jezelf van hulp: een denktank van een of meer kinderen, met wie je elk om beurten een zin maakt. Kinderen zijn een garantie voor prinsessen, prinsen, draken en kabouters.

* Ga met een vriendin naar een Turks badhuis en smeer elkaar onder de hammam-modder. Of ga in bad met modderzeep en smeer jezelf, je kinderen en/of je man vol. Ga door tot jullie er volkomen afzichtelijk uitzien.

E. De lust terugvinden in een (ogenschijnlijk) uitgeblust lichaam

Tirza L. (40): “Zo ontzettend hard heb ik jarenlang geprobeerd om mijn man in bed te plezieren! Vanuit mijn eigen onzekerheid, het ontbreken van het gevoel dat ik mocht zijn zoals ik was, en van mijn eigen lijf kon en mocht genieten. Ik stapte met weinig seksuele ervaring het huwelijk in, als jonge meid met niet al te veel zelfvertrouwen. Mijn man had wel heel veel ervaring op seksgebied. Ik zocht goedkeuring bij hem, en die kreeg ik. Hoe kon het ook anders? Ik trok schitterende lingerie aan om hem te plezieren, en cijferde mezelf weg omdat ik dacht dat het zo hoorde. Dat mijn partner niet zoveel gaf als ik, bijvoorbeeld niet aan orale seks deed bij mij, deed ik tegenover hem af als ‘onbelangrijk.’ Terwijl hij er andersom wél van genoot, en het er zelfs ronduit op toelegde mij ertoe te brengen – maar goed, hoe moest hij ook weten hoe ik het écht wilde, als ik niets duidelijk maakte? Als je net verliefd bent lukt zoiets wel: je eigen behoeftes ontkennen, het zo doen als hij het wil. Maar na een tijdje wreekte het zich natuurlijk. Ik had steeds minder zin in seks, maar had mezelf inmiddels zo ver in een hoek gedrukt dat het niet meer lukte om eindelijk uit te komen voor een seksleven zoals ik het wél wilde. Onze relatie liep verder ook niet lekker, dus uiteindelijk was scheiding de beste oplossing. Als dertiger ging ik verder op het relatiepad. Mijn lichamelijke behoeftes ontwaakten vanzelf weer, dus van het een kwam het ander. Bij de eerstvolgende man in mijn bed deed ik echter wel mijn best om duidelijk te gaan maken wat ik wilde. Dat gaat tot op de dag van vandaag met vallen en opstaan. Het is zo makkelijk niet om ronde taal te spreken over zo’n intiem onderwerp. Maar het lukt steeds beter. Het gevolg is, dat ik eindelijk heb ontdekt hoe ik kan genieten van mijn lichaam, van mijn ‘echte’ seksualiteit en van de ander.”

Een belangrijk punt waarop we ons plezier en onze lust – letterlijk –kunnen verliezen, is sensualiteit. Wat is dat vandaag de dag, in seksbeluste tijden, een heet hangijzer: het verdwijnen van je plezier in sensualiteit of, meer toegespitst, seks. Herken je het? Of wellicht heb je (nog) nooit echt veel plezier gehad in zulke dingen? Goed nieuws: je kunt zonder een vinger uit te steken meer van je eigen vrouwelijke lichaam gaan genieten. Sensualiteit zit in iedere vrouw. Het kan alleen verborgen geraakt zijn onder misvattingen en moetens. Verlicht je sensualiteit van al die lasten, en herontdek haar. Als je weinig ‘lust’ meer hebt in seks, is de kans groot dat je al een tijdje aan het sleutelen bent aan jezelf. Misschien moet je andere dingen aantrekken! Standjes uit je hoofd leren! Drie kilo afvallen! Helpt het? Waarschijnlijk niet...

Hoe de ‘act’ stilvalt

Dit wordt een heel andersoortig pleidooi. Namelijk, om je hart onder te dompelen in een bad van sensualiteit. Niet door van alles te doen, maar door van alles te laten. Of te laten doen. De vrouwelijke seksualiteit wordt vaak gezien als ‘doenersseksualiteit’. Jij sticht het aan. Jij bent de verleidster. Je doet speelpakjes aan, kleedt je sexy, leert in de glossy bladen een hele batterij standjes en bent een succes in bed. Als jij zelf geen zin hebt, is het advies om jezelf in sexy ondergoed te hijsen – en niet je man. Op erotische sites staan hele ladingen erotische kleding voor vrouwen – en nog geen handvol voor de man.

Applaus! Weer applaus! Nog een keer of tien applaus! En dan valt de hele ‘act’ stil. Die hoorde namelijk niet bij je. Ongemerkt ben je afgedreven van je eigen vrouwelijke behoeftes en gevoelens. Prestatiedrang, ego of verborgen onzekerheden hebben die plaats ingenomen.

Hoer, of madonna?

Als het even tegenzit, word je zelfs anno nu tot overmaat van ramp ook nog eens geconfronteerd met het hoer-of-madonna-complex van de maatschappij. Seksuele kenmerken van vrouwen, er wordt raar over gedaan: ofwel we zien de vrouw halfbloot, alsof ze een lustobject is. Ofwel het vrouwelijk lichaam wordt in lappen en doeken gewikkeld – ook alsof je een lustding bent, maar dan één dat schadelijk is. Als seksuele kenmerken zo schadelijk zijn, lijkt het ergens logisch dat mannen voortaan met een halve kokosnootschaal in hun zwembroek het strand betreden, zodat wij niet kunnen zien wat op heuphoogte aanwezig is – c.q. wat zich daar, schok horror, misschien zelfs roert. Als dat niet hoeft, kunnen we onszelf eindelijk eens gaan wennen aan het idee dat de vrouwelijke geslachtskenmerken natuurlijk zijn en niet tot overspannen reacties hoeven leiden, tenzij degene die reageert zelf overspannen neigingen heeft in zicht van vrouwelijkheid. Seksualiteit kan een natuurlijk en aangenaam onderdeel betekenen van het vrouwzijn. Niet iets om onder te stoppen, te veranderen of te verheimelijken, maar iets moois, waar je zelfs trots op kunt zijn: gewoon zoals het is. Maatschappelijke fixaties kunnen erg ongezond zijn voor je vrouwelijke zelfbeeld en het beleven van je seksualiteit. De mogelijkheid van gedeeld plezier en verbinding, effectief ondergesneeuwd onder prestatiedrang, agressieve boodschappen en onwerkelijke beelden. Maar het is helemaal niet zo moeilijk om de vreugde in sensualiteit terug te vinden. Ontmasker de beelden van tv, uit de bladen, van billboards. Breng de lust in je hart weer tot leven. Kom tot je eigen, persoonlijke herontdekking van lust en plezier.

Lust en een vrij hart

Wat is jouw eigen, werkelijke vrouwelijke seksualiteit? Dat zou heel goed een aanstekelijke, borrelende innerlijke stroom kunnen zijn die leidt tot ongecompliceerd genieten, verbinding, maar ook vrijheid, niet-moeten, – én durven ontvangen. Vrij van schuldgevoelens of schroom of je wel mag willen wat je wilt, of eventueel een of andere rol zou moeten aannemen. Het lusteloze hart leeft op als het beseft dat er voor echt seksueel genieten niet vantevoren van alles hoeft te worden verhuld, verbeterd, versleuteld..

Wel of geen orgasme?

Moeten we de ‘damesbladen’ geloven? Is zogenaamde ‘vanilleseks’ echt waar het op aankomt? Emotie en verbondenheid, maar lichamelijk genieten als factor van ondergeschikt belang? Het is vanouds een bekend cliché dat een vrouw een arm om haar schouder wil, en dat dat orgasme niet zo belangrijk is. Ieder haar meug, maar voor veel vrouwen is de beste seks, seks met genieten. Wie een seksuele burn-out heeft, kan intimiteit ontberen – maar kan ook meer lust in seks hebben als het toppunt van genot ook als belangrijke factor aan bod komt. Zeker, intimiteit en liefde zijn voor vrouwen over het algemeen van groot belang. Mooi zo. Maar dat staat een ander feit niet in de weg: een vrouwenlichaam is, net als een mannenlichaam, gemaakt met allerlei mogelijkheden voor genot. Medische en psychische struikelblokken daargelaten, hoort een orgasme daar voor veel vrouwen bij. ‘Klaar.’

Buiten de perken

Heeft jouw lusteloze hart een bad nodig in de zin van zwelgen in luiheid? Het is een mogelijkheid. Zoals eerder gezegd: het is goed mogelijk dat jouw lust bovenkomt als je geen vinger uit hoeft te steken. Ook in de natuur is het het mannetje dat verleidt tot seks. Als mijn geliefde een kwartiertje met mijn voeten speelt op alle creatieve manieren die hem eigen zijn, moet het wel raar lopen als niet ook de rest van mijn lichaam ‘bevrij(t)(d)’ wil worden.

Laat niet alleen bovenstaand ‘activiteitenbegeleidsterssyndroom’ los, maar onderzoek ook eens of je last hebt van andere misvattingen over seks. Alle ballast die je loslaat, doet je eigen sensualiteit weer opkomen. Dit zijn wat mogelijkheden:

• Als vrouw ben je niet per se de verleidster. Integendeel. Doe dus vooral eens iets leuks aan met kant, lintjes, leer en riempjes, mocht je verleid willen worden – maar láát je ook gerust door je vriend of man (of vriendin )tot seks verleiden. Leun eens welwillend achterover. Doe niets. Ontvang.
• Schuldgevoel bij het idee dat je vriend of man de overwegende actieve factor zou worden in bed? Tel dan eens de hoeveelheid tijd en moeite op die je besteedt aan dingen als: manicure/pedicure, kapper, schoonheidsspecialiste, listige lingeriesetjes (doorhalen wat niet van toepassing is)... kortom, kijk wat je als vrouw allemaal al doet, van top tot teen. Letterlijk – dus tot aan het eventueel lakken van je teennagels toe. Waarschijnlijk concludeer je dat het ruimschoots compenseert - dus kan je schuldgevoel de deur uit.
• Veel vrouwen hebben zich onbewust aangepast aan de actieve rol die de maatschappij ons graag voorschotelt. In werkelijkheid willen veel vrouwen vooral lui zijn als minnares, en niet onder groots oh- en ah- geroep van de minman in kwestie, in veertig verschillende posities met zijn penis spelen. Kijk naar de dierenwereld, waar de dame zich ook liefst op aangename wijze laat verleiden... word je bewust van wat je écht wilt, waardeoordelen of niet, en maak daar je uitgangspunt van.
• Omdat het knelpunt bij ‘geen zin in seks’ toch – helaas – vaak bij ons vrouwen ligt, en omdat ons orgasme gemiddeld moeilijker te bemachtigen valt dan dat van mannen, is het logisch om de ‘vermoeiendere klussen’ meer bij de man neer te leggen. Liever een seksleven waarvoor hij wat meer moeite doet, dan een korte wittebroodstijd waarin jij alles uit de kast haalt en vervolgens een lusteloos hart en verdorrend seksleven omdat je geen zin meer hebt in al die toestanden.
• Een mooie mogelijke oplossing voor perfectionisme en prestatiedrang is deze. Maak de afspraak met je geliefde dat hij rustig seks kan initiëren, maar dat, als je lichaam en geest niet echt reageren, jullie de kwestie ‘sans rancune’ vergeten tot de volgende keer.

Er zitten vingers aan!

Een van de grootste sensuele inspiratiebronnen die je jezelf kunt gunnen, is het voorop stellen van je eigen sensuele genot. Al begin je er maar eens bewust een kwartiertje mee, het kan een openbaring zijn voor bijvoorbeeld prestatiegerichte of overmatig verzorgende zielen. Dit wil zeggen dat je niet omlaag tuurt naar je buikje, of met gebruik van allerlei listige standjes over je bedgenoot heenklimt. Je geniet. Het is erg prettig om je geliefde onomwonden te zien als bron van seksueel genoegen. Er zitten vingers aan, een tong, tanden – en natuurlijk die bron van genot die de Kama Sutra zo mooi de lingam noemt (m) of de yoni (v). Zoals in alle opzichten geldt: ook ontvangen is geven. Wie zichzelf een plezier doet en optimaal geniet in bed, doet vanzelf haar partner een plezier. Dus, laat je genot toe. Fantaseer. Vraag onbeschroomd. Maak er niet het beste van, maar het heerlijkste. Als je toch aan het vragen bent, vraag jezelf dan eens de volgende dingen op weg naar het echte genieten:

- Weet je op welke punten in jouw yoni (vulva) zijn lingam (penis) de prettigste sensatie geeft?

- ‘Mag’ je van jezelf fantaseren over rare seks, seks met vreemden of wat je ook opwindt?

- Heb je gewoonlijk net zo lang seks als je zelf wilt? Of juist langer of minder lang?

- Vraag je je minnaar weleens om dingen (anders) te doen?

- Doe je aan dingen als orale seks omdat je ze wilt, of omdat je denkt dat hij het wil? Geef je het vooral? Krijg je het vooral? Is het in evenwicht?

- Voel je je na seks meestal bevredigd?

- Heb je na seks het gevoel dat je je ongeveer net zo sterk hebt ingespannen als je zou willen? Of minder, of meer?

Streamer

Leve de Cosmo-man. Volgens onderzoek van Cosmopolitan heeft een man liever dat een vrouw zich inspant om eventuele onzekerheden op te lossen, dan dat ze zich bezighoudt met de eliminatie van een kilo extra vet op heupen of middel.

Kader
Daar ligt je kans
Uit de bevolkingsstudie Seksuele gezondheid in Nederland 2006  blijkt dat zo’n 60% der Nederlanders weleens seksueel fantaseert (van een paar keer per half jaar tot één keer per week). Krap één op de vijf Nederlanders fantaseert meerdere keren per week. Het aantal vrouwen dat nooit of niet regelmatig fantaseert is echter een stuk hoger dan het aantal mannen. Daar ligt dus een kans op een prettiger seksleven.
Bron: Nisso

Om te doen
* droom weg bij de seksfantasieën in de boeken van Nancy Friday (bijvoorbeeld ‘Diepe gronden’) of op de vrouw-liefhebbende erotische site www.shespot.nl . Aangenaam om te lezen of te kijken, je libido wordt onderwijl vanzelf aan het werk gezet én de erotisch-plezier-bibliotheek in je hoofd wordt uitgebreid. Wat in bed met je geliefde inspirerend kan zijn.

* Dein relaxt mee op de golven van de vrouwelijke hormonale kalender. Het vrouwelijke libido houdt zich namelijk aan een kalender. Geen zin hebben kan betekenen dat hormonen een sekspauze aangeven. Dan is nietsdoen tot de volgende hormonale golf alles wat een mens hoeft te doen. Onderstaand volgt door de bank genomen de kalender van het vrouwelijke seksritme (uitgaand van de gemiddelde cyclus van 28 dagen, desgewenst uiteraard persoonlijk aan te passen):

Dag 1-7

Ontspannen, gelukkig, kalm. Oestrogeenaanmaak maakt dit een weinig belovende tijd voor hevige superseks.

Dag 7-14

Seksuele-hoogtepuntenseizoen. Oestrogeenaanmaak is in vol effect.

Dag 14-21

Om met Pipi L. te spreken: lui zijn is reuze fijn. Energie is een schaars goed. Eerst komt de eisprong met een bijbehorend hoog libido, dan zakt het oestrogeenniveau en torpedeert progesteron de seksdrive. Net voor de eisprong kan seks zeer gewenst zijn, maar dan graag zonder een vinger uit te steken. NB: het zou aardig kunnen zijn om de eventuele bedgenoot hierop voor te bereiden, desgewenst met deze technische uitleg.

Dag 21-28.

Hormonaal laagtij voor oestrogeen én proesteron. Humeurigheid. Onevenwichtigheid. Testosteron echter, bezorgt het vrouwenlichaam zowel zin in seks als verhoogde orgasme-kans. Het devies luidt: lui zijn, en zowel pizza’s als orgasmes bestellen indien mogelijk.

(Bron: Anita Naik)

Om te lezen

Een lekker makkelijk gezond seksleven, Anita Naik

Diepe gronden, Nancy Friday (of een van haar andere boeken)

Hoofdstuk 3. Een warm bad voor een angstig hart

PR-medewerker en presentator Chimène van Oosterhout (43): “Ruim tien jaar geleden werd ik omroepster en presentatrice. Algauw was ik nationale tv-babe, reis-babe, motorbabe... het ging allemaal heel snel. Ik had het zogenaamd ‘gemaakt.’ Het keerpunt kwam met de geboorte van mijn zoon Lyam. Opeens gebeurde alles tegelijk. Mijn tv-contract werd niet verlengd. De relatie met de verwekker van mijn kind liep stuk. Ik had geen werk meer, geen relatie, geen geld. Mijn gezondheid holde achteruit. In één klap was alles weg. Ik durfde niet te bedenken wat er nog meer mis kon gaan. Ik was zó bang. Vanuit die allesoverheersende angst begon ik strijd te leveren om weer houvast te krijgen. Maar strijd trekt strijd aan en vreet energie. Op gegeven moment werd ik letterlijk en figuurlijk lamgelegd, gedwongen tot overgave. Het besef sijpelde door dat houvast een illusie is. Soms dacht ik: als ze me nu komen halen van boven, is dat goed. Toch zag ik steeds meer lichtpuntjes. Mijn kind was gezond en juist omdat mijn contract niet verlengd was, had ik alle tijd voor hem. Ik kon lekker weg op de motor. Er waren dingen in het nú om voor te leven. Vanuit dat besef kwam ik er bovenop. Houvast zoeken heb ik definitief opgegeven. Ik weet wat ik vanavond ga doen, en welke plannen ik in het weekend heb. Verder weet ik het echt niet. Zo is het goed. Er is weinig dat mij nog bang maakt. Ik wil niet naar de toekomst kijken. Niet uit angst, niet uit verlangen. Ik leef vandaag. Mensen denken: ik regel dit en dat en dan gebeurt er dat en dan ben ik gelukkig. Dat bestaat niet. Het ene moment heb je alles, het volgende is het weg. Accepteer je dat,dan ervaar je de geluksmomenten. In het nu. Angst heeft geen vat meer op je, niets krijgt je kapot.”

1. De bevrijding van de angstcultuur

We leven in toenemende mate in een angstcultuur. Als je tv kijkt, zou je onder de indruk kunnen komen te verkeren dat er elk moment wel iemand vermoord of mishandeld wordt. Voor vrouwen is dit nog sterker het geval. Een vrouwelijke hoofdpersoon in een film wordt opvallend vaak ofwel verkracht, ofwel gered door een mannelijke held. Handelend persoon is ze meestal niet, of alleen in de achterhoede. Het is nog weinig gangbaar om een vrouw te portretteren als het krachtige, talentvolle, autonome en vindingrijke individu dat een vrouw in wezen is. Maar een vrouw is allerminst de enige die het waanidee mee kan krijgen dat ze een speelbal is – en dat het leven heel gevaarlijk is. De maatschappij is van zulke boodschappen doorspekt.

Moeder wat zijn we bang

Er zijn door journalisten en schrijvers interessante theorieën bedacht waarom alles zo angstaanjagend is op tv, in de media, in de krant. Het klinkt wellicht wat vergezocht, maar een bang mens is goed handelbaar voor een overheid, én een willige prooi voor de commercie. Bezit belooft zogenaamd om ons te pantseren tegen al dat onheil dat tv en verzekeringsagent ons tot in de puntjes voorspellen. Een groot huis, een serie verzekeringen, de juiste auto... Of het uitgespeld wordt of niet, de suggestie wordt gewekt dat ze ons van angst bevrijden en van het leven zullen doen genieten. Boodschappen van reclames hoeven we niet bewust te onderschrijven om erdoor beinvloed te worden. Als we ze maar vaak genoeg zien, blijven ze onbewust in de geest hangen. Volgens deskundigen denken we vaak dat we niet beïnvloed worden door de boodschappen uit dingen die we bijvoorbeeld zien op tv, maar we worden het wel degelijk. Een plezierige gevolgtrekking daaruit is dan weer, dat het leven bijlange niet zo gevaarijk is als de verzekeringsreclame insinueert, programma’s vol moord en doodslag ons voorspiegelen, en uiteindelijk zelfs onze eigen innerlijke ‘rampvoorspeller’ ons influistert. Merkwaardig genoeg denken we nogal eens dat we genoegen beleven aan tv-series met agressieve beelden, of aan het tot in de puntjes regelen van verzekeringen. Dit is niet waar. We worden er bewust of onbewust des te angstiger van. Verminder de boodschappers van angst in het dagelijks leven, en het leven ziet er meteen vertrouwenwekkender uit. Overigens ook realistischer. Kijken in onze eigen kleine kring doet ons zien hoe het leven werkelijk is. Ja, er gebeuren ellendige dingen. Maar rampspoed is niet aan de orde van de dag en ook zonder veertien verzekeringen slaan getroffenen – ook wijzelf! – zich er vaak wonderwel doorheen. Laat daarentegen alle beschikbare rampen ter wereld over je uitgieten door het journaal, en er ontstaat al snel de indruk dat het leven een aaneenschakeling van gevaren en onheil is.Er is onheil, maar niet in de mate die ons wordt voorgespiegeld. We kunnen niet alles beheersen, maar hebben meer invloed op ons welzijn dan ons wordt voorgespiegeld. Mochten ons toch dingen overkomen, dan kunnen we ze aan. Zelfs als het onaanvaardbare dingen lijken. Een mens heeft vaak veel meer innerlijke veerkracht dan ze zelf ooit zou denken.

Bezit als pantser?

Waarom zijn we zo bang om verlies te lijden? Omdat we vaak menen dat het belangrijk(ste) is om te bemachtigen, en vast te houden wat er is. Relaties, spullen, alles. Maar hoe geldig is dat? ‘Wie wat bewaart, heeft wat?’ Eerder geldt ‘wie alles bewaart, vindt niets.’ Dat geldt bij uitstek voor spullen: ruim eens de berging op, doe iets weg hier en daar, en je vindt spullen die je jaren niet meer gezien hebt. Je had ze feitelijk ook niet, want wie kan iets gebruiken dat onvindbaar is? We proppen ons huis vol spullen die we vaak niet eens nodig hebben, kunnen vinden of willen gebruiken. Voor onze relaties geldt hetzelfde. Uit nostalgie vasthouden aan een connectie met een partner, familielid of zogenaamde vriendin, die feitelijk niet meer bij je past: het is gebruikelijker dan loslaten en kijken wie er op je weg komt. Met banen is het net zo. Weggaan, terwijl je nog geen nieuw werk hebt? Er zal maar een ‘leegte’ in je leven ontstaan, een plek waarvan je niet weet of die opgevuld gaat worden! En toch zien we dat verkeerd. We jagen onszelf angsten aan die er niet hoeven zijn.

Streamer

Kijk niet alleen naar wat in je eigen leven gebeurt, maar kijk ook naar het leven van anderen. We hebben allemaal te maken met onzekerheden, dingen die niet lopen zoals we hoopten en andere grote en kleine stormen om te trotseren. Dat is het leven. Het is realiteit voor jou, voor mij en iedereen. Het is realistisch om in te calculeren dat in ieders leven zulke grote en kleine stormen zullen woeden. Je hoeft dus noch jezelf, noch anderen, noch de wereld de schuld te geven; het is de natuurlijke gang van zaken. En ondanks alles zijn de meesten van ons toch in staat regelmatig geluksmomenten te beleven.

Verdwijnen doet verschijnen

Verlies van relaties en vriendschappen is een groot menselijk punt van angst. Maar die angst vermindert als je merkt, hoe vaak een verdwijnende liefde of vriendschap plaatsmaakt voor een nieuwe, nota bene meer verrijkende liefde of vriendschapsband. Waar iets verdwijnt, verschijnt iets. Een plaats die is vrijgekomen wordt vroeg of laat weer ingenomen. Het kan even duren, maar achteraf beseffen we meestal dat dat het beste is dat kon gebeuren. Vernieuwd is beter dan versleten. De mens die beweegt, laat mensen en dingen achter zich op weg naar het nieuwe. Wie durft te overwegen dat ze niet zo bang hoeft te zijn om los te laten of te verliezen, komt uiteindelijk zelden bedrogen uit. Als je nieuwe ervaringen, mensen en bezittingen toelaat, komen die er ook. We zijn zo sterk, zo vol van creërende energie: jij als persoon verandert niet omdat een ‘vast’ element uit je leven verandert of verdwijnt. Jij blijft aantrekken, scheppen, verkrijgen. Juist omdat jij groeit, trek je mensen, situaties en dingen aan die bij jou passen zoals je nu bent. Ben je een completer mens geworden, dan trek je completere mensen aan. Geloof je meer in overvloed, dan trek je meer overvloed aan, in welke vorm ook.

Om te doen

Geef diepgewortelde angsten de kans om op te lossen. Kijk minder naar documentaires of films waarin moorden en rampen plaatsvinden. Kijk een tijdje geen journaal. Lees boeken die inspireren en boeien. Voed jezelf met goede, mooie dingen. Ga naar het museum. Bekijk schoonheid. Loop in de natuur. Zoek harmonie. Jaag jezelf al die tijd geen vrees aan, ook niet ‘tweedehands.’ Een mogelijke tegenwerping is ‘een mens moet zich bewust zijn van de wereld waarin ze leeft.’ Maar via tweedehands beelden uit de media worden we ons voornamelijk bewust van de schaduwzijde. Moeder Teresa weigerde ooit om mee te lopen in een anti-oorlogsdemonstratie, maar zei wél graag mee te lopen met een demonstratie voor vrede. We hoeven ons niet te laten belasten, ons ernstig verdiepen in alles wat we niet zouden willen zien, maar dat er wel is. We kunnen ons in plaats daarvan richten op wat we zelf in de wereld willen brengen, en wie we in de wereld willen zijn. Schrijver en coach Byron Katie maakte ooit een vergelijking. Je kunt je opwinden als je een leeg blikje vindt in een mooi stuk natuur. Je kunt je verdiepen in alles wat mensen fout doen, erbij gaan zitten, en jezelf eens goed de put in laten zakken. Er is ook volop angst uit te putten: waar moet het met de wereld naartoe? Je kunt echter ook gewoon het blikje oprapen en het weggooien, en uitsluitend daar je energie aan besteden – en eens uitgebreid over je schouder kijken naar de ongerepte aanblik die je zojuist weer hebt gecreëerd. Een angstvrijer stukje van de wereld zijn is een mooi doel, waarmee we onze omgeving dienen, en waarmee we ook de werkelijkheid veranderen. Zonder te vechten, zonder ons angst te laten aanjagen, maar door te creëren.

Hoofdstuk 4 Een warm bad voor een benepen of verkrampt hart

1. Ontspan: je hebt genoeg tijd, liefde, kansen en verworvenheden

José Bernaerts, hoofdredacteur Santé: “Het lijkt wel of de commercie altijd haar best doet te concurreren met ‘the best things in life’, die – zoals een spreekwoord het doeltreffend zegt – ‘free’ zijn. Maar de dingen waarvan ik echt geniet, zijn ook echt gratis of bijna gratis. Noem het hele clichérijtje maar op. Van lekkere hapjes die je maakt op zondagmiddag. Van het eerste glas witte wijn op het eerste terrasje van het jaar. Van de zonsondergang als je na je werk naar het strand bent gereden. Nog meer cliché: volgens mij genieten mensen het allermeest van de mensen van wie ze houden. Van de eerste date met een nieuwe liefde. Van taarten bakken of voetballen met je kinderen. Van een avond met je beste vriendin, die je dingen toevertrouwt die je aan niemand anders vertelt. Allemaal dingen die niets of bijna niets kosten.”

De meeste mensen in dit land hebben genoeg – maar weten zichzelf steeds weer het gevoel te ontzeggen dat ze genoeg hebben. Een overvloed aan geld of goed verandert hier niets aan. Sterker nog, er is nu nog veel meer te verliezen.

De kans dat uitgerekend jij werkelijk niet genoeg hebt om aardig te kunnen leven, is klein. Ervaren dat je genoeg hebt, is echter iets heel anders dan ‘officieel’ genoeg hebben. Wij mensen zijn vergelijkers. Een trend is dat schulden niet gemaakt worden voor noodzakelijkheden, maar om meer te hebben dan de buurvrouw of –man. Kijk om je heen. Iemand anders heeft (nog) veel meer. Overal om ons heen zien we dagelijks dingen die we ons niet kunt veroorloven, en die erg nodig lijken voor ons ego, imago, wat dan ook. We hebben het echt nodig! We beroven onszelf van iets door het niet te hebben! De buurvrouw of –man heeft het ook! Straks voelen we ons slecht omdat we de kans voorbij hebben laten gaan! Angst ligt ten grondslag aan al die krampachtige gedachten. Overweeg dat het allerminst nodig is om meer te hebben dan de buren. Overweeg dat de mens die het leven en de mogelijheden ervan niet maximaal uitbuit, zichzelf niet te kort doet, maar zegen brengt. Overweeg om de strijd om meer en meer op te geven. Vermeerder het aantal dingen in je leven eens niet verder. Vermijd wannahave-programma’s, glimmende advertenties in bladen, en reclames op tv, en voel hoe de innerlijke rust toeneemt. Lees in plaats daarvan een goed boek, bijvoorbeeld uit de lees-suggesties in dit boek. Werk niet meer van buiten naar binnen. Ga er eens lekker bij zitten, koop of doe het eens niet, en ervaar het comfortabele gevoel dat je daardoor begint te ontwikkelen.

Verdwijning vervult

Juist door schijnbare behoeftes aan bezit en zekerheid los te laten, verdwijnt de krampachtige behoefte om de volgende zekerheid of het volgende bezit na te jagen. Lees de volgende zin gewoon nog eens als hij de eerste keer ongelooflijk lijkt. Er zijn dingen die juist door hun verdwijning bijdragen aan het gevoel dat je echt voldoende hebt. We denken vaak, dat een aankoop ons leven van louter vreugde gaat voorzien. Al zit er aan de aankoop of het aangaan van een nieuwe dienst (snellere internetverbinding, betere autoverzekering) vreugde vast, het is ook een potentiele bron van zenuwen. Zeker als iets nieuw is, is de kans dat het niet helemaal aan je verwachtingen beantwoordt groot – het doet niet wat je wilt, of gaat te snel kapot. Dingen die je allang hebt, zullen ook nooit steevast ergens staan of liggen te doen wat je wilt. Ze vergen onderhoud en hoe groter ding of dienst, des te meer onderhoud. Hoe meer je bezit, des te meer valt er te verliezen. Kijk maar naar de zenuwen van de vriendin die haar dure nieuwe auto op een parkeerterrein moet achterlaten. Brengt bezit je niet het gesuggereerde gevoel van zekerheid, dat doen verzekeringen evenmin. En tot overmaat van ramp stuurt de verzekeringsmaatschappij je ook nog nieuwe brieven waarin allerlei andere risico’s uitgemeten worden waartegen je je zou kunnen verzekeren. Kortom: meer producten en diensten erbij halen in je leven, stopt de angst om te verliezen niet, maar voedt haar. Op zeker moment is genoeg gewoon genoeg. Er is een belangrijk principe dat je helpt om met een gerust hart te leven: zit met zo min mogelijk draadjes vast aan dienstverleners, banken en leveranciers.

De ascetische nietshebber

Dat betekent niet, dat je als een ascetische nietshebber door het leven moet leren gaan. Er is balans mogelijk. Je kunt dingen hebben waar je plezier uit put, en toch minder bang zijn om niet genoeg te hebben of te krijgen. De truc zit hem in ‘minder’. Angstgevoelens voor verlies of onzekerheid over de toekomst verminder je namelijk door niet nét tegen de rand van je vermogens aan te leven, maar ruim erbinnen. En dan bedoel ik: ruim binnen je energetische vermogens blijven, en ze niet uitputten. Dat geldt ook voor tijd, en voor financiële vermogens. Vergaar eens wat minder. Als je net genoeg geld hebt om je een villa van E500.000 te kunnen veroorloven, ervaar je gegarandeerd veel meer rust in je hart als je een huis van, pakweg, E350.000 bewoont. Als je met je huidige baan net genoeg tijd overhoudt om naast je sociale leven ook nog twee sporten te beoefenen, bestrijd je het gevoel het niet of nauwelijks te redden door er slechts één op na te houden - of zelfs niet een, behalve op het strand wandelen. Als je met jouw energiehuishouding genoeg energie hebt om veertig uur te werken, overweeg dan vijfendertig uur te werken - of dertig. Niet alleen worden op die manier de zenuwen rondom verliezen, falen of tekortschieten verminderd, ook indirect krijgt je hart lucht. Stress is namelijk een van de belangrijkste veroorzakers van onbestemde angstgevoelens.

Om te doen

In welke situatie je ook bent, wat of wie je ook het hoofd moet bieden, vraag je af: welke gedachten kan ik hebben zonder dat angst een overwegend motief is? Ontmasker gedachten gevoed door angst en onzekerheid. NB: die kunnen vermomd zijn als woedende of gefrustreerde of machteloze gedachten. Laat deze achter je en kijk wat je kunt denken vanuit een positieve insteek.

Wat, als de hypotheekrente stijgt?

Velen van ons kijken met argusogen naar kennissen of vrienden, en kopen een huis dat ze zich nét kunnen veroorloven. Hoe kun je rust en balans ervaren als je nerveus bent over de stijgende hypotheekrente? We nemen een baan van veertig uur, want dat kan nét. Vervolgens vrezen we een tijdgebrek dat misschien niet acuut is,maar wel constant op de loer ligt en jaagt stress ons onbegrijpelijke angstgevoelens op het lijf. Het lukt allemaal nét.... nét? Het woord ‘net’ sluit perfect aan op de woorden ‘niet genoeg.’ Wie haar leven volstouwt met dingen die ‘net’ kunnen, zal altijd stress ervaren omdat er misschien net niet genoeg is, of binnenkort niet genoeg meer zal zijn. We vrezen niet alles uit het leven te halen dus bijten we even door op het vlak van tijd, geld en werk. Intussen beloven we onszelf dat over een jaar, of tien jaar, het genieten begint. Bijvoorbeeld omdat er dan geld genoeg is om een gevoel van veiligheid te waarborgen. Via-via hoorde ik ooit van een geslaagde zakenman met villa en meerdere auto’s in Marbella. Zo op het oog had hij genoeg om zich geen zorgen meer te maken. In de praktijk liep een groots project niet zo goed als verwacht, en maakte hij zich nerveus over de mogelijkheid, dat de buren straks een auto minder zagen staan – en hij de paria van de stad zou worden! Ooit zal ook deze man kunnen hebben gedacht dat hij, eenmaal in zijn villa, veilig zou zijn voor angst en stress. In onze omgeving zijn het vaak degenen met uitstekende inkomens die het vaakst een ‘envelop met inhoud’ vragen voor hun verjaardag. Het gekke is, dat geld wel mondjes lijkt te hebben: hoe meer geld, des te meer mondjes schreeuwen er om nog meer. Laat jezelf vrij. Laat het eeuwige streven naar meer los. Het gevoel dat de overvloed en veiligheid niet hier is maar om de hoek ligt, is een mythe die gevoed wordt als we ons concentreren op angst, en dus steeds meer daaruit gaan handelen. Je vastklampen aan wat je hebt omdat je vreest dat er niets voor in de plaats komt: dito. Dit hoeft niet. Door te besluiten dat het wel genoeg is, doe je jezelf niet tekort. Integendeel, je schenkt jezelf meer ruimte voor geluk.

Streamer

Denk zo vaak je kunt als een afloop onzeker is: het zal goed gaan, en het zal goed komen. Wat de uitkomst ook is, uiteindelijk zal blijken dat die het beste was dat er kon gebeuren.

Goede ladder, verkeerde muur

Er is een bekend gezegde over iemand die een leven lang gebruikt om op de bovenste sport van de ladder te komen – en dan ontdekt dat die ladder tegen de verkeerde muur stond. Die ladder zou feitelijk geen dag tegen de verkeerde muur hoeven te staan. Angst en onzekerheid verdrijven door op te potten ,vast te houden – desnoods met tanden en handen – is een illusie. Bewust omgaan met alles in je leven dat van waarde is, niet. Het leven is een ‘vloeiende zaak.’ Bezit, relaties, geld, het is niet eeuwig. De dag van vandaag is er wel, concreet.

Benepenheid laten wegsmelten

Het is concreet mogelijk om zorgen te verminderen over de vraag of we onszelf vandaag tekort doen, of anders onszelf morgen in de voet schieten door nu onvoldoende bij elkaar te sprokkelen of vast te houden. ‘Genoeg’ ervaren, of zelfs overvloed, is een opluchting. Het is veel minder een kwestie van meetbare feiten, dan van instelling. Het innerlijk stemmetje dat benauwd roept dat er niets weg mag, en dat er zelfs nog meer bij moet, omdat je anders als mens tekortschiet, of (over)morgen door rampen rampen wordt getroffen, komt niet uit je kern. Daar wordt immers niets geroepen over angst of gebrek, maar wordt zacht gefluisterd over vertrouwen en genoeg voor nu en later. Leef vanuit die waardering voor wat er is en vertrouwen in wat er gaat komen, en benepenheid en angst beginnen langzaam maar zeker weg te smelten.

Streamer

Bedenk: vandaag is er niets anders dan jij en je vrije, creatieve, veerkrachtige hart.

Doe dingen eens niet

Heel drastisch je leefstijl omgooien is niet nodig om angst en onzekerheid los te laten. Laat gewoon eens iets. Doe iets eens op een makkelijkere, meer ontspannen manier. Wees eens wat minder ‘efficiënt’. Woeker minder met je tijd, geld, en andere kostbare levensverrijkers. Baad jezelf eens lekker in je bestaande middelen. Heb je geld over? Laat niet precies de afgepaste hoeveelheid geld die je de komende weken nodig hebt op je girorekening staan, zodat de rest exact zoveel-punt-zoveel rente opbrengt op een spaarrekening, maar laat je girosaldo je altijd iets meer geld tonen dan je nodig hebt. Dan zul je met een veel geruster hart internetbankieren. Krijg je het benauwd van je agenda? Volg geen cursussen om efficiënter met tijd om te gaan, maar zorg dat er zoveel tijd is dat er wat mee gemorst kan worden. Calculeer meer tijd in dan nodig om dingen te doen. Beantwoord met langere tussenpozen je mails, doe klussen later of, tenzij ze broodnodig en onontkoombaar zijn, helemaal niet, en laat dingen over aan anderen. Schrijf iets minder in je agenda dan je die dag aankunt. Hang in de tijd die je overhebt op de bank met een slipper aan je teen. Hoed je voor efficiëntie. Ben je van nature hyperefficiënt, doe dan als ik en juich de volgende keer dat je je vergist in de tijd en je trein mist. Ga met eventueel gezelschap, dat nu ook de trein mist, gezellig koffie drinken op het station en praat over vogels, vissen en wolken. Toen ik dit deed, symboliseerde dit voor mij dat ik met succes aan het leren was, mijn eigen ruimte te scheppen om een prettig, onvolmaakt leven te leiden. Ik herhaal nog één keer de toverformule: leef niet tegen de grenzen van je kunnen aan, maar ruim erbinnen. Geloof al die reclames niet: je hebt al die spullen echt niet nodig! Geloof die glossy bladen evenmin!

Streamer

Je hebt het in het verleden altijd nog aangekund, dus waarmee je vandaag ook te maken hebt, je kunt ook dit aan.

Zo leuk is een huis van 1,2 miljoen niet

Het is niet nodig om aan de buitenwereld de kunst van het leven te vertonen. Een stofvrij en beeldschoon huis is een overschat geluksingrediënt. Dat geldt ook voor een grote, salonfähige vriendenkring. Veel mensen doen louter onopvallende dingen met hun leven, die hen echter diep bevredigen. De buitenwereld hoort op grote schaal weinig of niets van hen, maar hun leven is goed. Voor veel mensen betekent een haalbare hoeveelheid contacten dat er één, of twee goede vrienden zijn. Veel mensen zijn gelukkig op pakweg 40 vierkante meter. Zodra ik zelf ga denken dat ik een groot en duur huis wil, ga ik een weekend logeren bij mensen die er één hebben, en dan weet ik weer beter. Op elk willekeurig moment dat ik bij veelhebbers op bezoek ga, zie ik dat ik mezelf gelukkig mag prijzen. Ik heb meerdere miljonairs ontmoet of echt gekend, en ik leef overvloediger dan zij doen. Telkens als we elkaar zien zijn ze ‘even’ heel druk met een verwacht of onverwacht tegenslagje of beslommerinkje, veroorzaakt door een of ander Groots Bezit. Zoals de villa of de vier auto’s. Of met een gezondheidskwaal, gerelateerd aan stress, die met vermogen niet of nauwelijks op te lossen valt. Het geldt misschien niet voor elke miljonair, maar de rijke, maatschappelijk geslaagde en vaak overbelaste mensen die ik heb ontmoet, wonen vaak wel in een stenen huis – maar zijn allerminst thuis in het huis van hun geest. Hier blijven zij zelfs vandaan, uit huiver om daar rommel aan te treffen. Een treurig misverstand. Hoe prettiger we leven in het huis van onze geest, des te minder groots en volgestouwd hoeft ons uiterlijke leven te zijn, en des te minder toeters en bellen vergt ons lichaam. Laat het genoeg zijn. Sta alle elementen in je leven toe om er in voldoende mate te zijn. Automatisch omring je jezelf dan op alle fronten met een groeiend gevoel van ‘genoeg’ – en zelfs overvloed. Niet dat daarmee mogelijke benepenheid van hart prompt en voorgoed verdwijnt. Zo werkt dat gewoon niet. Gelukkig maar, anders was je in dat opzicht onverhoopt perfect geworden en hield je geen vrienden over. Alles in het leven bestaat uit beweging. Beweeg dus, met vallen en opstaan. Als je jezelf zou gaan verplichten onbenepen te leven, heb je er een nieuwe benepenheid bij. Het hele doel van dit hoofdstuk (en boek) is dat je je lichter en vrijer voelt. Eisen horen daar niet bij. Kleine persoonlijke stappen, die elk op zich een groter ervaren van lichtheid, vrijheid en plezier brengen, wel.

Zoek de overvloed

Het mooie is, dat iedereen op elk gewenst moment meer overvloed kan ervaren, op een eigen, persoonlijk gebied. Iemand die weinig bezit heeft, kan overvloed ervaren in vrijheid, tijd, liefde, of andere bronnen. Ik heb zieke en ‘gebrekkige’ mensen meegemaakt die op bewonderenswaardige wijze meer overvloed ervoeren dan een op het oog blakend gezonde ander. Bijvoorbeeld in hun geschiedenis van groei als mens, of zelfs in groeiende acceptatie van onvolmaaktheden en ziekte. Word je ouder, dan is verrijking te vinden in het besef van alle levenservaring die achter je ligt, in spiritualiteit of andere vormen van zingeving en overgave. Het gaat hier niet om grote wonderen. Ook grote wonderen zijn algauw eisen, en eisen zijn dingen om met argusogen te bekijken. Het leven draait niet om grootsheid en wonderen voor over een jaar, maar om een beter gevoel vandaag - dat soms nota bene geleidelijk en haast vanzelf naar wonderen blijkt te leiden. Natuurlijk, een acuut en volkomen resultaat kan voortkomen uit de nieuwe gewoonte om je hart te baden in warmte - maar koester evengoed het in alle bescheidenheid opkomen van een klein gevoel van groeiende vrijheid en vertrouwen.

Zie de overvloed

Mijn kabballa-leraar zei ooit iets heel boeiends: zeg zo vaak mogelijk tegen jezelf ‘eigenlijk heb ik niets nodig.’ Dit spirituele advies is bedoeld om ongezonde krachten (hebzucht, eisen aan jezelf en je omgeving, egoistische angst voor gebrek) te doen wegvluchten, en positieve, spiritueel gerichte krachten aan te trekken. Maar je kunt dit spirituele principe naadloos naar aardsheid vertalen: aardse wensen naar méér leiden tot ongenoegen, ongemak en andere ‘on’s’. Beseffen dat je al genoeg hebt, leidt tot vrede, harmonie en rust. Dit is heel concreet in de praktijk te brengen. Ga eens bij de pasgevulde koelkast staan, en kijk erin. Zie hoe veel er is! Je hebt het kunnen bekostigen! Kijk eens op de plank in de doucheruimte. Of je nu je haar wilt wassen of je lichaam wilt insmeren, het staat ervoor. Kijk naarbuiten, naar de overvloedige natuur waar je altijd terecht kunt voor rust of mooie uitzichten. Als je je niet lekker voelt, zijn er kruiden, homeopatische middelen of desnoods tabletten van de apotheek...

Wijze vrouwen

Zoek het ervaren van overvloed vooral ook in innerlijke vreugdes. Zie hoe veel liefde er in jou te putten valt. Zie hoe veel mooie gedachten een mens kan herbergen. Ook de gedachten die je ‘leent’ om je op weg te helpen, zoals uit boeken van wijze vrouwen als Louise Hay, Iyanla Vanzant, Susan Jeffers of Byron Katie, zijn voor en feitelijk van jou. Zie hoeveel mogelijkheden er zijn voor creativiteit, verbinding, liefde. Zie hoeveel liefde er zich rondom jou beweegt, in de persoon van je dierbaren – maar ook in de persoon van de schilder of schrijver die haar gedachten en creativiteit met de wereld heeft willen delen (of misschien ben je dat zelf wel).

Om te doen

* Misschien wat gek op het eerste gezicht, maar het werkt: heb je het gevoel dat er te weinig is van x of y, geef juist daar dan eens iets van weg: tijd of geld bijvoorbeeld. Zie dat het er best afkan, en dat je leven gewoon doordraait.

* Geef meevallers meer aandacht. We geven tegenvallers onterecht meer ruimte in onze gedachten dan meevallers. Je krijgt driehonderd euro terug van de belastingdienst omdat je nét binnen een of andere grens viel, maar bent uren boos omdat je een briefje van twintig blijkt te zijn verloren op weg naar de trein. Deze verhouding is scheef. In werkelijkheid zit het je mee, dus wees blij! Zie wat er meezit, en tal van tegenvallers vallen ertegen weg te strepen.

* Besef dat het leven een ijzersterke materiele wet kent: namelijk, dat we hier iets winnen en daar iets verliezen. Zo zit zelfs de kosmos ineen. Planeten draaien keurig hun rondje, maar soms botsen er toch twee op elkaar. Het is prettig om een tegenvaller of gemist een voordeel te zien als de vervulling van een natuurwet. Er is geen ontkomen aan, het ís.

* Zie het in perspectief. Als ik tien jaar lang mijn jaarboekhouding in een keer kloppend krijg, en het gaat één keer mis, is dat een tegenvaller in 10 luttele procenten van de gevallen. Als ik na drie dagen een kostbare deuk rijd in mijn nieuwe auto (waargebeurd, en feitelijk waren het er twee), maar ik maak verder niet te veel brokken, kan ik die tegenvaller in mijn gedachten uitsmeren over heel wat jaren. Als de printer het één keer niet doet, heeft hij het pakweg honderd maal wel gedaan. Als iemand je kritiek geeft, heb je statistisch gezien minstens tien – al dan niet zwijgende - mensen tevredengesteld.

Op de goede afloop

Niet gebeurtenissen benauwen ons vooral, maar de gedachten die erbij komen. De mens is meester in het in gang zetten van ketens van negatieve gedachtes. Een dergelijk imaginair verhaal krijgt steevast een negatieve afloop. Wat, als je collega je verzoek niet inwilligt? Jij zult dan tegen haar/hem zeggen dat zij/hij x, en dan doet zij/hij natuurlijk y, en voor je het weet is een onoverzienbare hoeveelheid ruzie en narigheid een feit. Wat, als je geliefde je onaantrekkelijk vindt vanwege gewoonte of behoefte x, en je verlaat? Dan gebeurt natuurlijk y, en voor je het weet zit je alleen en verlaten op de bank – of op de stoep, mocht je tegen die tijd ook nog jullie gemeenschappelijke huis zijn uitgezet... In ons hoofd stapelt zich gretig allerlei ellende op, lang voor het gebeurd is. Sterker nog, de ellende gaat hoogstwaarschijnlijk niet plaatsvinden – maar richt in een mensenhoofd hoofd al schade genoeg aan: we zijn al moe en verslagen voor we ergens aan of over beginnen. Laat volgende keer niet meer toe dat zich vanuit angst of onzekerheid een negatief verhaal ontspint. Geef je benepen hart lucht en ruimte, laat de angst en controledrang varen. In plaats daarvan concentreer je je op de best mogelijke afloop. Je collega reageert positief op je verzoek. Je geliefde en jij moeten wellicht even puzzelen, maar komen er des te sterker uit in de wetenschap dat jullie elkaar en jezelf over een hobbel in jullie relatie hebben getrokken. Beleef nu alvast het plezier in, c.q. de voldoening van het eindresultaat – dat realistisch mag zijn, maar ook positief. Er kan veel gebeuren als we de gewoonte ontwikkelen om een negatief verhaal te stuiten en er een positief verhaal voor in de plaats te bedenken. Ten eerste gaat de situatie er meteen een stuk zonniger of in elk geval minder somber uitzien. Je zet namelijk meteen al positieve energie in, en bezwaart je hart niet onnodig met negatieve energie. Dit beinvloedt vanzelf ook je omgeving. Je loopt als het ware het pad naar een positieve afloop alvast af, en bent de eventuele ander al goedgezind vanwege diens aandeel hierin. Dat gevoel straal je onbewust uit, en die goede wil kan op zich al voor een positieve reactie zorgen. Zelfs als de ander meer tegenspel geeft dan gehoopt, werkt het positieve verhaal in je voordeel: er is meer veerkracht om alsnog een positieve afloop te creëren, en desnoods zelfs meer veerkracht om een negatieve reactie te incasseren en dit toch in proportie te blijven zien: wat heeft deze tegenslag of tegenwerking voor gewicht als je het over je hele leven bekijkt? Is het een mug, dan blijft het in jouw ogen ook een mug en niet de olifant die vanuit een negatief verhaal ontstaat. De oude neiging richting negatieve verhalen maakt mettertijd plaats voor een spontane nieuwe benadering: die van het positieve verhaal. Deze nieuwe goede gewoonte maakt het leven makkelijker en mooier, en draagt zelfs bij aan betere resultaten.

Streamer

Een mooie tegeltjestekst: vandaag is de dag waar we ons gisteren zorgen over maakten, en alles is goed.

B Ruimte creëren voor je ware wensen en wezen

Veel vrouwen vinden het moeilijk om in figuurlijke – vaak zelfs ook letterlijke - zin hun eigen, authentieke ruimte in te nemen. Toch is dat de enige manier om écht te leven. Wensen nemen ruimte in. Sterker nog, alleen al bestaan neemt ruimte in. Behoeftes, fysiek of geestelijk, nemen ruimte in. Onszelf te beperken in ruimte voor ons ware wezen en onze ware wensen, is ongezond. Met opgetrokken schouders en laaggehouden hoofd lopen levert kramp op. Lichamelijk, maar vooral geestelijk. Veel te weinig wordt nagedacht over de invloed die de kramp van ruimtegebrek nota bene heeft op de omgeving die je probeert te plezieren of de juiste indruk te geven. Onze verkramping doet de omgeving geen goed, al denkt een baas, collega, vriend(in), partner of kind soms van wel, vanwege de kans om zelf extra ruimte in te nemen. Op een gezonde manier onze eigen ruimte innemen en benepen hart nieuwe ruimte geven, is een weldaad voor zowel onszelf als onze omgeving.

Voorrang nemen en cafégangers beoordelen

De vanzelfsprekendheid waarmee weggebruikers voorrang nemen, collega’s een plan met onvolmaaktheden als volmaakt presenteren, of cafégangers onderling al dan niet luidop mede-cafégangers beoordelen, is gewoonlijk niet des vrouws. Veel vrouwen zullen eerder uitgaan van de noodzaak om zich in te dekken dan van het nemen van het risico dat anderen negatief zullen reageren, of ze in de ogen van anderen af zullen gaan. Wij zijn – bewust of onbewust - niet zozeer bezig met het evalueren van anderen en hun acties, als wel met het incalculeren van andervrouws en –mans oordelen. Het gevolg zijn uitlatingen als ‘Het zal wel niet lukken met inparkeren’ of ‘Ik heb wel een idee, maar ik hoop dat ik niets doms zeg’ of ‘als je er niets in ziet, laat dan maar zitten, maar ik zou eigenlijk graag...’

Het lijkt misschien het beste om ons in te dekken of de lieve vrede te bewaren door onze wensen omslachtig of helemaal niet te uiten, of door onszelf achter een masker te verbergen waarvan we denken dat onze omgeving dat graag ziet: aardig, toeschietelijk, behulpzaam, gezellig, competent. Maar we beperken onze eigen ruimte om te leven, te leren, risico’s te durven nemen en te ontdekken dat wie op haar neus valt, ook weer opstaat. Wat je vanuit je hart wilt, ‘moet’ eruit. Anders slaan negatieve gevoelens als ‘ik kan ook nooit eens lekker...’ of ‘iemand anders gaat toch altijd voor....’ naarbinnen en beklemmen ze je hart.

Het menselijk hart heeft vleugels

Elk menselijk hart heeft vleugels. Maar we moeten ze wel (leren) uitslaan. De een doet dat van nature, de ander komt later in haar leven pas tot het steeds meer vrijelijk beleven van zichzelf en haar ware wensen en gevoelens. Wie eens voorzichtig flappert met de vleugels van haar hart, zal een nieuw plezier ontdekken. Namelijk dat, van het durven dromen, wensen en willen. Dat is de eerste stap naar het innemen van alle ruimte die je nodig hebt, naar het op een natuurlijke manier van jezelf mogen willen wat je wilt en doen wat je doet. Zeg het, doe het, probeer het. Ook als er in het begin tegengas komt van anderen, of – eerder nog - van jezelf. Niet alleen probeert de benepen kant van ons innerlijk ons ertoe te brengen die versleten, krappe jas van oude gewoonten aan te houden. Ook mensen kunnen tegensputteren. Logisch. Het ‘oude’ zelf leverde hen ogenschijnlijk meer gemak op, en onze omgeving leeft graag vanuit het waanidee dat we echt gelukkig kunnen zijn zowel als ‘x of y voor mij/ons blijven doen/zijn.’ Of concreter, dat iedereen het gelukkigst wordt als jij alle sokken in het huishouden wast. Wishful thinking. Dat dit niet klopt, willen wijzelf noch onze omgeving graag zien. We bewaren liever de supervrouw-illusie, met als gevolg een leven dat niet voluit geleefd wordt. Ga echter onverstoorbaar verder op je eigen weg en mensen wennen er vanzelf aan dat je aan het veranderen bent. Een mens is een dynamisch wezen. Niemand kan of mag rechten ontlenen aan wat je ooit deed of vroeg, voordat je hart je ingaf om meer vrijuit te gaan leven. Gisteren wist jij noch ik zo veel van ons ware wezen of van onze ware wensen als vandaag. Veroordeel jezelf dus niet meer voor datgene wat je echt wilt doen, of laten. Je bent Moeder Teresa niet! Je wilt niet alleen voor anderen, maar ook voor jezelf. Dat is natuurlijk en logisch. Veroordeel je ware wensen niet, maar geef je hart vleugels. Houd je niet te veel bezig met andervrouws of –mans reacties hierop, maar zet stappen naar vrijheid. Druk jezelf uit. Beweeg jezelf vrijelijker. Wens, denk en handel.

Vrij in onze gedachten

Wat wil ik precies? Wat zou ik doen als ik er volop ruimte voor had? Creëer stap voor stap meer ruimte om onbelemmerd te dromen en te fantaseren. Denk niet in termen als ‘gek’ of ‘onmogelijk’. Laat jezelf vóór alles vrij in je gedachten. Soms zul je – wellicht tot je verwondering - merken dat je niet precies weet wat je wilt doen, wie je wilt zijn, of wat anderen in je omgeving zouden kunnen doen om ruimte te scheppen voor jouw geluk en vrijheid. Dan zou het goed kunnen dat je wél weet wat je niet wilt doen, zijn of worden. Dit is geen ongewone conclusie. Het zou ook kunnen blijken dat je, of je het weet of niet, probeert om datgene te willen wat anderen willen: of dat nu je kinderen zijn, of je afwijzende vader die allang overleden is. Het kan een schok zijn om je te realiseren dat je je nooit serieus verdiept hebt in de vraag wat je echt ten diepste wilt. Het is echter allerminst zeldzaam, ook niet voor een vrouw die al een flink stuk van haar leven geleefd heeft. Het gebeurt regelmatig in het kielzog van het ‘legenest-syndroom.’ Een druk huishouden wordt minder druk, er valt wat ruimte vrij, en als we die ruimte benutten om weer eens in contact met onszelf te komen, blijkt dat het zelf ons vreemd is geworden. Je kunt zomaar beseffen dat je niet ageert vanuit het gekende hart, maar reageert op wat anderen willen en vragen. Gaat dat te ver, dan zul je hooguit voor jezelf en anderen verhelderen wat je werkelijk níet wilt.

Soms leidt dit tot rouw over voorbije jaren van een ongekend zelf. Maar er is een keerzijde. Het is een veelbelovend startpunt. Het belooft dat er in je innerlijk vele verborgen schatten te ontdekken zijn. Hoe meer een mens haar eigen wezen en wensen de ruimte geeft, zogenaamde gebreken of overlast voor anderen en al, des te vrijer en lichter wordt haar leven. Waar we ooit dingen voor anderen deden omdat het zo leek te horen of moeten, nu kunnen we tot onze eigen verrassing beginnen om vanuit een vrij hart, vanuit onze eigen ware wens en wezen, dingen te doen voor anderen. Er is geen waar geven behalve gewenst geven. Dit geven draagt dan ook werkelijk vrucht, en gaat niet vergezeld van kramp. Serveer mij met een innerlijke of uiterlijke zucht koffie, en behalve de koffie verinnerlijk ik jouw zucht. Geef mij een glas water met een welgemeende glimlach, en ik draag je glimlach ook mee. Of je het nu vanuit een menselijk of spiritueel oogpunt bekijkt, alleen het geven vanuit het hart, dus zonder berekening van winst of acceptatie door anderen, kan als werkelijk geven beschouwd worden.

Geef jezelf ruimte

Elk begin heeft onvolmaaktheden. Een begin maken betekent vaak dat we meer vragen hebben dan antwoorden. Laat twijfel je niet misleiden. Sta de angst over de toekomst niet toe. Durf te geloven en te vertrouwen op je weg naar het nieuwe. Elke stap naar meer ruimte voor jezelf, geeft energie, bevestiging, uiteindelijk ronduit meer levensgeluk. Vallen er steken onderweg, of merk je net als miljarden anderen dat het nemen van risico’s leidt tot vallen en opstaan? Irriteren anderen zich aan je, of jij aan jezelf? Prima. Laat het maar komen; alles is beter dan de innerlijke kramp van het onvrije hart. Zoals Byron Katie treffend zei: “You’re all that.” Ofwel, je bent het allemaal. Dat is goed. Sterker nog, dat is prima. Durf je te laten inspireren door vrouwen die hun kop (ver) boven het maaiveld uitsteken, en geef je hart vleugels.

Presentator Suzanne Bosman (41): “Op mijn elfde verhuisden we met het hele gezin van Zandvoort naar een Brabants dorpje. Mijn vader werd daar burgemeester. Ik voelde me geïmporteerd. In Brabant werd me als burgemeestersdochter voortdurend de maat genomen. Ik was extra vreemd, want ik sprak bijvoorbeeld gewoon spelende jongens aan als ik mee wilde doen. Er werd naar me gewezen. Schoksgewijs heb ik aan mijn uitzonderingspositie moeten wennen. Maar ik had een sterk thuisfront. Van huis uit heb ik de spreuk ‘Wees een vorst op je eigen vierkante meter’ meegekregen. Ook werd me thuis verteld dat ik lak moest hebben aan mensen die je niet accepteren. Ik maakte als elfjarige al harde keuzes. We woonden in een villawijk, en ik besefte: hier pas ik niet tussen. Nou, als ik tussen deze mensen geen vrienden vond, dan niet. Een tijdlang had ik het daardoor niet leuk. Ik hoorde bij ons gezin, maar daarbuiten had ik niemand om mee op te trekken. Toch wilde ik vóór alles zijn wie ik was. Ik zocht mijn eigen weg. Ik ging meelopen in tochten van Pax Christi, werd punk. Er hingen levensgrote PSP-posters bij ons thuis voor de ramen. Niet dat mijn vader daar blij mee was, maar hij liet me de vrijheid. Al stond ik naarbuiten toe een tijdlang alleen, ik heb me nooit zielig of hopeloos gevoeld. Het geeft namelijk ook een heel positief gevoel om je af te zetten tegen wat je niet bevalt. In dit geval: kouwe kak. Later ging dat radicale eraf, maar wat ik in mijn jeugd heb meegekregen, is gebleven. Daar ben ik heel blij mee. Ik heb uiteindelijk altijd mensen gevonden bij wie ik me thuisvoelde, maar heb me nooit aangepast. Als ik ergens niet word geaccepteerd, wil ik er niet eens bij horen.

Soms heb ik wel het gevoel dat ik alleen sta. Maar als ik kritiek of vervelende reacties over mezelf afroep, betekent dat tenminste dat ik iets eigens doe. Ga ik uit eten met vrienden, dan zijn er mensen die naar me wijzen als ‘die vrouw van het nieuws’. Maar ik ben ook vaak degene op wie een toost wordt uitgebracht, degene die in het middelpunt staat. Het woord ‘alleen’ wordt zo negatief opgevat. Mensen overschatten het belang van erbij horen. Eigenheid is véél belangrijker.”

Om te luisteren

Bitch, Alanys Morisette

Hoofdstuk 5

Een warm bad voor een overbelast hart

1. Het verlossende besef wat wij allemaal níet hoeven te doen of te zijn

Saskia de Vries: “Morgen gaan we op vakantie. Aan de ene kant heerlijk. Ik moet gewoon even weg uit mijn omgeving, gewoon even: níet....... Maar ik word pas weer gezellig als ik een beetje tot mezelf gekomen ben. Alles staat op zijn kop! De kids zijn hyper en ik moet van alles en nog wat doen. Van paspoorten in orde maken, tot batterijen opladen, tot de wegenkaart regelen en de voucher van het vakantiehuisje, kleren wassen en tegen de kinderen zeggen: “Nee, dat mag je niet aan, dat moet mee!” Of ‘okee, ik was het wel nog een keer..’ Als ik mijn man vraag hoeveel buitenlands geld hij mee wil, zegt hij lekker makkelijk: “Maakt niet uit, ik heb een creditcard.” En als er straks iets niet mee blijkt te zijn genomen, vragen ze mij als eerste waarom het niet mee is! Kortom, alles komt op mij neer, en ik loop op mijn laatste restje energie. Ik weet niet hoe ik het ga klaarspelen... Mijn moeder zorgt voor de katten, en omdat haar huis heel schoon is, vind ik dat mijn huis dat ook moet zijn – al vindt mijn man dat volkomen onzin. Dat geldt ook ten aanzien van de voorbereidingen van de vakantie. Zijn motto is: wat er niet is, kopen we daar wel en wat niet schoon is: jammer dan. Ik zie dat totaal anders, met als gevolg dat ik vannacht nog met bezem en dweil rondloop. Op de laatste dag patat? Patat is niet lekker, en dan die rijen bij de patatzaak! Dus kook ik maar weer...”

Je eigen geluk voorop

Bovenstaande hartenkreet komt de meeste vrouwen in een of andere vorm bekend voor. Er zijn tal van vrouwen die klagen dat ze zich overbelast voelen in de huidige maatschappij. De reden hiervoor is simpel: veelal zijn vrouwen overbelast, en proberen ze meer waar te maken dan ooit. Zowel op het gebied van werk, gezin of relatie, als op het vlak van sociale verplichtingen en zelfontplooiing. Dit is een prettige maar weinig gehanteerde realisatie om jezelf voor te houden: wat wij doen , zou in dienst moeten en mogen staan van onze vervulling, ons leven en ons welzijn. Het is echter zeer gemakkelijk om uit het oog te verliezen, wie en wat hier het belangrijkst is. We hoeven geen futiliteiten voorrang te geven boven je eigen geluk. Eerst moeten wij dit van onszelf, vervolgens dat en daarna dat - en met de drie of vier hoofdstukken die werkelijk als hoofdzaak in ons levensboek staan, heeft het allemaal niets te maken. Lekker zitten mag niet, wij moeten de al dan niet zelf opgelegde ‘taken’ tot in de puntjes uitvoeren. Zelfs als geen hond er verder de noodzaak van inziet.

De vrouw die werkelijk haar eigen waarde ziet, is in staat om zich op haar gemak te voelen ondanks het feit dat ze niet over allerlei zaken invloed of zelfs controle uitoefent. Maar dat is in de huidige maatschappij niet gemakkelijk, zeker niet voor vrouwen. Pas de laatste tijd sijpelt in mannenbladen de (niet altijd gezonde) trend door tot zelfverbetering. Lange tijd gingen vrouwenbladen over het verbeteren van allerlei zaken van uiterlijke aantrekkelijkheid, seksuele prestaties tot werkprestaties, en ‘mocht’ de man zich verlustigen in hebbedingen, siliconenrijke vrouwen en dure auto’s (eveneens een twijfelachtig genoegen, maar men hoeft er tenminste weinig voor aan zichzelf te verbeteren).

Tenzij a, b of c

Door jezelf allerlei eisen op te leggen, zeg je feitelijk dat je niet goed genoeg bent tenzij je a, b en c doet. Wij doen allemaal dingen omdat we er iets van verwachten. Dat geldt ook voor het, vaak tegen wil en dank, doen van duizend en een dingen in en rond huis, gezin, werk, noem het maar op. We menen dat het zo hoort, moet of verwacht wordt. We menen dat we ons leven in de hand hebben door onze verkrampte vingers naar zoveel mogelijk terreinen uit te steken. Een misvatting waar je je hart beter van kunt leren ontlasten. We verwarren het begrip ‘leven’ ten onrechte met ‘doen.’ Voor een geslaagd leven hoeven wij niet zo veel te doen als we vaak denken of laten blijken uit onze handelingen. Wij kunt het accent langzamerhand en tot onze grote verlichting verschuiven naar het zíjn - en dat, zonder dat de naadjes van de wereld uit elkaar vallen.

Bij voorbaat excuses voor het volgende cliché, maar het is nu eenmaal de waarheid. De oorzaak van de neiging jezelf te (laten) overbelasten ligt vaak in onze jeugd. Daar is een boodschap ontstaan dat andervrouws of – mans gemak en genoegen voor het jouwe komt. Daar is bijvoorbeeld het gevoel ontstaan dat je tegenover een vader die je als afwijzend of afwezig ervoer, altijd tekort schoot. Het kan je ook zijn voorgeleefd, bijvoorbeeld door een tobbende, gejaagde moeder die zichzelf met alle mogelijke moetens opzadelde. Het knelpunt van een overbelast leven zit maar al te vaak in de poging om op alle schijven het (on)mogelijke te doen. Dus werken, diverse perfectionistische standaards op sociaal en praktisch vlak najagen, proberen aan de ongeschreven en vaak onmogelijke wetten van het moederschap te voldoen (waarover later meer), en daarbij die goede oude huishoudelijke standaards ook nog eens hoog te houden. Met de nadruk op de woorden ‘goede oude.’

Wie het idee heeft dat zij daar geen last van heeft, zou wellicht een tweede keer na kunnen denken. Jongere vrouwen leven naar de steeds vernieuwende sociale standaards waarbij het vrouwelijke en het mannelijke elkaar in alle opzichten naderen, maar dertigers en veertigers komen uit een andere tijd. Het is niet eens zo heel lang geleden dat de maatschappij zo was ingericht dat de man zich op het werk stortte – en de vrouw op al het andere. In een boek van Louise Hay komt een verbluffend fragment voor over de ‘plichten’ van de huisvrouw, zo tegen de jaren zestig. Als je rond die tijd opgroeide, kreeg je deze invloeden uit tweede hand mee van de vrouwen om je heen: moeder, (oud)tantes of oma’s.

Streamer

Bedenk: ook het dagelijks onderhoud aan wat er al is, is creatie. Wat er al is gaat kapot of vraagt letterlijk of figuurlijk poetswerk; onderhoud van je wasmachine of onderhoud van je relaties, het is allemaal een prestatie – ook als het geen nieuwe toevoeging is aan wat al is.

Een fors stuk van de mannentaart

Oude regels zijn wellicht verdwenen, maar de sporen ervan zijn er nog. Veel vrouwen anno nu hebben het zichzelf nog wat moeilijker weten te maken door bovenop verouderde eisen op gebied van huishouden, kinderen en sociale plichten, een fors stuk van de ‘mannentaart’ erbij te nemen. Ofwel, te werken.

Wanneer wij onze mannen vertellen dat ze proberen om ons het huishouden te laten doen, betekent dit echter nogal eens dat we met hun gemakkelijkere huishoudelijke standaards geen genoegen nemen. Waarom niet? Tijd om wat molenstenen van je nek af te laten rollen! De realiteit biedt veel meer kansen dan we gebruiken. Het huishouden anno nu is dat, waarin je met je huisgenoten samen werkt om een fijn leven te hebben. De vrouwelijke verantwoordelijkheid was ooit het tot in de puntjes zorgen voor huis en haard, maar dat is niet langer het geval. Zeker nu je als vrouw meestal ook buitenshuis werkt en aan het gezinsinkomen bijdraagt, is het logisch dat je niet meer van alles op je neemt. Als je nu automatisch iets tegenwerpt als ‘Was het maar zo mooi, maar alle medewerking ontbreekt mij nu eenmaal’ ontbreekt het je misschien niet in de eerste plaats aan die medewerking, maar aan innerlijke overtuiging dat je recht en reden hebt om naar je eigen maatstaven te leven. Probeer eens te geloven dat het wél zo mooi kan zijn! Dit begint er echter mee, dat je jezelf verlicht van ingebakken eisen. Zoals gezegd, is het niet per se je omgeving die voor overbelasting zorgt. Als man en kinderen beweren gelukkig te zijn met die zak patat de avond voor de vakantie, dan is dat geen verhuld beroep op jou om toch een driegangendiner te koken, maar realiteit: laat deze mensen die zak patat halen en ontspan je eens goed.

Ruimte creëren voor een overbelast hart, lukt alleen maar als je er een hartszaak van maakt. Angsten en blokkerende overtuigingen zijn de voornaamste overbelastende factoren voor je hart. Het hart hiervan te ontlasten, al is het maar beetje bij beetje, is een opluchting. Laat het besef groeien dat je recht en reden hebt om dingen (over) te laten. Dat maakt het allemaal een stuk gemakkelijker. Als wijzelf ervan overtuigd zijn dat wij de ruimte verdienen, kan geen mens ons daar nog af brengen! We kunnen een volle stadsbus inkomen en onder zacht gemummel ‘kan ik hier misschien nog tussen’ bij een bank blijven staan. Of we zetten zelfverzekerd koers naar een vrije plaats, al moet hier en daar iemand voor ons opschuiven, en laten daar gewoon de derrière zakken... denk je dat er dan geen plaats wordt gemaakt?

Wie heeft die molensteen daar gelegd?

Een lastige vraag die eerder werd aangestipt, leg ik je nu voor om persoonlijk en in alle eerlijkheid te overwegen. Slik eens hard en doe dit, want het gevoel van verlichting is het uiteindelijk dubbel en dwars waard: zijn het echt de anderen, of ben je het zelf die de molenstenen op haar nek stapelt? Ben je het misschien zelf die weigert dingen over te laten aan je omgeving – preciezer uitgedrukt, die juist die dingen doet die voorkomen dat je je goed en licht kunt voelen? Maak dan eens een andere keuze.

Toen ik me ooit begon te verdiepen in het welzijn en de zelfontplooiing van vrouwen, dacht ik dat de mens altijd streeft naar geluk. Dit is echter niet het geval, verbazend als het wellicht lijkt. Een onbewust deel van ons kiest ervoor om onopgeloste problemen uit het verleden opnieuw te ensceneren, weer het verwaarloosde of verongelijkte kind te zijn, bevestigd te zien dat het leven of de persoon gewoon niet leuk zijn. Dit is geen afwijking, althans, als het dat wel is, wijken wij ongeveer allen af van de norm. Maar het is wel een zware last voor ons hart. Keerzijde is, dat het ook een plaats is waar wij nieuwe kansen op vervulling en geluk hebben liggen. Wie merkt dat zij zichzelf tekort doet, zou een bewuste keuze kunnen maken voor welzijn en geluk. Kies niet meer voor het Assepoester-schap, maar voor je ware behoeftes en wensen. Kies niet voor uitbuiting van je eigen energie, maar voor evenwichtig handelen vanuit de reëel beschikbare voorraad energie. Dat dit in het begin onwennig is, is logisch. Het is niet jouw schuld of tekortkoming als je jezelf overbelast of laat overbelasten! Maar het is wel een reële mogelijkheid dat je je eigen hart verzwaart. Wat ik hier nog eens herhaal is een waarheid die niet iedereen me in dank af neemt, maar ik zeg het toch, want het leidt tot grote verlichting als het voor jou blijkt te gelden. Jij bent misschien degene die jezelf geen lucht geeft, en van daaruit volgt je omgeving. Die mogelijkheid verwijst naar een gouden kans. Een overbelast hart kan worden ontlast, en daartoe heb je alle recht en reden. En dat doe je door... gewoon minder te doen.

Het gaat om je eigen geluk

De kans is groot dat je veel meer doet dan redelijkerwijs van je verwacht mag worden – ook door jezelf. Kijk eens om je heen naar andere vrouwen. Hoe veel vrouwen ken je die werkelijk inzien en – ook openlijk - waarderen wat ze allemaal presteren, waarmaken en bijdragen? Aan gezin, werk, wereld, noem het maar op. De kans dat jij die ene bent die dat wel beseft en zichzelf er voldoende om waardeert, is niet de grootste. Accepteer bij deze het idee dat je toch al veel meer doet dan je zelf vermoedt, en zet je welbevinden op één op de agenda. Ook op de werkagenda. De sociale agenda. De huishoudagenda. Welke agenda dan ook. Laat je hart je leiden. Een overbelast hart reageert narrig en geprikkeld op nieuwe lasten. Al kun je dat tegenover de buitenwereld verhullen, het signaal blijft. Voel je je belemmerd, wrokkig, ellendig zelfs bij het uitvoeren van een klus, of bij het idee alleen al? Dan is het tijd om je hart te verlichten, en te kijken of je jezelf minder bezwarende dingen op kunt leggen. Ontspan je eens. Ontmasker angsten en gedachten van moeten en zullen. Zie dat er minder hoeft dan je denkt. Handel hier stap voor stap meer naar, en stap voor stap zal de overbelasting van je af beginnen te vallen. Zoals altijd geldt: begin klein met het laten vallen van die last die je meetorst op je schouders. De beste eerste stap naar verandering is een kleine: die is haalbaar en motiverend. Wees ook praktisch en bereid tot compromissen. Als het niet linksom kan, kan het wel rechtsom. Doet je gezin of partner in jouw ogen te weinig in het huishouden, huur dan hulp in van het huishoudbudget. Of gooi wat je onwelgevallig is in een vuilniszak en zet die op zolder. Wat je ook doet, begin geen overloze zeurcampagne – die geeft alleen maar het signaal af dat je het toch wel zult doen, al heb je je voorgenomen te zorgen dat iedereen weet dat je er niet blij mee bent. Zeuren is bepaald onleuk, en kost energie die je op dankbaardere vlakken kunt inzetten. Als ik in gezelschap ben van iemand die meeewerkt aan mijn overbelasting en mijn verzoeken het anders te doen negeert of ertegen argumenteert, ga ik meestal gewoon weg. Meteen als het kan, na het in acht nemen van de wettelijke opzegtermijn als het een baas betreft. Zegt mijn gevoel dat ik hier niet wil zijn, dan ga ik weg. Op argumenteren betrap ik mezelf nog weleens, maar ik doe het steeds minder vaak. Als ik heb gezegd wat ik graag wil, als dat volgens mij redelijk is, maar als dat hier in dit huis niet doorgaat, kan het wel in mijn eigen huis. Of in het huis van een vriendin. Of ik ga lekker naar het park, en vermijd daarmee de mensen en situaties die mij belasten enige tijd. Dit is een heel prettige vondst: in plaats van te argumenteren, kunnen we ook ergens anders iets anders gaan doen, of met iemand anders samen zijn. Dat bedoelen we niet als straf voor de omgeving, maar het is wel een aardige logische consequentie en een gezond signaal dat onze omgeving, mits ze prijs stelt op ons gezelschap, rekening dient te houden met onze behoeftes.

Wees goed voor jezelf. Doe wat je redelijk vindt, wat werkelijk nodig is, en wat zoveel mogelijk strookt met jouw behoeftes, welzijn en welbevinden- verderop in dit boek volgt een methode om een overzichtelijk rijtje ‘halszaken’ over te houden. De rest kan gedelegeerd worden – of zelfs genegeerd. Je bent vrijer dan je denkt. Er hoeft minder dan je denkt. Je doet al meer dan je denkt. Je ‘mag’ meer dan je denkt. Ontdek het.

Van gebruiksaanwijzing naar leefaanwijzing

De complete verzameling how-to boeken die ons via dertig verbetertips proberen te vertellen hoe we succes kunnen hebben, of het nu succesvol flirten is of succesvol netwerken, legt het af tegen het leren leven vanuit ons hart, vanuit lichtheid, inspiratie, vreugde en creatie. Wie bezield leeft, creëert vanzelf, en wie creëert, heeft succes. Versimpel je je leven en keer je stap voor stap terug naar je essentie, naar je ‘zijn en je ziel’, dan volgt het succes op de vlakken die écht je bezielde aandacht krijgen vanzelf. Dat geldt voor succes op persoonlijk vlak, maar ook in onze sociale ambities. Wie haar omgeving ziet vanuit een open hart, dat verwacht met anderen inspiratie te delen, warmte of liefde, hoeft geen regeltjes te leren over netwerken of flirten. Ons beste kompas is ons hart.

Streamer

Als we de hulp van anderen nodig hebben, is het goed om dit te bedenken: door een verzoek duidelijk te doen en vervolgens de ander in alle vrijheid zelf te laten bepalen, zonder degene onder druk te zetten, maken we het hart van de ander zo open mogelijk voor ons verzoek. Een onbevangen hart overweegt, een onvrij hart verdedigt.

2. Een hart zuiveren van ongezonde of zelfs schadelijke gedachten

Overbelasting door duizendpotengedrag komt onder vrouwen vaker voor dan onder mannen. Iets wat sociologisch te verklaren valt, maar daar zijn andere boeken voor. Wel kunnen we ter plekke iets afkijken van de meeste mannen om ons heen: zij houden het simpel. Een forse carrière betekent voor hen maar al te vaak géén sociaal leven. Een enkele, met hart en ziel beoefende, hobby betekent dat er geen andere vrijetijdsbestedingen naast komen. Wij verdenken vriend of man er maar al te snel van dat hij maar doet alsof hij het prima vindt dat er hier en daar een hoop ongedefinieerde massa in huis ligt, bij nader onderzoek bestaand uit wasgoed, de post van vorig jaar en/of geheimzinnige composthoop-rijpe materie. Maar nee. De oerman droeg zorg voor het bejagen van een smakelijke mammoet, en daarnaast was er niet zo veel. Kookpot, kinderen, sociale verbanden, dat was het vrouwelijk terrein. Nu is het een mooie tijd voor beide seksen om naar elkaar toe te groeien. De oervrouw in ons kan de man leren om meer diffuus te opereren, dus ook op sociaal en huishoudelijk vlak. De oerman in hem kan ons inspireren om hardere prioriteiten te stellen, en onszelf niet langer de baan te bezorgen van ‘general manager of the universe’.

De hoofdstukken uit ons levensboek

Hier volgt goed nieuws over duizendpotengedrag. De verlichting van een overbelast hart is relatief dichtbij. Een kwestie van het scheiden van hoofd- en bijzaken. NB: een belangrijke zaak is hoofdzaak, maar een dringende kwestie lang niet altijd.

Je hart concreet ontlasten begint met het bepalen en beperken van de hoofdstukken uit je levensboek. Wat zijn de dingen die jouw leven werkelijk (mogen) blijven bepalen, omdat je ze vanuit je hart en ziel belangrijk vindt? Wat geeft je het gevoel dat je echt leeft? Voor mij zijn dit spiritualiteit, creatie, liefde en plezier. Wat daar verder omheen beweegt is van minder belang, of is zelfs maar franje. Voor jou kan dit iets heel anders zijn. Maar je hart een verfrissend bad van helderheid geven, kan iedereen, noodgedwongen of geheel vrijwillig en met verwachtingvol hart. En de resultaten zijn ernaar.

Politica Femke Halsema (41): “Ik wilde altijd al een kind, maar het tweede viel me bijna letterlijk in de schoot. Met één kind kun je misschien nog lang denken dat je je oude leven kunt voortzetten, maar als je een tweeling krijgt lukt dat echt niet. Je hebt in één klap een gezin, alles staat op z’n kop. Maar juist dan wordt de essentie duidelijker. Sinds ik tien jaar geleden begon, draag ik politiek dag en nacht bij me. Maar nu trek ik daarin grenzen. Ik werk nog steeds zestig uur per week en sluit geen compromissen in mijn compassie en bevlogenheid. Maar ik stel wel prioriteiten, zie de rode draad steeds scherper. Ik let op de hoofdlijnen en doe water bij de wijn van mijn perfectionisme. Ik heb geen tijd meer voor getut of gelummel. Als ik in de Tweede Kamer sta met mannen die politieke piketpaaltjes slaan, denk ik: ophouden met dat gezeur, of ik ga naar huis. Ik ben pragmatischer geworden, maar ook flexibeler. Natuurlijk heb ik, zoals elke werkende ouder, paniekmomenten. Als de oppas ziek is, of de kinderen niet naar de crèche kunnen. Maar er is altijd een oplossing, er zijn altijd mensen die inspringen. Dit zijn tropenjaren. Ik heb geen tijd voor een goed boek, of om de kroeg in te gaan met vriendinnen. Maar die tijd komt vanzelf wel weer. In die zin werkt mijn levensles heel bevrijdend. Het gaat om de hoofdlijnen, klaar.”

Kan iemand anders dat even doen?

Heb je de hoofdstukken uit je levensboek eenmaal vastgesteld, dan kan het verlichten van je hart beginnen. Je ziet nu al beter wat er echt toe doet. Ontlast je hart van wat taken die je ten onrechte naar jezelf toe hebt getrokken, die je dacht te hebben maar niet werkelijk hebt, die weinig zoden aan de dijk zetten, of die te veel moeite kosten. Vaak zijn dit dingen die een ander (bijna) net zo goed kan doen – of zelfs imaginaire taken die nauwelijks resultaat hebben! Doe eens wat taken de deur uit. Geef wat taken af. Over de vraag hoe het komt dat wij vrouwen vaak een zekere controledrang uitoefenen zijn andere boeken volgeschreven, dus daar ga ik hier niet op in. Het gaat hier om de Vraag der Vragen: namelijk, hoe je je hart verlicht van die controledrang, die vaak gemaskeerd is als het knagende idee ‘als ik het, c.q. hem/haar/hen niet verander, help, adviseer of er anderzins energie en aandacht in investeer, doet niemand het en laten de naadjes van de wereld los’.

Zo zijn er veel vrouwen die zich fanatiek bezighouden met familieaangelegenheden. Bijvoorbeeld een ziekelijke tante. Ja, jij doet het wel weer, anders loopt het toch maar in de soep. Maar staat je familie echt in je levensboek als belangrijk hoofdstuk? Is dit wat je motiveert? Of doe je deze dingen vanuit perfectionisme, durf je heimelijk niets over te laten omdat je denkt dat de ander 70% haalt en jij de volle 100%? En hoe erg is dat? Wie ben je nog, in het diepst van je bevinding, als je niet aan het sleutelen en emmeren bent? Mag je gewoon zijn, en ervan uitgaan dat je je omgeving het best dient door geluk en welzijn uit te stralen? Of staan je kaarten op het zogenaamd onmisbaar zijn en volg je al dan niet verzuurd een spoor dat door anderen lijkt te zijn uitgezet, maar waar je in werkelijkheid jezelf niet van toestaat af te wijken? Is het jowu opinie dat je van genoeg belang bent door je levensweg te volgen, vervulling en inspiratie te zoeken en uit te stralen - en op de tweede plaats pas, door te ‘doen?’ En hoe zit het met je eisen aan je omgeving? Zijn die realistisch of kun je er iets van laten vallen? Moet je omgeving echt aan jouw maatstaven voldoen, of draait de zaak ook best goed door zonder dat? Heb je anderen echt de kans of zelfs verplichting gegeven, om dingen over te nemen? Ik wacht steeds vaker een tijdje vreedzaam af of dingen zich vanzelf oplossen, of door anderen ter hand genomen worden. Soms reageert iemand wat later op een verzoek. Nou en? Het scheelt me minstens vier herinneringsmailtjes of andere vormen van ergernis. Soms doen mensen dingen anders, of zijn de randjes van hun ‘kunstwerk’ wat minder fraai afgewerkt. Doet dat er echt toe? Waar gehakt wordt vallen spaanders, en als we een omelet maken, moeten er eieren kapot.

Zo lief is de vrede niet

Op korte termijn lijkt het verleidelijk om ‘het dan maar weer zelf te doen’ of ‘de lieve vrede te bewaren’, maar innerlijk stapel je ballast op je eigen hart. Het scheppen van welkome innerlijke vrede begint van binnenuit, met het ontlasten van je eigen hart van ongezonde belasting die voortkomt uit negatieve aannames. Wanneer je zelf met de innerlijke overtuiging leeft dat jij dingen mag vragen, delegeren of overdragen, volgt de buitenwereld. De ‘buitenwereld’ is als een terrier: sporen van innerlijke twijfel en gebrek aan overtuiging pikken mensen feilloos op. Mag je dingen eigenlijk niet van jezelf vragen, dan blijft gebrek aan medewerking uit je omgeving nooit lang uit. Wil je je liever broodnodig voelen dan gelukkig? Dan is dat natuurlijk ook je goed recht. Die mogelijkheid bestaat namelijk: geluk is niet de enig mogelijke keuze die we maken. Maar kies wel bewust. En wil je liefst gelukkig zijn, dan wordt het tijd om jezelf te verlichten. In meerdere betekenissen van het woord: in tv-series is het de schurk die de zaak naar haar of zijn hand heeft gezet die lacht, maar in werkelijkheid lacht de verlichte ziel, die in helderheid leeft.

Wie ben ik dan nog?

Bevrijd jezelf eerst en vooral van je eigen verhulde motieven om jezelf te laten overbelasten. De waarheid kan pijnlijk zijn, omdat we valse aannames waar we ons wellicht niet eens bewust van waren, onder ogen moeten zien. Waar die valse aannames verdwijnen, ontstaat ruimte die er tijdelijk uitziet als onzekerheid en leegte. Wie ben je als je persoon A of taak B niet meer tot je dagbesteding benoemt? Heb je echt al die jaren energie besteed aan iets, dat de moeite niet waard blijkt? Het is geen prettige overweging. Soms ploeteren we liever voort op een hopeloze weg, dan ons verlies te nemen en een nieuwe weg te aanvaarden die onze last lichter en ons leven gelukkiger maakt. Maar de opluchting van die struisvogelpolitiek is tijdelijk, en de opluchting van het van koers veranderen is blijvend. Op het accepteren van de feiten volgt opluchting, en dan kan de innerlijke leegte ruimte gaan worden. Een mens is een vat vol ruimte, klaar om gevuld te worden met licht. Dat is vervulling. In de spaties van het leven vinden en ervaren we onze vervulling. Door overbelasting een steeds kleiner deel van het leven te laten uitmaken, ontstaan die spaties. Zonder spaties van ruimte en leegte is er geen ontdekking van het lichtere en echtere zelf dat in je huist.

Argumenten die zwaarder mogen wegen dan een overbelast hart:

* Je bent de grootste zegen voor je omgeving als je je gelukkig voelt.

* Anderen kunnen de dingen die jij kunt ook. Als ze hier en daar een steek laten vallen (misschien alleen volgens jouw maatstaven), is dat geen ramp.

* Breek een been en tot je stomme verbazing blijkt het leven – hooguit met een hik hier en daar - gewoon door te draaien. Dit is mijn persoonlijke ondervinding. NB: ik wens je geen gebroken been, maar wel dit besef.

Laat de hoofdstukken in je levensboek niet meer ondersneeuwen

Door regelmatig te blijven kijken naar de (drie of vier, desnoods vijf maar niet meer) hoofdstukken uit je levensboek, zie je helderder wanneer je overbodige dingen doet, andermans of –vrouws taken overneemt, of jezelf overbelast vanuit drogredenen als onmisbaarheid, of het idee alleen te mogen bestaan bij gratie van al je ‘gedoe’.

Kijk regelmatig met een tot opruiming bereid oog naar de tijd die je besteedt aan van alles en nog wat: als ik weer eens uren per dag mails zit te beantwoorden, doe ik dat totdat ik besef dat het niet in mijn levensboek staat. Het is franje. Ik kijk naar mijn levensboek en en beantwoord mails vervolgens één keer per dag of minder (tenzij de nood werkelijk aan de vrouw is, maar dat gebeurt zelden).

Help! De naadjes van de wereld laten los!

Gaat er iets mis als wij minder doen? Vallen sociale verbanden, huishoudens, werkkringen en maatschappelijke verbanden uit elkaar? Ergens diep in ons hart zit een kleine versie van onszelf te hopen dat dat zo is, maar: integendeel. Wat ik kan kun jij waarschijnlijk ook, en als het om een uniek talent van mij gaat, zul je zien dat dingen op dat vlak juist goed gaan als je minder doet. Uit een licht hart komen de mooiste dingen voort. Dit boek bijvoorbeeld. Ik beken dat ik eraan ben begonnen met het voornemen om op vaste tijden te gaan schrijven, en dan-en-dan klaar te zijn (ook ik trap in de nodige valkuilen, al schrijf ik dit soort boeken). Maar dat lukte niet. Er kwam erg weinig uit mijn handen. Ik stelde uit, emmerde, draaide eromheen en betreurde mijn gebrek aan inspiratie. Uiteindelijk accepteerde ik het onvermijdelijke. Ik liet mijn eisen los. In plaats van te besluiten te schrijven, en wel zo-en-zo-veel voor dan-en-dan, besloot ik zelfs om even níet te schrijven. Ik ging negen dagen vakantie houden. Ik heb de computer uitgezet, en de urenstaat van mijn dagelijkse werk in een la gestopt. En toen, niets hoevend, luierend op de bank, lanterfantend door het huis... kwam de inspiratie binnen een uur onstuitbaar op. Heerlijke gedachten die mijn hart in een warm bad deden belanden, kwamen spontaan en in overvloed; en die wilde ik prompt delen. Die zette ik op papier. Uiteindelijk begreep ik waarom het zo was gelopen. Ik wilde dit boek schrijven als geschenk aan andere vrouwen, en het beste van mezelf geven; ik wilde dus schrijven vanuit mijn hart. En ware geschenken kunnen er alleen zijn vanuit de juiste intentie en wens, niet vanuit deadlines en moetens.

Het warme letterbad

Op dit moment heb ik nog steeds negen dagen vakantie. Niets hoeft, behalve eten en drinken en andere praktische noodzakelijkheden. En wat doe ik? Ik zit in mijn ‘warme letterbad,’ met jou. Tikkend op mijn verslijtende toetsenbord. Genietend van het besef dat ik echte inspiratie kan delen met jou, de lezer. Hieruit volgt een hele prettige conclusie: menselijke energie stroomt moeiteloos, zodra je blokkades begint te verwijderen. Die energie richt zich vanzelf op de mensen en dingen en situaties die jou aan het hart gaan – als je dat eenmaal leert toelaten. Vanuit moeiteloosheid en nalaten ontstaat meer dan je denkt.

Geploeter, moetens, tegen heug en meug ergens aan beginnen: het is een mooi experiment om bezigheden uit die categorie in je leven te gaan verminderen, en te zien wat er gebeurt. Bij mij persoonlijk ontstaat nu, op die manier, dit boek. Zonder geploeter, zonder deadlines. Vanuit mijn hart en mijn eigen energie, en naar jouw hart, naar jouw eigen energie. Vanuit dat principe vallen de mooiste nieuwe dingen te creëren, of ze nu concreet zijn of bijvoorbeeld in vriendschappen en relaties tot uiting komen. Er valt dus heel wat te creëren als we dat eenmaal doen vanuit ons hart... ook door jou.

Kader

Niets doen is nuttig

Nietsdoen heeft niets met duivels en oorkussens te maken. Het leidt vanzelf weer tot actie. Psychologen bestempelen blijvend nietsdoen als onnatuurlijk voor de menselijke aard; we hebben altijd de behoefte om bij te dragen. Nietsdoen leidt dus vroeg of laat tot animo om tot actie over te gaan. Kun je je de luxe veroorloven om al nietsdoend even te wachten in plaats van jezelf aan het werk te zetten, probeer het dan eens. Je zou weleens verbaasd kunnen zijn over het nieuwe vuur dat in je hart ontstaat.. juist omdat je je hebt overgegeven aan de luxe van het niets moeten.

Saskia de Vries: “Op mijn achttiende ging ik op kamers wonen, dus daar gingen mijn geliefde relaxte weekends in bad. Altijd als ik een weekendje wegging of ergens op vakantie was, wilde ik alleen een accommodatie met bad. Ik genoot daar dan ook met volle teugen van. Mijn vriend zag het niet zo zitten om thuis een bad te installeren, maar ik drukte mijn droom erdoor. Op mijn verjaardag was het zover. Ik kreeg een zelf geknutseld mini-‘bad’, als symbool voor het bad dat er nu kwam, in ons eigen huis. De renovatie was al snel in volle gang. Vorige week donderdag kwam ik thuis van mijn werk, en vroeg aan mijn vriend hoe het met het bad ging. “Ga maar kijken..” zei hij geheimzinnig. Ik liep naar de badkamer, en rook onderweg al een heerlijke geur. Op de drempel van de badkamer zag ik het: ons nieuwe bad was klaar! Zachtjes flakkerden kaarsjes op de badrand, er dreven badeendjes rond in grote schuimbellen, warme stoom vulde de badkamer. Ik stapte in bad. Ik lag er geen minuten in, zoals ik me had voorgenomen, maar een klein uur. Dit was precies wat ik vantevoren al had gedacht en gehoopt: een bad nemen maakt me ter plekke een gelukkiger mens! Eindelijk een ruimte waar ik de deur op slot kan draaien, me terug kan trekken, even niet meer moeder ben of vriendin, en alleen maar mezelf hoef te zijn....ik was alleen met mezelf, en met niemand anders. Wat heb ik genoten! Dat doe ik nu nog steeds, bijna iedere twee dagen. Even tijd voor mezelf.. wat kan een mens toch gelukkig zijn met gewoon een bak met warm water, waarin je jezelf kunt onderdompelen.....voor sommige een doodgewoon ding, maar voor mij hemel op aarde!”

Om te doen

• De therapeutische kwaliteiten van de kat was al bekend bij de oude Egyptenaren, die katten aanbaden alsof ze goddelijk waren. Wat je daarvan ook wilt aannemen, hoe dan ook is het aaien van de gladde vacht van een spinnende kat op schoot een heerlijke verzachtende handeling voor het hart...
• Liefhebbers van affirmaties, ofwel korte, krachtige teksten die je herhaaldelijk in gedachten of hardop uitspreekt, kunnen hun hart ophalen bij Louise Hay. Neem bijvoorbeeld deze: “Ik kies ervoor om elke dag een goed gevoel te hebben over mezelf. Ik herinner mezelf elke morgen aan deze keuze. Dit is een nieuwe gewoonte die ik wil cultiveren.”
• Lees iets dat werkelijk nutteloos is om je hart licht te maken. Veel mensen denken dat tijdschriften lezen ontspannend is. Dat klopt niet. Tijdschriften vertellen wat wij allemaal kunt doen, ontplooien en verbeteren. Niets mis mee, maar de geest blijft op volle toeren draaien terwijl jij ‘ontspannen’ op de bank ligt. De bedoeling van het werkelijk ontlasten van het hart is juist, dat we na afloop niemand, in welk opzicht ook, verbeterd hebben, of vooruit hebben geholpen in het leven: onszelf niet, man, dochter of zoon niet, en de rest van de wereld niet. Nutteloos zijn is het motto. Daar knap je van op – en dit feit helpt de wereld, man, dochter of zoon en vooral jezelf uiteindelijk natuurlijk verder dan wat ook. Met het lezen van nutteloze lectuur zijn we ook nog eens in goed gezelschap, sinds Elle’s hoofdredacteur José Rozenbroek in een column Leni Saris bewierookte, de overleden schrijver van zoete romans.
• Opiniebladen ten spijt, is het aan te raden om eens vaker bewust géén mening te vormen. Sommige mensen denken dat meningloos blijven hetzelfde is als zonder slipje in een reuzenrad stappen. Ten onrechte. Vaak is een mening overbodig aangezien vele anderen er al een ventileren, en is het een energieslorpende klus om deze te formuleren. Bovendien zijn meningen verbazend vaak negatief. Kortom, meningen kunnen vaak achterwege blijven, tenzij er een echt goede reden is (bijvoorbeeld een functie als politiek commentator). Geen reden? Geen mening. Wat een rust.

Leegte in het hoofd

Witte plekken zijn plaatsen waar het hart lichter kan worden. Witte plekken kunnen er zijn in onze agenda, in onze hoofd – overal. Zet nu en dan een blok tijd in je agenda in een kader vol witte leegte. Daar komt niets, wat er ook gebeurt. Wat volgt uit witte plekken in je agenda, zijn de grote gelukbrengers: witte plekken in je geest. Soms kun je doodmoe zijn, en het idee hebben dat je dagen kunt slapen. De schijn bedriegt. Neem eens pakweg tien minuten als je je moe, overbelast en overbeladen voelt. Ga in kleermakerszit zitten. Tel nu dertig rustige ademhalingen. Doe verder niets. Komt een gedachte op, laat die dan volgens de boeddhistische principes van meditatie ‘wegdrijven’ als een luchtig wolkje aan de horizon van je geest. Door de gedachte te laten zijn, maar je er niet op te concentreren of er een verhaal op te doen volgen, zullen je gedachtes verminderen. Dan ontstaat gaandeweg ruimte voor het heilzame blanco terrein in ons meestal zo drukke hoofd.

Deze techniek moeten we ons vaak meester maken voor we volop de vruchten kunnen plukken. Niet voor niets reppen kenners van meditatie over de westerse beperkte vermogens tot stilzitten en gedachteloosheid (het westers vermogen tot mediteren wordt weleens geschat op maximaal twintig minuten). Maar eenmaal in gang, werkt het creëren van leegte in een overbelast hoofd verbluffend. ‘Investeer’eventueel in een cursus meditatie, zeker als je het moeilijk vindt je gedachten (en ledematen!) stil te krijgen. En bedenk: schuldgevoel vanwege het nietsdoen is onterecht. Ons met moeite voortslepen en nauwelijks pauzeren levert namelijk veel minder concreet resultaat op dan regelmatig tien minuten nemen voor een ‘witte plek’, en dan weer verder gaan. Mijn eigen strategie is, naar mijn lichaam en geest te luisteren. Ben ik moe, dan leer ik steeds meer om mezelf niet te dwingen om door te gaan. Ik trek me terug, al is het op een toilet, en creëer een witte plek in mijn geest. Na een korte tijd ben ik weer opgefrist. Misschien heb je maar drie minuten. Ook dat helpt. Wie het hoofd in deze minuten écht leert leegmaken, kan dankzij deze techniek op gegeven moment dezelfde fitheid ervaren als na een halfuur slapen! Op deze manier kun je zelfs praktisch altijd voorkomen dat je echt omvalt van vermoeidheid. Zelfs de dag na een kater of een slapeloze nacht is heel redelijk door te komen (al blijft het in dat geval natuurlijk een noodmaatregel..).

c. Staak het geploeter en laat de (Nieuwe) Man zichzelf uitvinden

Journalist Elleke van Duin: “De wels en weeën van ons dagelijks bestaan worden door mijn vriendinnen en mij ongeveer wekelijks uitgebreid doorgenomen. Veel wels gelukkig (elkaar bijvoorbeeld), maar er zijn altijd ook een paar weeën. Soms is dat het werk, soms de familie maar meestal betreft onze klaagzang het thuisfront. Hij rook teveel, maakt alleen maar rommel en ruimt niets op, is altijd weg, luistert niet, en het libido is ook niet meer wat het geweest is. Zo was vriendin A. bij tijd en wijle niet zo happy met haar geliefde: een charmante interior designer die huizen als paleizen ontwerpt, maar thuis geen vinger uitsteekt. Ze keek er treurig bij toen ze zuchtte: “Ik ga er niet meer over beginnen hoor, hij zoekt het maar uit.” ‘Schatje toch,’ sprak ik haar toe, ‘je pampert hem ook teveel. Laat hem lekker in zijn vuil zitten. Heb je hem wel vaak genoeg tegen hem gezegd wat je wilt?’ Want dat is mijn tactiek. Flink doorduwen en volhouden, dan gebeurt er wel wat. Wil ik iets per se en ziet hij er geen gat in, dan vraag ik net zo lang naar het hoe en waarom van zijn halsstarrig gedrag (‘dit klopt niet, er moet iets anders achterzitten’) totdat hij het zelf ook niet meer weet en overstag gaat. Geeft wel wat heisa, maar meestal heeft hij geen zin meer om de hele kwestie nog eens aan te snijden en geeft zich over. Of ik houd mijn mond en vertel pas hoe de zaken ervoor staan als er geen weg terug meer is. Vriendin B. houdt er weer een andere praktijk op na. Als ze een avond uit wil, verzint ze een werkgerelateerde bijeenkomst, omdat hij het dan minder erg vindt als ze weggaat en zij graag de lieve vrede wil bewaren. Zo hebben wij allen inmiddels een behoorlijke trucendoos vergaard. Desondanks klagen we er lustig op los. ‘Hij snapt het niet, denkt alleen maar aan zichzelf, luiwammes, lamzak, egoist, wat hebben we het toch zwaar, wie had dat ooit gedacht, is dit alles....’ Vorige week was ik het ineens spuugzat. Wat zitten we hier nu te zeuren met zijn allen. Het leven is zo mooi. Zwaar soms, maar leuk. Hoe heeft het zover kunnen komen? Waar zijn onze strijdlustige wilde haren, onze mooie plannen, ons streven naar het Grote Geluk? Dit moet anders kunnen!”

Er is een harde, maar veelbelovende waarheid. Vrouwen werken vaak ingespannen en vruchteloos aan mannen – of denken dat ze aan hen werken. Wie besluit om in die bezigheid te snijden, bespaart zichzelf veel tijd, energie en ergernis. Wij spannen ons collectief in om de Nieuwe Man uit te vinden. We zouden ook in vruchtbaardere grond kunnen ploegen: ons eigen innerlijk. Ergens is het heel jammer dat wij al twee of drie Nieuwe Mannen hebben uitgevonden, terwijl er nog geen ‘officiele’ Nieuwe Vrouw bedacht is. Intussen staat die wel langzamerhand op, met elke generatie komen we er dichterbij – al is het niet snel. Denk eens in: een Nieuwe Vrouw die haar eigen welzijn en geluk voorop stelt, en het gesleutel aan De Man dáárlaat. Kan de vrouw die er werkelijk genoegen uit put om haar man te veranderen, mij een mail sturen? Ik ken hen niet. Wel ken ik of weet ik van een aanzienlijke hoeveelheid vrouwen die met hun vriend of man discussiëren of onderhandelen, en onder elkaar klagen tot ze blauw in het gezicht zien. Zonde van de energie. Dit kan anders. Want de Nieuwe Man voor een nieuw tijdperk gestalte geven is zijn eigen verantwoordelijkheid. De Nieuwe Vrouw voor een nieuw tijdperk gestalte geven, de onze. Als een man niet degene is die in jouw leven past, kan hij daar zelf iets aan doen. Als andervrouws of – mans zandkasteel instort, hoeven wij ze geen handje te helpen – die handen en die schep hebben ze zelf ook wel. Bovendien hebben wij onze handen vol genoeg. Het is moeilijker om aan mannen te blijven sleutelen, dan om verandering aan te brengen. Dit laatste doe je door je meer te laten leiden door je intuïtie en vrouwelijk (voor)gevoel. Dit geeft feilloos boodschappen af die je op het juiste spoor zetten en houden: dat van welbevinden en vervulling. Verwar die innerlijke stem niet met de stem van angst en negativiteit. Zie waar je vertrouwen je brengt. Met de jaren ben ik zelf steeds minder gaan sleutelen aan mijn geliefde, zeker nu ik dit verlossende principe heb ontdekt: ik vraag hem gewoon wat hij voor mij kan betekenen, en dat is het dan. NB: daar heeft je geliefde overigens wel recht op: duidelijke, niet-beladen geuite wensen. En omdat mijn geliefde gelukkig wil zien, doet hij de dingen die mijn geluk vergroten vaak ook. Daarna zeg ik natuurlijk vanuit de grond van mijn hart dankjewel. Want, NB 2: ook daar heeft je geliefde recht op: oprechte, duidelijk geuite dank. Heerlijk, zo’n man! Daartegenover staat – helaas - de mogelijkheid dat iemand zich al dan niet tijdelijk onprettig opstelt, bijvoorbeeld door ondanks je duidelijke vraag je behoeftes en wensen te negeren. Dat betekent niet dat de man in kwestie niet deugt. Het is zelfs waarschijnlijk dat wij zelf de signalen hebben uitgezonden, die hem hebben verteld dat hij hiermee weg zou komen – of dat de kwestie voor onszelf ook niet zo belangrijk is. Of sterker nog, dat het deel van ons dat de schrijver Susan Jeffers ons ‘lager zelf’ noemt, geleid door angst, graag willen vechten, omdat deze man ongeweten het substituut is voor onze onvermurwbare ouder. Dan nog is de zaak allerminst verloren. Mits je niet de angst of onzekerheid volgt, maar je gevoel. Dat dit geen man is van wiens gezelschap wij op dat moment zullen genieten, vertelt ons gevoel ons ter plekke. We hoeven dus niet niet zo krampachtig aan de man te gaan sleutelen. Wapen je eens niet voor vermoeiende discussies. In plaats van dergelijke belastende toestanden, kunnen we ook ons gevoel volgen en hem vermijden – tijdelijk of blijvend – tot er redenen ontstaan om wel in zijn buurt te zijn. Dat geldt ook voor overige contacten, trouwens. Bij mij functioneert dit principe van duidelijk zijn en vervolgens doen waar je je zelf het lekkerst bij voelt, boven verwachting; probeer het eens. Maar vergeet daarbij niet, dat een psychologische tango een dans voor twee is. We kunnen de uitnodiging om te dansen zelf uitvaardigen, van de ander accepteren – of links laten liggen en iets anders bedenken.

Elleke van Duin (vervolg): “Vol goede voornemens bespreek ik tijdens het avondeten een lang gekoesterde wens: of hij niet eens in de maand een vrijdagmiddag vrij kan nemen om iets met de kinderen te doen? Nu kan het nog, nu zijn ze nog klein, probeer ik. Bovendien heb ik dan weer eens een echte vrije middag. “Het kan echt niet schat. Als ik dat doe op mijn werk, doet straks iedereen dat.” Ik voel boosheid opkomen. Net op tijd denk ik aan zijn Andere Prioriteiten, mijn Eigen Ruimte, mijn Vermogen tot Pragmatisch Denken en mijn Creativiteit, en besluit het anders op te lossen. Ik vraag onze vaste oppas of ze de vrijdag erbij wil nemen. Als ik zin heb, kan ik ook af en toe een kind meenemen om naar het park te gaan. Maar als ik geen zin heb, ga ik de stad in. Alleen. Pragmatische ruimte is ook ruimte!”

4. Met een gerust hart dingen overlaten

Delegeren is een woord dat vaak in verband wordt gebracht met drukbezette managers. Ten onrechte. Het is een gouden greep in je dagelijkse leven. Is er iemand anders die iets kan doen, en zit je er zelf niet op te wachten? Delegeer het dan! Wat houdt delegeren in? Kort en goed: het aan een ander overlaten van een bepaalde taak. Het woord ‘overlaten’ is hier het sleutelwoord. We vinden het vaak moeilijk op de kwaliteiten van een ander te vertrouwen. Het gevolg is, dat we zelf opgezadeld blijven met klussen die ons te veel zijn, of tot andervrouws of –mans takenpakket behoren. Met name degenenen behept met overmatige angst voor fouten en blunders, lopen ‘gevaar’. Zonde, want delegeren heeft grote voordelen. Niet alleen voor jezelf, vaak ook voor de ander. Zeker als je een gok(je) waagt door een taak over te laten, gun je de ander een kans op het nemen van verantwoordelijkheid en op ontwikkeling van haar of zijn talenten. Bovendien betekent delegeren dat arbeidskracht zo goed mogelijk wordt verdeeld. Ieder heeft eigen talenten. Hoe beter die specifieke talenten benut worden, des te beter iedereen erbij vaart. Wees niet bang om iets over te laten waarin je zelf matig bent: dat is geen zwaktebod. We hoeven feitelijk maar een of enkele dingen echt goed te kunnen om het heel aardig te redden in het leven. Concentreren wij ons op onze eigen sterke punten, daar valt daar het meeste rendement uit te halen.

Zie de mogelijkheden

Niet alleen op je werk valt er te delegeren. Niet voor niets bieden sommige vooruitstrevende bedrijven betaalbare huishoudelijke diensten aan voor hun werknemers (denk aan het laten stomen van kleding, of het laten repareren van schoenen). Zeker als je je overbelast voelt, is het zaak anderen in te schakelen. Voel je je daar ongemakkelijk bij? Doe een nuchtere kosten-baten-analyse: als jij pakweg twintig euro per uur verdient en in het overwerk omkomt, is het rendabel om hulp in huis of tuin in te schakelen, die dat werk voor lager bedrag doet. Dat geldt ook voor klusjes. Stel, je bent een drukbezette boekhouder zonder technische knobbel, en hebt vier uur nodig om thuis een computer aan te sluiten. Vaak kun je dan beter iets anders gaan doen, een professional inhuren en die één uur werk betalen! Ontbreken financiele redenen om het delegeren te onderbouwen? Bedenk dan dat een prettig leven ook wat waard is – nog meer zelfs, natuurlijk. Wie het zich kan veroorloven om die te lange broek naar een kleermaker te brengen, en verstelklusjes haat, hoeft die pakweg vijftien euro niet voor haar welbevinden te laten komen.

Een appel is geen peer

Vermijd de beruchte ‘ik kan dat beter’ valkuil. Andermans of –vrouws methode kan minstens zo goed uitpakken. Doe dus niet te moeilijk over de puntjes op de i die je zelf anders zou zetten, maar waardeer werk dat je uit handen wordt genomen. Een appel is geen peer, maar ze smaken beide lekker. Iets dergelijks gaat op voor gedelegeerd werk. Zie ook de nieuwe invalshoeken en ideeën die delegeren oplevert: een ander komt weleens op dingen die jou ontgaan.

Waar kun je vanaf?

Wie haar eigen dagelijkse takenpakket bekijkt op mogelijkheden om te delegeren, doet er goed aan met argusogen te kijken naar taken die ze al een hele tijd uitvoert. De kans is namelijk groot dat deze taak een dinosaurus is geworden: iets dat in jouw leven allang uitgestorven had moeten zijn, c.q. aan een ander overgedragen. Bovendien zijn gewoontes hardnekkig. Vreemde ogen zouden wellicht meteen zien dat een taak niet meer bij jouw situatie past, maar dat valt jou na al die jaren niet meer op. Ook kan het onwennig zijn dingen ‘opeens’ over te laten. Deed je als student vanzelfsprekend je eigen huishouden, maar heb je inmiddels een baan van vijftig uur? Dan is de situatie duidelijk veranderd, en mag je gerust gaan kijken of een huishoudelijke hulp erin zit.... Stap over eventuele schroom heen en kijk wie iets voor je kan doen. Hondenuitlaatservice? Opruimdienst? Tuinman? Misschien zelfs een bekende, bijvoorbeeld een neefje of nichtje dat iets bij wil verdienen? Bij gebrek aan financiële mogelijkheden is creativiteit weleens de oplossing. Er zijn mensen die bij toerbeurt op de eigen kinderen plus die van de buren passen. Wie volgens een rouleersysteem met andere hondenbezitters vandaag drie honden uitlaat, heeft twee dagen uitlaat-vrij. Wie snel en goed is in een klus, kan die ruilen tegen een aanlokkelijkere taak die vriendin of kennis juist graag uitbesteedt. Enzovoort.

KADER

De onvermoede kanten van het woord ‘help’

Wie hulp vraagt, voelt zich al gauw beschroomd of zelfs zwak en incompetent. Op z’n best heb je het idee, dat je de balans uit evenwicht trekt: je vraagt, maar geeft niets terug... toch klopt dat idee niet. De momenten dat je zelf een hulpverzoek krijgt, voel je je in de meeste gevallen bijzonder, nuttig of nodig. (NB: dit afgezien van de vraag of je dat verzoek op dat moment wilt en kunt inwilligen). Wie hulp vraagt, staat aan de kant van het ontvangen – maar gééft net zo goed iets. Ieder mens heeft de behoefte nuttig en nodig te zijn, en bij te dragen aan haar omgeving en de maatschappij. Soms realiseren we het ons zelf niet, maar juist omdat mensen ons hulpverzoeken doen, ervaren we dat we iets bij te dragen hebben.

Om te lezen

Louise Hay, bijvoorbeeld “Machtige gedachten” of “Voor vrouwen die meer willen” (Uitgeverij de Zaak)

e. Een licht hart leeft in het nu - niet in verleden of toekomst

Er is een bekende kabbalistische wijsheid, die we ook vaak horen verkondigen als ‘algemene’ levenswijsheid. Het kan lastig zijn om ernaar te leven, maar de momenten dat het lukt is het een ware verlichting van je hart. Die wijsheid is: leef in het nu, en laat het verleden en de toekomst rusten. Confronteer jezelf met het moment van het nu, maar laat wens- of doemgedachten uit heden en verleden voor wat ze zijn. Als het begint te lukken om hiernaar te leven, laten we een groeiende hoeveelheid gedachten simpelweg uit ons hoofd vloeien. Veel van wat we denken is namelijk overbodig. Zoals Mira Kirshenbaum zei in haar boek over het vergroten van je energievoorraad: 70% van onze energie gaat naar onze gedachten, en niet naar ons lichaam. Volgens spirituele begrippen zouden ook ziektes het gevolg zijn van het niet in acht nemen van de noodzaak, zo veel mogelijk in het nu te leven. Wie haar energie richt op verleden of toekomst, heeft minder energie over om het heden mee te confronteren. Naar kabbalistische ideeën hebben we in optimale staat 100% van onze energie beschikbaar voor het heden, en vergroot een vermindering hiervan, bijvoorbeeld door 30% in verleden of toekomst te investeren, onze kans op ziekte. Nu en dan wat denken aan of mijmeren over de toekomst is menselijk en stimulerend, maar beperken blijft de boodschap.

Ook in menselijke termen gaat dit principe op. Bevrijd het hart van overbodige gedachten, en bijgevolg komt een groeiende hoeveelheid energie en ruimte vrij.

Wat heet ‘overbodig?’ Dat zijn gedachten die je hier en nu niet verder helpen. Wat wij denken over verleden of toekomst, is vaak onprettig. We denken dat we nuttige gedachten vormen, die ons voorbereiden op een dreigende toekomst. We denken dat we nuttige lessen aan het leren zijn over ons verleden, en alles wat we daarin fout hebben gedaan, en nu dienen te verbeteren. Of we menen dat we nuttige lessen aan het leren zijn over ons verleden, omdat alles toen zo veel beter was – hoe komen we terug naar oude situaties en mensen, vragen we ons af. We pijnigen onze hersens met die gedachten, en menen dat ze constructief zijn. Maar ze zijn nutteloos. We hebben bitter weinig aan spijt over het verleden, en angsten voor de toekomst. In het nu leven we in omstandigheden en met mensen die verschillen van wat er vroeger was of later zal komen – daarom is alleen denken in het nu relevant en nuttig.

Het achterhaalde maar krachtige mechanisme van tobben

Over de vraag waarom wij zo vaak verzuimen in het nu te leven, is ooit een wetenschappelijke theorie geformuleerd. Deze kwam hierop neer: voor de oermens was het belangrijk om niet op haar of zijn lauweren te rusten als er iets gelukt was, maar om vooruit te kijken naar wat er voor nieuwe gevaren op zouden kunnen doemen. Dat was van belang om te overleven. Vandaar onze ingebakken neiging om te piekeren, en ons op negatieve of onzekere dingen uit toekomst en verleden te richten – waarmee het ‘nu’ minder aandacht krijgt. Iets dat trouwens ook geldt voor gedachten over mogelijke positieve interpretaties van verleden en toekomst: ook die raken snel ondergesneeuwd in negatieve scenario’s. Deze doemdenk-mechanismes zijn begrijpelijk, maar verouderd. Het grootste gevaar dat onze gezondheid en ons welzijn kan bedreigen, is immers niet meer de oeros, maar het ontastbare fenomeen stress. Sommige deskundigen noemen stress de tijdbom onder de westerse maatschappij: een groeiend aantal mensen klaagt erover, en ziet haar of zijn gezondheid erdoor bedreigd. Ergo: de idealen van een gelukkig heden en een mooie toekomst zijn er het beste bij gediend als we stress verminderen. Stress is een logisch gevolg van het denken aan toekomstige rampen en spijtfactoren uit het verleden; reden temeer zulke gedachten te onderscheppen en te laten vallen. Bovendien blijkt uit statistieken, dat gepieker maar in een zeer verwaarloosbaar aantal gevallen nuttig is. Meestal piekeren we over dingen die niet zullen gebeuren of over dingen die niet veranderd kunnen worden, bijvoorbeeld omdat ze al gebeurd zijn.

Tobberij en zelfkritiek helpen niet

Kortom: het advies om belastende gedachten gericht op verleden of toekomst simpelweg te laten vallen zodra ze opkomen, is op zowel spiritueel als praktisch menselijk vlak heilzaam. Tuin niet in het argument van het overactieve menselijke verstand dat ons vertelt dat we ons door tobberij en zelfkritiek voorbereiden op onbekende bedreigingen. Vergeet de suggestie dat je je door een krampachtig nauwkeurige voorbereiding en planning tegen alle gevaren kunt indekken. Denk aan de bijbeltekst: lelies in het veld zijn prachtig gekleed en leven van de goedheid van het heelal; moeten wij mensen ons dan zorgen maken over de dag van morgen? De dag van vandaag heeft genoeg aan zichzelf. Ontlast jezelf gaandeweg steeds meer en bewuster van gedachten over de toekomst en het verleden. Werk vandaag om alles dat je gelukkig maakt, van geest en lichaam tot financiën, gezond en in goede staat te houden. Dat werkt vanzelf door in de toekomst. Wie nutteloze gedachten los leert laten, zal merken dat dit in het begin heel even werkt, dan gedurende een toenemend aantal minuten, en later hopelijk zelfs uren*. Je zult zien dat dat heerlijk verlichtend werkt. Weiger mee te gaan in hersenspinsels, vermoei je niet met een eindeloze stroom gedachten in de trant van ‘wat als..’

We zijn de Almachtige niet

Belangrijk hierbij is, dat we ons voornemen om onszelf niet langer voor het hoofd te slaan als we een keer iets niet voorzien hebben. We zijn de Almachtige niet. Doen we ons best, dan is dat mooi genoeg. Gebruiken we onze energie louter om het heden het hoofd te bieden, dan plegen we geen roofbouw op reserves die we later nodig kunnen hebben. Valt er een steek, dan valt er een steek. Put dus zonder aarzelen, schuldgevoel of twijfel alle mogelijke vreugde uit je bestaan in het nú. En zeker voor ons Westerse geesten telt ook dit volgende argument mee. Onze energie inzetten in het nu, is het meest efficiënt en productief.

Streamer/kader

Volgens onderzoek zijn de lichaamscellen van mensen die met chronische stress en overbelasting leven, tot zo’n tien jaar ouder dan die van mensen die relatief zorgeloos in het leven staan. Er worden namelijk minder ‘verjongingsenzymen’ aangemaakt. Verlicht je hart dus, met een gerust hart. Het is belangrijk, prettig en nuttig. In die jaren die je wint door een stressvrijere levenshouding, kun je per slot van rekening nog heel wat doen.

(Bron: Intermediair)

Om te lezen

Susan Nolen-Hoeksema, Piekerprinsessen

* Constant in het nu leven, zou natuurlijk het mooist zijn. Maar aangezien alleen zeer verlichte zielen daarin slagen, zal ik een dergeijk advies niet geven. (Alleen al omdat ik zelf die staat ook nog lang niet bereikt heb). Dus: elk moment, elke minuut in het ‘nu’ is meegenomen.

f. Richt je hart, verlicht je hart

Mindfullness: omdat één ding tegelijk denken of doen mooi genoeg is

Een mooie manier om ons hart te verlichten, is het in zuiverheid te richten. Het maatschappelijk ideaal van multitasking is misplaatst. Zo handig is het niet om tegelijkertijd je telefoongesprekken te voeren, je haar te krullen en de administratie te doen. Je zult minstens één idiotie beweren tegenover je schoonmoeder aan de telefoon en haar doen vermoeden dat je niet meer zo scherp bent als vroeger, je zult een administratieve post verkeerd boeken, of je zult je haar roosteren. Versnippering is voornamelijk belastend. Dat het productief zou zijn is een mythe, tenzij we een computerbrein zouden hebben. De menselijke geest wenst gericht te worden voor een optimaal resultaat. Eén ding tegelijk, zeiden onze oma’s niet voor niets. Ofwel, in hedendaagse ‘verengelsde’ taal: mindfulness. Gerichte aandacht is vreedzame, productieve en positieve aandacht.

Mindlessness

Het tegendeel van mindfulness wordt wel ‘mindlessness’ genoemd. Aan de hand van dat begrip is mindfulness wellicht des te beter te begrijpen. Mindlessness, ofwel niet geheel betrokken zijn bij wat je op een bepaald moment aan het doen bent, komt veel vaker voor dan de tegenhanger ervan, mindfulness. Wie herkent de situaties niet: een collega komt een paar minuten bij je bureau staan voor een praatje, maar gezellig wordt het allerminst. Je antwoordt op de automatische piloot en zit stiekem te berekenen hoe veel pagina’s van dat rapport je nog te schrijven hebt. Of je zit tijdens een goede maaltijd die je niet proeft te bedenken, wat je vanavond aan de telefoon moet zeggen om onder een duffe verjaardag uit te komen. Of je geeft ogenschijnlijk vreedzaam de planten water, maar intussen gieren de zenuwen door je lijf als je denkt aan dat tandartsbezoek morgen... kortom: je doet vanalles, maar je geest is net zo versnipperd als je handelen. Zelfs wie probeert om lekker niets te doen, laat haar geest in de praktijk vaak op volle toeren werken. Zo rust je nooit echt uit.

Multitasking? Liever niet (meer)

Mindlessness wordt door de maatschappij waarin we leven, stevig in de hand gewerkt. Waarom? Alles moet steeds sneller en efficiënter, vandaar de logische miskleun waarbij het hogere ideaal ‘multitasking’ heet: het idee dat een mens in staat is om een aantal dingen tegelijk voor elkaar te krijgen, lijkt te wijzen op mega-productiviteit. Aan de ene kant is er iets voor te zeggen om bijvoorbeeld een telefoontje te plegen terwijl je tegelijkertijd je post ordent. Ook zul je de eerste niet zijn die een talencursus op cd in de auto heeft liggen, voor op weg naar huis of werk; een taal leren terwijl je toch op de automatische piloot bezig bent! Het lijkt allemaal even mooi. Maar onze groeiende neiging tot multitasking pakt getuige de nieuwsberichten steeds vaker verkeerd uit. We maken blunders, ongelukken, boeken halve of ongewenste resultaten en, het voornaamste gevolg, we ervaren geen harmonie, maar overbelasting.

De jammerende innerlijke stem

Het principe van het in het nú zijn is, zoals eerder aangestipt, bekend uit grote spirituele stromingen zoals boeddhisme en kabballa. In het nu zijn betekent voor de volle 100% betrokken zijn bij wat je nu aan het doen, denken of juist níet aan het doen bent. Je geeft het eerdergenoemde principe van in het nu leven niet alleen handen en voeten door verleden en toekomst minder aandacht te geven, maar ook door je aandacht bewust te focussen. Hieronder een overzicht van de mogelijk tegenargumenten van onze jammerende innerlijke stem, en het tegengif daarbij.

De mammoet in de shredder

100% aanwezig zijn terwijl we een papierberg ter grootte van een mammoet door de shredder halen? Het lijkt ons vreselijk saai! We zullen ons doodvervelen door gedachten en acties maar op één punt te richten. Is dit je vrees? Gefeliciteerd. De pedagogie kijkt al enige tijd bezorgd naar de mensen die het gevoeligst zijn voor prikkels: de kleine mensen, ofwel onze kinderen. Steeds vaker hyperdruk, op alle fronten ingepland voor hobby of spelen bij een vriendinnetje, constant omringd door bliep van de computer en bla van de televisie. Vanuit de pedagogiek breidt zich als een olievlek het besef uit dat verveling heilzame kanten heeft - ook als je allang geen schoolmelk meer nuttigt. Verveling geeft onze geest het signaal dat het met die eeuwige tijdnood wel meevalt, en dat er soms wel degelijk tijd is die geen bestemming hoeft te hebben, of maar een halve bestemming. Sterker nog, die tijd strekt zich soms schijnbaar uit tot in de oneindigheid als je iets saais of routineus aan het doen bent! Verveling is niet bedreigend, maar is een luxe. We komen weer eens tot onszelf. Het innerlijk dat wij in die kalmte kunnen ontwaren, is niet bedreigend, maar de grootste bron van vervulling die een mens in zich heeft.

Fluitende vogels

Juist in verveling ontstaat ruimte voor al wat het leven de moeite waard maakt, op grote en kleine schaal innerlijk en uiterlijk. Je hoort nog eens een vogel fluiten buiten, als je niet praat of telefoneert tijdens het afwassen. Je denkt aan niets behalve het water geven aan die planten, en wat gebeurt er? Je ruikt de aarde, ziet de zon door een groen blad schijnen, en maakt ter plekke de ontsnapping naar een ‘binnenshuisbos’. Of tot je verrassing valt je zomaar de oplossing voor een probleem in, een creatief idee dat je straks kunt gaan uitvoeren. Een geest in rust levert ons op een presenteerblaadje dingen aan die heilzaam of nuttig zijn, dingen waarop we net zaten te wachten. Niet voor niets is een veel gegeven advies om bij het denken over de oplossing van een vraagstuk waar je niet uitkomt, even iets heel anders te gaan doen. Dit is een methode om zelfs te volgen lang voor je je echt vast hebt gedacht, en je hoofd de seinen ‘urgent’ heeft aangezet. Durf dat aan. Ruimte in ons hoofd doet spontaan de beste dingen opborrelen. Een lege geest is een creatieve geest. Mocht je geest eens weinig van al dat moois produceren, dan nog gebeuren er mooie dingen. Een lege geest laadt zichzelf op en plaatst zich met nieuwe energie terug in de startblokken.

Om te doen

Zet je voeten plat op de grond (liefst zonder schoenen aan). Zucht drie keer vanuit het onderste deel van de maagstreek, en denk telkens: ‘nuuuu...nu..nu’.

Alle tijd voor mindfulness

Het kan lijken of de stapel taken die we ons voornemen als het ware kleiner wordt door er alvast halfslachtig mee bezig te zijn terwijl je nog andere dingen doet, of bij voorbaat een ingenieus plan te bedenken waarbij vijf taken elkaar listig overlappen. In werkelijkheid blijkt een mens in stress koortsachtig heen en weer te hollen tussen een veelvoud aan klussen, zonder het één of het ander echt af te ronden. Neem de proef eens op som. Probeer niet slim te zijn door van alles te combineren, of nu alvast te denken over iets anders. Wees in het nu, wees zo puur mogelijk aanwezig bij hetgeen je doet. Je zult zien dat de kans dat je half werk aflevert, blunders maakt of getroffen wordt door andere tijdslurpende tegenvallers, veel kleiner wordt. Het feit is, dat eenduidig denken en doen innerlijke rust schept. De energie die je besteedt aan het stroomlijnen van een brij van zeven klussen, of het als een bezetene uitknobbelen van Het Ultieme Plan, is energie die je niet gericht en efficiënt kunt gebruiken. Koorts in je hoofd is zo ongeveer de minst productieve geestestoestand die er is. Wie ooit met een burnout bij de bedrijfspsycholoog is beland, kan heel goed ter plekke een mindfulness-techniek mee hebben gekregen om toekomstige overbelasting te voorkomen. Zo krachtig werkt mindfullness.

Tenzij klinisch dood verklaard, zullen wij niet bewegingloos zijn

Mindfulness bij het kijken naar een bloeiende klaproos of het roeren in een geurige kop koffie koffie, dus bij het doen van niet-productieve dingen, leidt algauw tot zelfverwijt. Zeker wanneer het etiket ‘spijbelaar’ dreigt, bijvoorbeeld op je werk. Dat dadeloosheid geen pas geeft wanneer je ook zou kunnen produceren, is een bezwaar waar de oerhollandse Calvijn het misschien roerend mee eens was geweest, maar het klopt niet. Rust doet niet roesten, maar rijzen. Niet lang geleden werd onderzocht bij enkele bedrijven, welke werknemers het productiefst waren: degenen bij bedrijf A, die afgerekend werden op prestaties, in geen velden of wegen een koffiebar in het pand konden vinden, verplicht input leverden en met de regelmaat van de klok rapporteerden over wat ze deden, hoe en waarom.... Of degenen bij bedrijf B, die met een grote mate van vrijheid hun eigen tijd indeelden, zelf mochten bepalen hoe veel tijd er aan de koffiebar kon worden doorgebracht, gestimuleerd werden in hun werk, en een flinke inbreng hadden bij de gang van zaken. Het was bedrijf B dat de productiviteitstest won.

Rust rijst

De kans dat we onze (werk)omgeving prompt zover krijgen dat deze dit principe overneemt, is klein, maar je persoonlijke handelen kan wel zowel jouw eigen leven beïnvloeden, als op grotere schaal anderen inspireren. We kunnen op een zo gezond mogelijke manier omgaan met tijd en persoonlijke belasting, en aandacht besteeden aan onze mogelijkheden om rustpunten in te bouwen. Houd eens een of zelfs twee dagen écht rust in het weekend. Zet eventueel een streep door die dag in je agenda. Wees niet verbaasd als je die maandag erop verblijd wordt met creatieve invallen, energie, motivatie... Ook op micro-niveau geldt dat. Zit je met één hand brood te smeren en met de andere de post te lezen, eventueel onder tafel om dit feit voor je disgenoten te verbergen? Dan ervaar je geen moment van opladen – de boog blijft gespannen, met alle gevolgen van dien. Als je echter tijdens het lunchen bewust geniet van gesprekken en je broodje pastrami, kun je de innerlijke boog vervolgens makkelijker opnieuw spannen.

Hoofdstuk 6

Een warm bad voor een perfectionistisch hart

Cabaretière Lenette van Dongen: “In een van mijn vorige shows trok ik een conclusie: ik doe niet meer van alles om het grote geluk te bereiken. Die zomer voelde ik me voor het eerst in lange tijd weer goed, juist door weinig te doen. Een paar jaar geleden overleed mijn vader. Dat had een behoorlijke impact. Maar het heeft uiteindelijk helderheid gegeven: je kunt iets wel anders willen hebben maar als het over is, blijkt wat datgene er was, toch goed genoeg.

Ik wilde altijd alle rafels afhechten. lets wat niet voldeed, was een obstakel om uit de weg te ruimen. Ik ging uit van maakbaarheid. Ook voor anderen wilde ik alles goed maken. Stond ik bij een fietsverhuurbedrijf en zag ik iemands dag ineenstorten omdat de fietsen op waren, dan wilde ik meteen roepen: Neem de mijne maar. Nu niet meer. I resign as general manager of the universe.

Het leven geeft je voortdurend een nieuwe klap op je kop tot je begrijpt, dat de puurheid van het leven niet ‘af’ is. Sommige dingen zullen altijd open blijven. Je moet niet proberen dingen perfect te maken, maar omgaan met de veranderingen. Mijn vader is overleden, en ik mis hem. Maar mijn complete leven is nu zonder hem. Wat je anders had willen hebben, moet geen spijker zijn die voortaan over de plaat van je leven krast.

In mijn show Rafels was het thema 'Je moet de poot die onder je stoel wegbrak, niet willen vervangen, maar een kruk bouwen met de drie die nog bleven – er is geen incompleet leven.' Uiteindelijk besefte ik: mijn kracht zit in mijn beperking. Een meer kan niet al het water van een zee in zich dragen. Met dat besef los je de machteloosheid in jezelf op.

Mijn leven is onvolmaakt, dat van anderen ook. Zo moet het zijn. Ik zag pasgeleden een bruidspaar op het strand staan voor trouwfoto's. Het weer was slecht, het was ijskoud. De bruidsjurk zwierde om de spillebeentjes van de bruid. Daar had ze niet op gerekend, toen ze met haar moeder bij de paskamer zat met een kopje thee. En toch is dat het echte leven. Dingen zijn altijd anders dan je je voorstelde, en toch is het goed.”

1. Half werk is ook werk

Lijkt dat maar zo, of is de jacht op ideaalbeelden typisch iets waar wij vrouwen pas gaandeweg in ons leven vanaf weten te komen? Ooit vroeg ik dat aan de Amerikaanse professor Diane Barthel, sociologe en schrijver van het boek ‘Putting on appareances: gender and advertising’. (In het Nederlands te vertalen als: ‘De schone schijn: geslacht en reclame’). Zij zei: ‘Juist vrouwen jagen inderdaad vaak onmogelijke ideaalbeelden na. Maar we leggen die niet zelf op. Bijna onhaalbare standaards waren in de negentiende eeuw al de norm voor vrouwen. Wat betreft huishouden, kinderen, uiterlijk, liefheid, noem het maar op. Het idee was dat je man in zo’n droomwereld lekker kon bijkomen, na een dag in de grote boze buitenwereld. Het gekke is: die oude eisen zijn heel hardnekkig. Zelfs nu vrouwen werken. Bovendien probeer je nu op je werk óók nog, assertief, efficient, vrouwelijk en zorgzaam tegelijk te zijn. Jammer genoeg denken veel jonge vrouwen dat ze ideaalbeelden echt kunnen invullen, terwijl dat onmogelijk is. Alleen moeten we niet alleen onszelf, maar ook de media daarvan zien te overtuigen!’

De media overtuigen is een erg weerbarstig streven. Het zet meer zoden aan de dijk om eerst en vooral onszelf te overtuigen. Dus, doe eens iets voor pakweg 60% en niet voor de volle 100%. Zie vervolgens dat de wereld niet vergaat. Zie dat de uitkomst wellicht anders is, maar uiteindelijk minstens zo goed. Zie vooral ook, hoeveel er ogenschijnlijk vanzelf gebeurt, of dankzij anderen die in beweging komen als wij dat laten.

Doe het eens niet

Perfectionisme is niet alleen onhaalbaar, maarook onnodig. Als we dingen níet of half doen blijkt dat bepaalde dingen vanzelf gaan, of dat anderen het overnemen. Hooguit wat later of anders dan je wilde, maar dat is geen reden om er dan maar weer drie dagen zelf in alle voorbarigheid achteraan te zitten, vervuld van maagzuur. Onverwachte krachten zetten zich met name in gang als wij onszelf niet in gang zetten. Kortom: doe het eens niet, en zie wat er gebeurt. Je zult je verwonderen. Natuurlijk gaat er hier en daar iets mis, maar wat we vandaag betitelen als ‘mis’ kan morgen ‘goed’ zijn. Je zou ook kunnen tegenwerpen dat het vervelend is als we getroffen worden door missers of de onvolmaaktheden in andervrouws of –mans acties. Echter, het is nog veel vervelender als ons verstand altijd koortsachtig en minutieus gaten aan het stoppen is die er waarschijnlijk niet eens zullen komen – of die geen grote consequenties hebben.

b. Steek geen vinger uit en zie hoe er nog van alles gebeurt

Er zit een mysterieuze verborgen kracht in half werk. Toen ik voor een artikel een paar interviews nodig had met deskundigen op een heel specifiek vlak, maar op mijn verzoeken geen antwoord kreeg, legde ik het bijltje erbij neer. Mijn deadline naderde, maar ik ging zo onverstoorbaar als ik zijn kon op vakantie, in de hoop dat het halve-werk-mechanisme er iets aan zou doen. Bij terugkomst had een van de eerder geinterviewden spontaan haar netwerk aangeboord – en bood me twee prima contacten aan op een presenteerblaadje. Ik had mijn interviews, en ruimschoots voor de deadline. Maar intussen had ik toch echt geen vinger meer uitgestoken.

Dan nog een andere, minder ‘aardse’ benadering. Misschien is het ver van je bed. Maar er zijn mensen – tot geleerden toe – die erop wijzen dat het universum bestaat uit onzichtbare krachten, die vóór ons werken als we erop vertrouwen en zelfs rekenen. Als ik niet de ene mail na de andere op iemand afvuur, maar wel ‘mijn wens en verwachting het universum in blijf sturen’, zou je kunnen zeggen dat ik die kosmische krachten in werking houd. Deze theorie is onder andere beschreven in het boek The Secret, van Rhonda Byrne. Maar je hoeft je niet eens te verdiepen in de finesses van dergelijke theorieën. In dit geval is het enige dat je hoeft te doen, iets om te laten: houd het bij half of (driekwart) werk. Ben je een perfectionist, begin dan eens voorzichtig om details over te laten en ga van daaruit verder. Als het water je aan de lippen staat, gooi het anker van je controledrang dan los en geef die boot gelegenheid om ongehinderd te drijven. Kijk wat anderen ermee doen, of zo je wilt, wat de kosmos ermee doet. Dit is een proces van groeiende lichtheid en vreugde. Elke keer dat iets goed komt, wordt ons geloof gevoed dat we dingen kunnen overlaten. Wel kun je concluderen dat we lang niet zo veel controle hebben over de uitkomst van dingen als we hadden gedacht. Dit ervaar je enerzijds wellicht als verlies. Anderzijds geeft het je de vrijheid om dingen luchtiger op te nemen wanneer de situatie dat toelaat, en jezelf te verlossen van de knellende banden van perfectionisme.

Praktisch anti-perfectionisme

Het kan heel prettig zijn om de ‘geld- en ergerniswaarde’ van een niet-perfect afgehandelde gebeurtenis af te zetten tegen de waarde die je aan je geluk toekent. Het leven is eindig. Het enige dat we niet kunnen kopen, is tijd. De enige conclusie die je kunt trekken is, dat geld of ergernis nog geen tien minuten van bekneld geluk waard zijn. Geluk is onbetaalbaar. En deze dag, dit uur, deze kans om je goed te voelen, ze komen nooit terug. Als je je een uurlang druk maakt omdat je je ‘voor een tientje hebt laten afzetten, waardeer je een heel uur geluk lager dan een tientje. Besef dat, en de ergernis kan wegsmelten.

Pas deze afweging naar hartenlust toe.

c. “Als er iets mis kan gaan, gaat het mis”

Maak kennis met de Wet van Bedrog, en besef dat missers mogen

In het dagelijkse leven zijn we er goed in om hardnekkig te doen alsof het de normale gang van zaken is als alles op rolletjes loopt. Dat dat momenteel niet zo is, bestempelen we als abnormaal. Het resultaat dat we proberen te behalen - of dat nu is in werk, relaties, liefde of zelfontplooiing - is vaak de volle 100%, of tenminste 90%. Die ideale gang van zaken wordt zelden realiteit. Een slecht humeur wel. Hoe reageer jij zelf op missers, blunders en tegenslag? Waarschijnlijk weinig tolerant. Toch zijn dat stuk voor stuk simpelweg uitingen van de zogenaamde Wet van Bedrog: ‘Als iets mis kan gaan, gaat het een keer mis.’ (Wie dacht dat de Wet van Murphy was, kijke eens op www.nl.wikipedia.org). Hoe deze wet aan haar naam komt, is een vraag die hier niet beantwoord gaat worden. Maar ze wet had net zo goed ‘Wet van Zelfbedrog’ kunnen heten. Bijna niemand neemt de vrijheid om fouten, missers en onvolkomenheden in te calculeren als de realiteit die ze zijn.

Kan er nog een speld tussen?

Hoe plan je je dag? Is er ruimte voor onverwachte tegenslag of dingen die nét niet uitkomen? Of is elk uur ingedeeld, zodat die spreekwoordelijke speld er niet tussen kan? Ziedaar een volmaakt recept voor frustraties.

Dit kan ook anders. Wie accepteert dat missers wetmatigheden zijn, verkleint een forse bron van stress en ongenoegen. Lucht in de feiten is lucht in het hoofd. Zet hier en daar een streep in je agenda, eventueel met de veelzeggende vermelding ‘Wet van Bedrog.’ Deze wet is ook realiteit bij alles wat we wél doen. Prijkt er na drie maanden gebruik een kras op je nieuwe leaseauto? Je hebt er tegen die tijd heel wat keren een parkeerplaats mee bestormd. Hoe vaker we een handeling uitvoeren, des te sterker werken de statistieken tegen ons. Je bent geen rund. Het werd er tijd voor, en wel volgens de Wet van Bedrog.

Is het een wetmatigheid, of ben ik een sukkel?

Bewust of onbewust, we kampen allemaal met het ongemakkelijke vermoeden dat missers betekenen dat er iets niet in de haak is: met de ander, het leven in het algemeen, of met je eigen talenten en vermogens. Dat is realistisch noch haalbaar. Zie het eens anders. Zie jezelf anders. Het hele heelal is onverbrekelijk verbonden met de Wet van Bedrog. Hemel, aarde, mens en maatschappij. Sla er de krant op na, kijk naar het journaal, kijk om je heen: we leven met files, ongewenste zwaartekracht, botsende planeten, hormonen, watervloeden, zieke schooljuffrouwen, manische bazen, chagrijnige partners en heimelijk onder huis of kantoor wegzakkende funderingen. Door ze te ontkennen, verdwijnen ze niet. Door ze echter te erkennen als onvermijdelijk zand in de levensmachine, wordt het leven makkelijker. Het is veel prettiger leven volgens de navolgende Lijst der Opluchtingen:

De Lijst der Opluchtingen

- Je bent niet gemaakt om perfectie te bereiken. En deed je het wel, dan was nog niemand blij. Perfectie ervaart de mens voornamelijk als bedreigend

- Dingen gaan stuk. Ook (en juist) als ze nieuw zijn, door consumentenwebsites worden aangeraden, door een vriendin al twintig jaar probleemvrij worden gebruikt, of een maandsalaris hebben gekost

- Hoe je je best ook doet om efficiënt te leven, de Wet van Bedrog is sterker. Ofwel: regelmatig vraagt iets meer moeite, geld, aandacht en energie dan je had gedacht

- Organisaties die je per ongeluk deurwaarders sturen, viermaal daags dezelfde stofzuiger proberen te verkopen of ondanks goed betaalgedrag gas en elektra afsluiten, zijn niet uit op het torpederen van je levensgeluk. Je hoeft hen of jezelf dus niet uit te vloeken omdat ze zich niet onder controle laten houden. Ze voldoen gewoon aan de Wet van Bedrog

- Op sommige dagen is je enige aantoonbare prestatie dat je uit je bed bent gekomen. Verder doe je alleen vruchteloze pogingen om onverklaarbare tegenvallers en rampen af te wenden. Ook dit is normaal. Morgen beter.

Als het niet tegenzit, zit het mee

Het incalculeren van de Wet van Bedrog heeft een prettig gevolg. Als het niet tegenzit, zit het mee. Voorbeeld. Als elke maand steevast een wiel van je bureaustoel afvalt, zodat jij uiteindelijk alvast de gereedschapskoffer pakt zodra je een kalenderblad afscheurt, valt een maand zonder afvallende stoelwielen in positieve zin op. De stoel zit nog in elkaar, dus dat zit mee. Wie beseft dat ze maandelijks gewoonlijk tweehonderd euro over haar budget heen zit, ervaart een tekort van honderd euro als relatieve meevaller. Komt de oppas een keer een kwartier te laat in plaats van het gebruikelijke halfuur, dan kost dat geen kwartier, integendeel: het scheelt vijftien hele minuten. Kortom: voor een mens die in geest en agenda standaard voldoende ruimte maakt voor missers, blunders en andere onvermijdelijke wetmatigheden, kan het meevallen. Op autowegen staan files. Als jij naar de kapper wilt, wil de rest van je omgeving dat ook en op hetzelfde tijdstip. Via een continue internetverbinding ben je zelden continu verbonden. Accepteer de onvolmaaktheid van jezelf, anderen en de hele wereld, en het zal je des te vaker meevallen.

Om te lezen

“Ik ben tevreden over wat ik doe. Ik ben goed genoeg, precies zoals ik ben. “

Een affirmatie uit het boek ‘Machtige gedachten’ van Louise Hay: om te (her)lezen wanneer je de behoefte hebt, en voor jezelf in gedachten te herhalen.

Om te doen

Waarom doet dit apparaat het nog?

Relatie of printer, in onze omgeving is altijd wel iets stuk. Dat is de natuurlijke staat der dingen. Hoe meer dingen, relaties of wat dan ook we erop na houden, des te meer kans dat iets het niet (meer) doet. Dan nog zijn de dingen, relaties enzovoorts die het wel doen, meestal veruit in de meerderheid. Stop met je vertwijfeld afvragen ‘waarom doet dit het niet?’ Kijk eens naar een willekeurig ding en denk: ‘Geweldig, het doet het nog steeds.’ De volgende keer dat er iets stukgaat, voel je je een stuk beter door je te concentreren op het kapotte element zolang als het duurt om een reparateur of relatietherapeut te bellen, maar vervolgens ook stil te staan bij alles om je heen dat wél min of meer functioneert. Of bij de periode dat het kapotte ding, relatie of wat dan ook, het wel naar tevredenheid heeft gedaan.

4. Speel meer, en maak (meer) fouten

Veerkrachtig fouten maken is een kunst die we allemaal kunnen leren

Ergens is ons ooit ingefluisterd, dat fouten maken ons als persoon ‘minder’ maakt. En daarnaast, dat kritiek op wat we hebben gedaan of misdaan iets zegt van wie wij zijn. Maar dat is niet waar. Juist wie speelt en fouten maakt, leert. Toen ik fanatiek paardreed en prijzen in de wacht begon te slepen, viel ik des te vaker van mijn paard. Ik werd goed in vallen, en in opstaan, en in paardrijden. Wie daarentegen krampachtig probeert om fouten te vermijden, verhindert haar eigen groei en plezier. Wie groeit, zal merken dat haar kop op gegeven moment opeens vanzelf boven het maaiveld uitsteekt. Juist toen ik boeken begon te schrijven en dus bloot kwam te staan aan andervrouws en –mans meningen, merkte ik dat. Ik maak fouten in mijn communicatie over mijn levenswerk. Ik maak zelfs fouten die in mijn boek staan. Ik maak constant fouten, en ik leer constant om die minder erg te vinden en minder op mezelf te betrekken. Ik ben een spelende, lerende persoonlijkheid en daar horen mijn fouten bij. Naarmate ik meer naar buiten treed en mijn ego plaats maakt voor het besef dat ik verbonden ben aan anderen, dat het onnodig is allerlei meningen over mezelf te hebben en dat het gaat om verruiming in plaats van verenging en definitie, wordt het leven mooier – en worden fouten minder belangrijk.

Mildheid

Moe van de kramp van het fouten vermijden? Begin eens in mildheid naar fouten en vergissingen te kijken. Zie die van ons allemaal. Concentreer je niet langer op die van jezelf. Een spiritueel maar ook menselijk en sociaal principe luidt dat verbinding en verruiming ons vervullen, terwijl de poging om beter te zijn dan een ander of het geconcentreerd blijven op ons eigen kunnen of vermeend falen, ons afscheiden en onze vervulling in de weg staan. Kijk om je heen en vroeg of laat doe je in vreugde een constatering van eenheid en verbinding, ook als het om fouten gaat: allemaal zijn we de ene keer koekenbakkers, en stijgen we de andere keer tot grote hoogten. Niet alleen door te slagen op een ‘erkend’ vlak maar ook door een ander in alle onzichtbaarheid en bescheidenheid te inspireren, moed te geven, kortom, te delen en onszelf meer deel van het Al te maken.

5. Onze imperfecties als handtasje

Er is een aflevering van Vinger aan de pols waarin Patricia Paay vertelt, hoe ze heel lang in een sprookjeswereld heeft geprobeerd te leven. Een wereld van (uiterlijke) schoonheid, stralende glimlach, imago, succes. Tot zover kun je je het verhaal ongetwijfeld moeiteloos voorstellen bij deze ‘glamourqueen’. Wat echter de buitenwereld niet mocht weten, was dat daarachter een heleboel onzekerheid en angst zat. In stilte lijdend, had de breed lachende en chique uitgedoste dame die zich presenteerde aan de buitenwereld, haar leven helemaal niet zo onder controle als het leek. Inmiddels is breed in het nieuws uitgemeten dat Patricia aan angina pectoris lijdt: zij heeft haar harnas van onaantastbaarheid zelf opengebroken. Ook in het medische tv-programma Vinger aan de pols liet ze zichzelf zien. Opvallend is, hoe Patricia in die aflevering haar eigen imago ‘fileert’. Zorgen voor haar zorgvuldig geconserveerde uiterlijk zal een tweede natuur blijven, dus dat is wat de eerste aanblik oplevert. Maar verder is alles veranderd nu de schijn niet meer wordt opgehouden. Achter de bekende stralende glimlach en het (maatschappelijk) succes, zijn de angsten, verdriet en onzekerheden die ze zo lang heeft verborgen, nu openlijk aanwezig en bespreekbaar. Of, in haar eigen woorden: “Ik had veel meer moeten praten. Ik heb zo lang vastgezeten met dingen. Mensen, práát over je problemen. Deel ze. Anders slaan ze naar binnen en daar wordt je hart ziek van.”

Is je hart een beetje verkouden – of ziek?

Een hart dat ziek is van het proberen om binnen te houden wat we van onszelf niet kunnen accepteren. Ieder mens kent dat gevoel, al is het maar bij tijd en wijle. Of misschien ervaar je zelf je onzekerheden en angsten als ‘verkoudheidje’ van het hart, dat maar zelden de kop opsteekt. Hoe dan ook staat de boodschap overeind: een belangrijk deel van ons geluk zit niet in het omploegen van de vruchtbare aarde van gevoelens en eigenschappen die we als persoonlijke imperfecties zien. Zelfs al is die geluksfactor moeilijker bereikbaar dan dat ‘verse kopje thééé’ waar René Froger het over heeft in zijn beroemde lied, het is zeer de moeite om te kijken wat je op dit vlak voor jezelf kunt doen. De perfectionisme-ziekte verzwaart het hart, hoe zeer je ook probeert om te ontkennen dat je ervan te lijden hebt. Het is niet makkelijk om onze eigen verborgen zwarte kantjes zonder veroordeling onder ogen te leren zien, maar het leidt tot de grootst mogelijke gevoelens van verlossing en (zelf)acceptatie.

De imperfecte geluksboekenschrijver

Om het bovenstaande te illustreren met een persoonlijk voorbeeld: ik vond het zelf twee jaar geleden een bijna arrogante onderneming om een boek over geluk te schrijven, terwijl ik daardoor des te sterker besefte dat er dingen in mezelf waren die ik niet onder ogen durfde te zien, of waar ik (nog) blind voor was. Ja, ik wilde graag een boek publiceren, maar op welke autoriteit, onvolmaakt als ik ben? Ik vroeg de co-auteur van de Amerikaanse bestsellerschrijver Iyanla Vanzant, hoe zij over die drempel was gekomen. Haar antwoord was: ‘Als mensen je vragen hoe het komt dat je niet perfect bent maar wel ‘zelfhulpboeken’ schrijft, zeg dan gewoon: ja, ik schrijf boeken. En ja, ik heb imperfecties. Ik werk aan mezelf. Jij werkt aan jezelf. Misschien kunnen we van elkaar leren.” Dat was een waardevol advies. We hoeven geen autoriteit te zijn, of boven anderen uit te stijgen, om elkaar iets te kunnen geven. Mijn werk voor tijdschriften is altijd doorspekt geweest van de ervaringen, inspiratie en alle andere waardevolle geschenken die andere vrouwen hebben willen geven. Dit boek bevat niet alleen mijn eigen ervaringen, maar ook die van vele andere vrouwen. Letterlijk honderden interviews met vrouwen ben ik verder nu, na tien jaar – officiële deskundigen, ervaringsdeskundigen, of vrouwen die ik graag levensdeskundigen noem, zoals we dat allemaal zijn. Het boek dat je nu leest, is niet mijn boek, maar dat van ons: van jou en mij en van alle vrouwen die bereid zijn en zijn geweest om hun gaven bij te dragen.

Kom bij de ‘weeffoutenclub’

Leren is leven. Leren is dus allerminst hetzelfde als van ‘fout’ naar ‘goed’ verschuiven. Een mens groeit niet van lelijk naar mooi, maar in schoonheid. Een stekje is nog geen denneboom, maar is wel op een geheel eigen manier mooi. Ons leven lang kunnen we leren. Niet als in: ons falen verhelpen, maar als in: groeien. We kunnen veel van elkaar leren, om te beginnen om onszelf niet (langer) te veroordelen. Toen ik zelf dit jaar eindelijk, na letterlijk decennia van geheimhouding, aan mijn meest dierbaren het geheim prijsgaf dat ik soms aan een paniekstoornis leed, en het daarna zelfs in een column aan de lezers van www.mamas.nl vertelde, was dat eng om mee te beginnen, maar er volgde een immense opluchting. De veroordeling die ik in mezelf ervoer, kwam ik bij letterlijk niemand tegen. Integendeel. Mensen spraken hun respect uit over het feit, dat ik dit durfde te delen. Maar, veel belangrijker, tot mijn grote verbazing gaven dierbaren van wie ik nooit iets had vermoed, hun eigen geheim prijs: meermalen hoorde ik dat de ander een vergelijkbaar probleem had. Een verborgen angst of verdriet, een gevoel of stukje onverwerkt verleden dat ze zelf vaak als ‘weeffout’ aanmerkten, net als ik; maar wat in feite iets blijkt te zijn dat we allemaal delen: we hebben allemaal onze angsten, onzekerheden, eigenaardigheden. Geen mens heb ik veroordeeld om wat ik hoorde. Geen mens veroordeelde mij om wat zij van mij hoorde. Zo wisselden we de mooiste geschenken met elkaar uit.

Het korset van verwachtingen

Verborgen kanten van jezelf in de openbaarheid brengen, zij het eerst nog onder intimi, zij het zelfs voor de hele buitenwereld, bevrijdt het hart. We stellen het open voor andervrouws of –mans acceptatie, maar eerst en vooral voor broodnodige zelfacceptatie. Je zwarte kantjes tonen betekent dat je openlijk durft te zeggen, ook tegen jezelf: dit ben ik, dit is het ‘pakket’ waaruit mijn hoogstpersoonlijke mix bestaat. De opluchting die we kunnen ervaren door onszelf als dat hele, ‘ronde’ karakter te presenteren en te beseffen dat anderen ons zullen steunen en respecteren in plaats van ons te veroordelen, is vaak immens. Zelfs als het kleinere zogenaamde tekortkomingen of zwaktes betreft, of als je dingen alleen met een heel goede vriendin deelt. Elke stap waarmee je jezelf vrijer maakt van dat knellende korset van verwachtingen van jezelf of anderen, van imago, van glimmend poetswerk over innerlijke plekken die nu eenmaal dof zijn en horen te zijn, is bevrijdend voor een hart dat in beknelling geleefd heeft.

Zwaaien, met dat handtasje!

Coach en schrijver Susanne Piët zei het een keer prachtig in een pleidooi in Santé, voor het accepteren van onze menselijke onvolmaaktheden: wellicht is het tijd om onze imperfecties, groot of klein, te gaan zien als een innerlijk accessoire. Een onzichtbaar handtasje, als het ware. Wie je er ook in wilt laten delen of niet, voor ons eigen geluk is het ontwikkelen van die levenshouding fantastisch gereedschap. Ik heb een handtasje. Jij ook. Dat is niet iets om dag in dag uit in te zwelgen, onder het motto ‘kijk eens hoe leuk ik doe over mijn eigen imperfecties’ of ‘zeg even dat het wel meevalt met mij’. Het doel is niet om jezelf te kleineren, maar om eerlijkheid in je zelfbeeld te brengen, een balans tussen alle innerlijke kleuren die je bezit. In alle openlijkheid of alleen (eindelijk) geaccepteerd door jezelf, dat handtasje mag er zijn. We kunnen we er zelfs mee zwaaien!

Kader

Waar een aantal mensen goedkeuring of positieve feedback geeft, geeft een ander deel kritiek of zelfs afkeuring. De oorzaak ligt niet in de eerste plaats bij jezelf, maar bij verschillende natuurwetten: bijvoorbeeld de natuurwet dat niet iedereen blij is met hetzelfde, of de natuurwet dat sommige mensen het gevoel van blij zijn nog het dichtst benaderen door niet blij te zijn c.q. kritiek te leveren op wat anderen doen. NB: vaak doen mensen uit die laatste categorie zelf niets, of weinig.

Hoofdstuk 7

Een warm bad voor een onzeker hart

1. Je bent altijd succesvoller dan je denkt

Omarm je eigen succes

Lang niet iedere vrouw voelt zich succesvol, maar iedere vrouw kán zich succesvol voelen. Succes draait namelijk om heel andere dingen dan media en maatschappij ons voorspiegelen...

Uit onderzoek van maandblad Santé bleek een tijdje geleden dat veel vrouwen vinden dat wie gelukkig is, feitelijk ook succesvol is. En toch namen diezelfde vrouwen zichzelf vaak genadeloos de maat! Slechts een kleine meerderheid vond zichzelf succesvol... de kans is groot, dat deze vrouwen bewust of onbewust toch de gebruikelijke maatschappelijke maatstaven voor succes hanteren.

Onhaalbaar en onrealistisch

Wat is er mis met die ‘algemene’ maatstaven voor succes? Ze zijn meestal niet eigen, maar van buitenaf opgelegd. Bovendien zijn ze gewoonlijk onhaalbaar. Je bent er nooit, wat je ook presteert. Reclames en tijdschriften insinueren dat het leven hiep-hiep-hoera moet zijn, en zit daar iets scheef, dan wordt het tijd om dat te verhelpen. We zouden op alle mogelijke vlakken moeten kunnen slagen. Vergeet het maar. Ik hanteer een stelregel die altijd klopt, en mij zelf veel opluchting verschaft. In elk mensenleven klopt minstens één groot ding niet met het plaatje. Ieder mens kent minstens één chronisch struikelblok: op het gebied van de liefde, zelfrealisatie, kinderwens, carrière, wat dan ook. Bovendien ben je niet alleen een vat van mogelijkheden, maar ook van datgene wat wij als ‘missers’ betitelen. Dat geldt voor iedereen. Wie om zich heen kijkt, ziet het bewijs.

Succes ervaren in moeilijke tijden

Het is niet zo moeilijk om je onder invloed van omstandigheden een mislukkeling te voelen – vandaag, omdat er iets anders is gelopen dan je hoopte, of consequent. Maar net zo min is het moeilijk om je geslaagder te voelen, door anders tegen het fenomeen succes aan te kijken. Veel mensen denken aan grootse projecten, afgerond met een extatisch in-de-gloria-gevoel. Maar succes past bij alle situaties, en bij alle gevoelens. Ook wie door een zware tijd gaat vanwege scheiding, reorganisatie of een gepest kind, kan succes ervaren. Als je je soms even minder ongelukkig kunt voelen, jezelf blijft motiveren en er ondanks alles voor gáát, is dat een persoonlijk succes. Punt.

Waar je je aandacht op richt, dat groeit

Meer succes ervaren, is anders leren kijken. Waar richt je je op? Op je zogenaamde blunders, of op je successen? Datgene waar je je aandacht op richt, groeit. Of dat nu positief is of negatief. Uit internationaal onderzoek dat gepubliceerd werd in Intermediair bleek, dat ouders zich meestal concentreren op slechte rapportcijfers. Voor de punten waarop kinderen succesvol zijn in het ontplooien van hun persoonlijke talenten, is bij ouders vaak (veel) minder aandacht!

Dat is een – vaak onbewuste - manier van handelen die verknoopt is met onze westerse denkwijze: het is nooit goed genoeg, want het kan altijd beter. Je richten op falen in plaats van slagen, leidt tot levenskramp en niet tot succes. Het kan anders. Je kunt je eigen definitie voor succes vaststellen. Bovendien kun je besluiten: het kan altijd beter, dus saai zal het nooit worden. Ik heb ruimte voor groei.

Streamer

Veel vrouwen gaan ongeweten uit van de stelregel ‘Ik kan het niet, tot het tegendeel bewezen is.’ Vervang dat door ‘Ik kan alles, tot het tegendeel bewezen is,’ en je zult zien hoe veel onvermoede krachten, talenten en vaardigheden je in jezelf aanboort.

Waar boetseer jij aan?

De een richt zich op het vergeefs in model boetseren van haar zogenaamd te brede heupen, de ander bekijkt haar heupen in mildheid en richt zich op haar talent om kunstwerken te boetseren. Dat laatste geeft zowel meer resultaat als meer plezier. Plezier is een sleutelwoord als het gaat om succes, maar dat moet je maar net weten. Wij zijn als maatschappij niet erg gewend om ons te concentreren op de weg, we willen presteren. Bovendien wantrouwen we resultaten die spelenderwijs worden bereikt. Ten onrechte, want die resultaten zijn de mooiste. Er worden wel degelijk successen behaald dankzij bloed, zweet en tranen. Wie wil, kan altijd ploeteren voor succes. Succes is echter makkelijker te bereiken door onze activiteiten in lijn te brengen met ons hart, ze als het ware ongehinderd eruit te laten vloeien. Inspiratie en plezier zijn drijfveren die succes zo ongeveer garanderen. Bij het creëren van welk resultaat ook, kun je je plezier een grotere rol toebedelen dan je wellicht gewend was. Vooraf valt plezier te putten uit plannen, tijdens het uitvoeren daarvan is plezier te halen uit het proces zelf en uit het geloof in een goed resultaat. Heb je het proces afgerond dan kun je, in plaats van meteen door te stomen naar een volgend plan, bewust even genieten van het resultaat van de inspanning.

Inspiratie is succes

Succes is in het beste geval geen einddoel, maar ‘bijproduct’ van geïnspireerd bezig zijn. Een goed gevoel hebben over wat we doen, en een goed gevoel hebben over wie we zijn – wat de uitkomst ook is. Het gaat daarbij niet op de eerste plaats om de vraag, wat een ander een succes vindt. Het gaat om authentieke normen, namelijk die van onszelf. Elk moment waarop we gebruik maken van persoonlijke mogelijkheden en talenten – om vervolgens ook anderen daarin te laten delen - telt. Jouw successen liggen op je eigen, persoonlijke levensweg. Succes schuilt niet in geld, status, macht of roem. Succes is het voeden en laten stralen van onze innerlijke vlam. De ziel met het minderwaardigheidscomplex die zichzelf krampachtig opwerkt tot miljonair in de hoop dat zij of hij zich succesvol zal voelen, zal helaas gewoon een ziel worden met een minderwaardigheidscomplex én een miljoen. Wat succes echt inhoudt, is dit: ons in ons eigen tempo, tot onze eigen bevrediging, ontplooien op vlakken die wij zelf van belang vinden. Kritiek is er altijd. Gezeur is er ook altijd: van anderen of van de innerlijke stem die ons soms misleidt door angst en ongeloof te preken. De statistieken wijzen uit dat de meeste Nobelprijswinnaars uit afgelopen jaren ook met kritiek of zelfs hoon te maken hadden, tot ze de prijs wonnen en de kritiek verstomde. Zo weinig beduidt kritiek. Wat je met een goede intentie in de wereld brengt, is een werkelijk succes, en het is van jou. Doe niet (nog) meer om je succesvol te voelen. Begrijp dat je, nu en vandaag, met regelmaat succesvol bent.

Kader

Verborgen successen

* Leven met een stoornis, zoals een borderline-persoonlijkheid, is een opgave – en een succes

* Drie kinderen (meestal) op tijd naar school krijgen is een succes

* Uit bed komen bij geestelijk of lichamelijk zwaar weer is een succes.

* Mantelzorg verlenen, of iets anders doen dat door de maatschappij weinig gezien en of erkend wordt, is een persoonlijk succes.

* Gelukkig zijn, al is het bij vlagen, is een succes

* Vul deze lijst desgewenst met persoonlijke voorbeelden aan

Om te doen

Zeker in geval van een overbeladen agenda, lijkt het leven soms een opeenstapeling van gebrek aan prestaties. Bekijk dan eens aan het eind van de dag alle dingen, groot en klein, die gelukt zijn. Let wel: alles. Bijvoorbeeld: het is gelukt om een rapport af te krijgen, drie paar schoenen naar de schoenmaker te brengen, te stofzuigen, af te spreken met een vriendin, een brief te posten en dat onaangename telefoongesprek te voeren waar je dagenlang tegenop zag. We hebben altijd meer bereikt en gedaan dan we denken.

Streamer

“Succes is jezelf naar waarde schatten, datgene wat je doet naar waarde schatten, en de manier waarop je dingen doet naar waarde schatten”

Maya Angelou

Om te luisteren

Christina Aquilera, Keep on singing my own song

Kelis, Little Star

(op youtube)

2. De geboorte van een nieuwe, gezonde visie op vrouwelijke schoonheid

Ex-topmodel Miranda Hopman (33), schrijver van het boek ‘Bitter en glamour:’ Als twintigjarig groentje belandde ik in de modellenwereld van Milaan. Ik had enkele grote opdrachten, deed shows, maar mijn verwachtingen waren hoger geweeest. Mensen zijn aardig, totdat blijkt dat je niet de volgende klapper bent. Dan word je een nummer. Dag in, dag uit leurde ik met mijn portfolio. Ik ging negatieve reacties op mijn uiterlijk betrekken op mijn innerlijk. Een afwijzing voor een klus werd een afwijzing van mezelf. Ik raakte steeds verkrampter. Altijd was er niets niet goed: perfectie is in de modellenwereld de maatstaf. Ik heb meegemaakt hoe jonge, prachtige modellen werden ‘bewerkt’: laat je borsten vergroten, je lippen opvullen... Onzekere uitspraken van topmodellen zijn meestal geen aanstellerij, zoals weleens gedacht wordt. Je wordt steeds onzekerder gemaakt. Ik reisde naar Sydney, en daar had ik weinig opdrachten. Ik had alle tijd om over mijn leven na te denken. Op een dag zat ik op het strand, en besefte: zo kan ik niet leven. De stirjd op het gebied van uiterlijk wint niemand, maar ik kan wel mijn innerlijk versterken!

Ik ging lezen over spiritualiteit, en pakte mijn studie psychologie weer op. Langzamerhand verlegde ik het accent. Dat krampachtige ging eraf. Lukte het niet in de modellenwereld, dan bedacht ik wel iets anders. Ik werd meer ontspannen, stond meer open voor andere mensen. Uitgerekend toen begonnen de grote ontwerpers me te boeken. Ik reisde veel en raakte weer enthousiast, maar bleef mijn eigen weg volgen.

Nu doe ik nog wel modellenwerk, maar mijn carriere staat op een laag pitje. Ik ben ruim een jaar geleden bevallen, zit ook niet meer zo strak in mijn vel. In de ‘normale’ wereld voel ik me heel lekker. Veel collega-modellen volgen dezelfde weg als ik. Maar er zijn ook oudere modellen die als overlevingsstrategie een rijke man aan de haak slaan, en erin blijven hangen tot het bittere eind. Als mijn dochter later model wil worden, prima. Maar ik zou haar dit meegeven: laat nooit je hele hebben en houden afhangen van je uiterlijk, identificeer je er niet mee. Laat je niet onzeker maken, besef dat uiterlijk en innerlijk twee totaal verschillende dingen zijn. Uiterlijk is leuk, maar op je innerlijk kun je het redden.”

Een tijdje geleden kondigde een van mijn meest geliefde personen, zojuist in het bezit gekomen van een roze strippenkaart (lees: 65 geworden), aan: ‘Ik heb een consult bij een plastisch chirurg aangevraagd. Ik wil mijn wangen laten straktrekken, zodat die hamsterwangen verdwijnen. En zie je die deuk onder mijn jukbeenderen? Ik vind die zo lelijk!” Ik keek naar haar bloemig roze, blozende wangen, die de fragiele schoonheid van haar blauwe ogen versterkten. Ik keek naar haar lichte, zachte huid, die haar vriendelijkheid en zachte vrouwelijke kracht benadrukte. Ik begreep op datzelfde moment: schoonheid is liefde. Ik zag niet wat zij zag. Een liefhebbend oog ziet alleen maar de werkelijkheid: schoonheid, ondanks afzakkende wangen of een rimpelig wordende huid. Dit unieke wezen zou in zichzelf laten snijden, haar huid laten aantasten – om ‘mooier’ te worden?

Ik heb met haar mijn gedachten gedeeld, maar de beslissing verder helemaal aan haar gelaten en de zaak niet meer besproken. Ze heeft er lang en hard over nagedacht. Ze heeft haar consult wel laten doorgaan, maar erna heeft ze niets meer gedaan. Ze heeft haar goede geld – de kosten van een volledige behandeling werden rond de vierduizend euro geschat – gestoken in een mooie, nieuwe vloer, waar ze dagelijks plezier van heeft.

Wrijven met zuren

Laten we eerlijk zijn, de verleiding is overal. De producten en behandelingen worden ons aan alle kanten aangewreven. Ons vrouwelijke lichaam staat ten prooi aan alle mogelijke behandelingen, tot scrubben en met fruitzuren insmeren toe. Ik deed daar zelf een tijdlang vrij intensief aan mee. Mede omdat ik jaren geschreven heb over schoonheidsmiddelen, en daarom regelmatig een hele batterij nieuwe producten toegestuurd kreeg. Totdat ik onlangs, na een flinke scrubbeurt met nieuwe middelen, een flinke allergische reactie kreeg. Noodgedwongen stopte ik met mijn gesleutel. Mentholgel tegen de jeuk, vaseline als verzorger. De allergische reactie en het ermee gepaard gaande eczeem gingen weg. Maar mijn nieuwe methode van met mijn lichaam omgaan niet. Ik laat mijn huid niet meer schilferen en ‘vernieuwen’. Het feit dat steeds meer mensen een gevoelige huid krijgen hangt naar mijn overtuiging niet alleen samen met de geestelijke overprikkeling door de maatschappij, maar ook met het fysieke gebruik van agressieve middelen, zoals zuren. Ik verzorg mijn huid nu met zo min mogelijk geparfumeerde, zachte, huidvriendelijke producten. Ik gebruik zeepvrije reinigers, fluwelige olieen, milde ongeparfumeerde cremes en shampoos en cremespoelingen en verder.. niets. Ik scrub niet, exfolieer niet, gebruik geen maskers of wat dan ook. Mijn huid vaart er wel bij. Ze is welgedaan, goed gevoed, en ontstekingen, pukkeltjes en ander onheil verdwijnt sneller dan in de tijd dat ik er ‘huidverbeterende’ middelen op losliet met zuren en alcohol. De huidverzorgingsproducten die ik nu gebruik komen van De Tuinen en ander pure-verzorgings-leveranciers, en ze kosten een lachwekkend klein bedrag. Ik kan het iedereen aanraden.

Leren kijken naar schoonheid

Een vraag. Wat doe jij met je vrouwelijke lichaam? Voeg je lichamelijk comfort toe, of haal je het weg door pijnlijke en belastende behandelingen? Wat doe je met je zelfbeeld? Er is een heilzame en simpele methode om tevredener te worden over ons uiterlijk. Verminder de hoeveelheid tijd die je besteedt aan magazines vol gefotoshopte onwaarschijnlijke schoonheden, en lees vaker een goed boek. Kijk vooral ook om je heen. Vervang het onrealistische beeld van grootse schoonheid uit de bladenwereld en de reclame voor een reëel schoonheidsbeeld, details en al, uit het dagelijkse leven. Om je een voorbeeld te geven: ik kijk zelf het liefst naar mensen die in hun element zijn en genieten. Ik kijk heel graag naar geliefden. Het pasgewassen, in de zon sprankelende haar van mijn geliefde, dat teer en babyzacht oogt terwijl hij er verder zo groot en stoer uitziet: prachtig. Het in een vuurrode jurk vol overgave de Argentijnse tango dansen van de dame die pasgeleden met haar inspirerende, in onberispelijk kostuum met rode roos geklede wederhelft de ‘gezamenlijke honderdachtentwintig levensjaren’ vierde met een groots feest. De Keniase hardloopster op weg naar de finish, één en al kabelharde spieren, zweet en de gloed van onverzettelijkheid. Creëer zelf beelden bij het begrip schoonheid. Het is niet moeilijk, en is balsem voor een hart dat onzeker is over de eigen schoonheid. Wie haar eigen idee van schoonheid opgegraven heeft van onder andervrouws en –mans schoonheidsbeeld, ziet nieuwe dingen. Ons werkelijke beeld van schoonheid heeft vaak niet te maken met perfectie of jeugd, maar des te meer met de ‘grote drie’ in dit leven: inspiratie, creatie en liefde. Waarom zou dat beeld anders zijn wanneer je niet naar anderen kijkt, maar naar jezelf? Ook jij bent dit! Ook naar jou wordt op deze liefdevolle manier gekeken door anderen. Waarom niet door jezelf?

Doodsbang om ouder te worden

Onlangs nam ik deel aan een journalistieke masterclass Interviewen: we brachten zelf de onderwerpen om op te oefenen aan: ons geheim, onze kern of onze schaamte. Daar sprak een vrouw, eind dertig, over haar grote angst om ouder te worden. Zelfs in de luttele drie minuten oefentijd bleek, waar haar angst in zat. Alleen al vanwege een veelzeggend antwoord op de vraag, wat ze tegen ouderdom had. ‘Niets,’ antwoordde ze, ‘ik vind ouderen vaak best aandoenlijk.’

Aandoenlijk. Hoe kan onze toekomst als oudere er aanlokkelijk uitzien, als het is alsof we eerst en vooral ons geestelijk gebit verliezen? Welk beeld hebben wij van de ouderdom? Welk rolmodel aanvaarden wij als onze voorland? Laten we de namen niet noemen van de ‘grote’ reclamemakers die ouderen portretteren als mummelende machteloze mensen, waar je moeiteloos een zak chips van steelt; als grijsharige inerte personages op een parkbankje, die mijmeren over herinneringen en kleinkinderen; als licht agressieve en buiten de werkelijkheid staande dametjes die door de jongere generatie noodzakelijkerwijs worden betutteld en ‘gedresseerd’ in hun gedrag.

De schoonheid van leeftijd

Als we onszelf andere, meer realistische en inspirerende rolmodellen voor ogen nemen dan die uit de media, zullen de ‘typetjes’ uit de media – die ons beinvloeden of we ons dat nu bewust zijn of niet – hun functie van rolmodel verliezen. Het is niet zo moeilijk om schoonheid in het ouder worden te zien, als je je associatieve beelden vervangt. De stereotiepen uit media en reclame krijgen we vanzelf voorgeschoteld, maar een inspirerend en positief alternatief om daar tegenover te stellen, kunnen we zelf kiezen. Gelukkig zijn er tekenen dat de doorgeschoten aandacht voor jeugd en het bijbehorende schoonheidsideaal, kentert. De dwingende cultus van het uiterlijke en lichamelijke begint langzamerhand meer ruimte te laten voor innerlijke schoonheid en spiritualiteit. Vandaar dat we nu in overweging beginnen te nemen, dat achteruitgang in jeugdigheid en kracht weliswaar een feit is, maar een betekenisvolle tegenhanger vindt in een toenemende geesteskracht – niet een jong, maar een ouder lichaam kan naar mijn mening de meest jeugdige geest herbergen: een die lichter en vrijer leeft dan ‘vroeger’.

Gelukkig zet ook met de aanzwellende golf van tijdschriften voor de in alle opzichten actieve vijftig-plusser, een nieuwe trend in om de groei in verworven levensjaren anders te bekijken. Bovendien laten juist vrouwen op hogere leeftijd, de wereld steeds vaker meedelen in hun wijsheid en inspirerende levensvisie: Susan Jeffers, Byron Katie, maar ook bestseller-auteur Louise Haye, schrijver van onder andere “Je kunt je leven helen”, inspireert talloze vrouwen van elke leeftijdcategorie. Haar boeken gaan niet over ouderdom, maar over de kunst van het leven op welke leeftijd ook. Zelf zei ze ooit dat ze nooit had durven dromen dat ze vér na de zestig zo’n mooi leven zou leiden. In het nawoord van ‘Je kunt je leven helen’ gaat ze ook kort op haar persoonlijke situatie in met de woorden:

“Nu ik 67 jaar oud ben, kijk ik wat anders tegen het leven aan dan vroeger. Ik ben nu vooral geïnteresseerd in het leven dat we leiden op latere leeftijd. Ik wil graag een voorbeeld zijn voor oudere mensen en de derde levensfase als de mooiste tijd van mijn leven zien. Ik wil anderen leren om ook een voorbeeld te zijn voor ouderen, en de plaats in de maatschappij in te nemen die ze toekomt als wijze leraren.”

De sleutel naar waardering van ouder worden

De enige manier waarop we onze leeftijd kunnen waarderen, is door ons te realiseren dat we met de jaren gegroeid zijn. De jeugd vasthouden, verhindert je mogelijkheden om met realiteitszin en energie het proces van ouder worden zelf te sturen. Mijn moeder vindt haar huidige leeftijd, 65, de mooiste tijd van haar leven tot nu toe. Dat komt omdat ze steeds dichter toegegroeid is naar haar essentie, haar vervulling en geluk steeds meer op de eerste plaats heeft leren zetten, eisen en verwachtingen van buitenaf steeds minder zwaar heeft leren te laten tellen, ervaart dat haar leven tot nu toe zinvol is geweest, maar ook accepteert dat het leven niet eeuwig duurt. Groei op elk vlak van ons ‘zelf en ziel’ is de enige sleutel naar waardering van het ouder worden. Als je dus nog niet zodanig gegroeid bent dat je je beter voelt dan pakweg vijf jaar geleden, groei dan nu. Dat je dit boek leest, betekent dat je al bereid bent geweest om minstens een begin te maken. Doe dit zo vroeg als mogelijk is. Op dit ene punt helpt de cultuur waarin we leven ons meer dan ooit, want die weet het te presteren om met name vrouwen (maar mannen maken helaas een inhaalslag) het gevoel te geven, dat we midden dertig al op ons retour zijn. Dat beeld is aanwezig, maar het staat ons vrij om er simpelweg zo min mogelijk aandacht aan te besteden en onze eigen inspirerende waarden hiertegenover te stellen. Zelf heb ik altijd een of meer grote voorbeelden voor ogen van vrouwen die ongeveer tussen de vijf en dertig jaar ouder zijn dan ik. Ze doen verschillende dingen, ze hebben verschillende leefwijzen en –visies die ik natuurlijk niet op alle punten onderschrijf, maar inspireren mij door hun energie, eigenheid, positiviteit, kracht of wijsheid (of alles tegelijk). Om je op weg te helpen, noem ik ze in het kader.

Streamer

“Als je maar lang genoeg leeft, behandelt iedereen je met respect – net zoals ze dat doen met oude gebouwen”

(Oscar-winnende actrice Katherine Hepburn, die 96 jaar leefde)

Om te doen

Stel vast wie je eigen vrouwelijke rolmodellen zijn.

Voorbeelden om je te inspireren:
Madonna

Susan Sarandon

Diane Keaton

Katherine Hepburn

Byron Katie

Susan Jeffers

Louise Haye

Niet pellen, maar strelen

Je zelfbeeld op lichamelijk vlak meer gaan waarderen, kan letterlijk beginnen, en wel met een tastbaar gebaar. Pel de huid er eens niet af met zand en zuur, maar streel haar met zachte creme of olie. Masseer je zelf, omhels jezelf daarbij als die behoefte opkomt. Voel hoe veel vriendelijkheid in symbool en daadwerkelijke handeling kan doen. Omring jezelf met comfort. Ook een tastbaar warm bad is een warm bad voor het hart. Omring jezelf met waardering en zachtheid; van jezelf, voor jezelf; van anderen; verzorg jezelf goed maar negeer fabrikanten die je tegen hoge prijzen en met riskante middelen een jeugd willen slijten die achter je ligt. Liefde is je beste schoonheidsverzorger. En die heb je altijd rijkelijk voorhanden, te beginnen.. vanbinnen.

Psycholoog, schrijver en Oriëntaalse danseres Yonina: “Iemand die zich prettig voelt in haar eigen lichaam, heeft sex-appeal. Denk niet alleen aan anderen, zie het ook als iets van jezelf: het plezier dat je beleeft aan dansen, aanraking, een bad, de wind door je haren. Het is een combinatie van kracht en kwetsbaarheid. Je omarmt, accepteert jezelf. Dat is een proces waar ik zelf ook continu bewust aan werk: alles wat mooi en goed aan mij is, erkenning geven. Sex-appeal kan iederéén hebben. Wat je tegen jezelf zegt, bepaalt ook of je je sexy voelt. Buikdansen is een sensuele, maar geen seksuele dansvorm. Het accentueert de natuurlijke beweging van een vrouw, maar is niet zo ‘obvious’ als weleens gedacht wordt. Ik geef vaak eenmalige danslessen aan bedrijven, aan vrouwen én mannen van allerlei leeftijden. Al na één les staan mensen meer rechtop, tonen ze meer trots en plezier in hun lichaam en het dansen. Sex-appeal is het bijproduct van genieten van je lichaam. In de les komen ook vaak vrouwen die net moeder zijn geworden en helemaal opgeslorpt worden door hun moederrol. Dankzij het buikdansen heroveren zij hun sensualiteit. Ze gaan zich weer vrouw en minnares voelen, niet alleen moeder. Het zou sowieso mooi zijn als vrouwen wat meer in hun lichaam gingen zitten en niet alleen maar in het hoofd. Wij zijn zo veel aan het denken en analyseren. Mannen zitten van nature vaak meer in hun lichaam. Het is niet alleen heel goed voor je relatie met je eventuele vriend of man, maar ook voor die met anderen als je wat meer huggy-kissy wordt, wat lichamelijker.’

Beperkt houdbaar?

Enige tijd geleden stond op de site MKB-Nieuws een samenvatting van een verhaal uit HP/de Tijd. In het kort was de stelling: niet fabrikanten van cosmetica zouden vrouwen onzekerheid bezorgen over hun uiterlijk, maar vrouwen zelf. Ook werd geopperd dat vrouwen zich meer aantrekken van het ideaalbeeld uit de reclames dan mannen. Mannen, aldus het artikel, vinden ons namelijk ook mooi als we niet graatmager zijn (al wordt fijntjes toegevoegd dat het dan moet gaan om ‘normaal geproportioneerde, of stevige maar niet-uitgezakte vrouwen’). Het artikel suggereerde dat vrouwen elkaar een obsessie bezorgen met jeugd en lichaamsgewicht, en met argusogen de schoonheid van andere vrouwen bekijken en afwegen. Een ander geluid is te vinden bij Sunny Bergmans geruchtmakende documentaire ‘Beperkt houdbaar.’ Daarin is te zien welke bedenkelijke middelen worden gehanteerd om de markt in ‘schoonheidscorrecties’ en dure schoonheidsmiddelen te stimuleren. De conclusie is dat we weliswaar vaak onzekerheid ervaren ten aanzien van ons uiterlijk, maar daarin stevig gestimuleerd worden door de schoonheidsindustrie. Sunny: “Uit veel reacties blijkt, dat mensen geen flauw idee hebben hoe groot de druk is om een fictief schoonheidsideaal na te jagen.” Een fictief schoonheidsideaal, want: “Dat de beelden waarmee we worden overspoeld verregaand zijn gemanipuleerd, blijkt ook niemand te beseffen.”

Kader

Door simpelweg niet-doen, ofwel nalaten, kun je de tevredenheid over je uiterlijk vergroten. Uit Amerikaans onderzoek bleek dat vrouwen na afloop van het kijken naar een plastisch-chirurgische makeover vaak minder tevreden waren over hun uiterlijk. Logisch, want waar gesleuteld wordt om een zogenaamd ideaal uiterlijk te bereiken, ontstaat een lucratieve markt van ontevredenheid. Vergeet tv-programma’s over chirurgische makeovers of supermodellenwedstrijden vol dames die een keur aan chirurgische ingrepen hebben ondergaan, en lees minder bladen gevuld met gefotoshopte modellen. Heb je toch een keer zin in zulk vermaak (we blijven mensen), zie het dan bewust als een boeketromannetje: volkomen fictie.

En toch valt het wel mee met ons

Uiteraard is onzekerheid over je uiterlijk een issue. Vanuit onzekerheid kunnen wij vrouwen harder over onszelf oordelen dan menigeen in onze omgeving. Maar het goede nieuws is, dat je het in perspectief kunt zien. We maken er geen zaak van hangen of wurgen van. Ik ben de laatste om te beweren dat de geluksenquête die eind 2006 tot begin 2007 op mijn website stond, wetenschappelijk onderlegd was. Maar te oordelen naar de antwoorden van ruim tweehonderd bezoekers die de geluksenquête invulden, valt het met onze uiterlijke onzekerheid erg mee. Liefst 86% van de invullers gaf het uiterlijk een voldoende of ruime voldoende. (Overigens god dat ook voor het ervaren geluksgevoel). Dat past niet bij het beeld van problematische onzekerheid of obsessie 12% gaf een onvoldoende aan haar geluk, maar zei wél tevreden te zijn over het uiterlijk. De magere 2% die ronduit ontevreden was over haar uiterlijk, was toch nog tevreden over haar geluksgevoel. Slechts 0,5% uitte zowel ontevredenheid over haar uiterlijk, als over haar geluksgevoel. Op de open vraag ‘wat is bepalend voor je geluk’ kwamen antwoorden varierend van ‘mijn dierbaren,’ ‘kinderen,’ ‘ikzelf’ tot ‘geld en baan’ – maar het woord ‘uiterlijk’ komt niet één keer voor in de opsommingen. Nogmaals, met het trekken van conclusies uit beperkte enquêtes moet je voorzichtig zijn. Maar de bezoekers van mijn site lijken zichzelf in elk geval niet te ervaren als onzekere rivalen en jagers op ideaalbeelden. Misschien draagt daaraan het feit bij, dat de leeftijdgroepen 25-35 en 35-45 veruit het sterkst vertegenwoordigd waren onder de invullers. Juist dat zijn immers de jaren waarin je als vrouw aan zelfvertrouwen wint, meer in balans komt, en je minder aan gaat trekken van domme mediaplaatjes.

Jaloezie: een menselijke uiting van onzekerheid

Er wordt heel wat beweerd over jaloezie als zogenaamd vrouwelijke eigenschap. Jaloezie is echter een menselijke eigenschap, geen typisch vrouwelijke. Vanuit onze eigen onzekerheid over onze ‘waarde’ als bijvoorbeeld mens, werknemer of minnaar, ervaren we allemaal weleens jaloezie. Vaak wordt gewezen op de manier waarop vrouwen elkaar de maat nemen op het gebied van uiterlijk. Dat komt voor. Het is echter gewoon een andere ‘standaard’ uiting van jaloezie dan de mannelijke, die zich, wat generaliserend gezegd, vanouds door de bank genomen meer richt op buurmans BMW of topbaan. Dat is gemakkelijk verklaarbaar. Ooit waren er twee dingen die een vrouw konden laten slagen in het leven: de bruidsschat, en haar uiterlijk. Uiterlijk was dus een belangrijke, soms de belangrijkste factor bij het veroveren van een sociale en maatschappelijke positie. Vandaag de dag ben je als vrouw een zelfstandige persoonlijkheid, en niet het verlengstuk van je man. De suggestie dat een vrouw mooi en jong dient te zijn en afhankelijk is van het behagen van haar omgeving, blijft echter taai en aanwezig. Dan kan het gebeuren dat je een mooiere, jongere vrouw liever ziet gaan dan komen... Wat je zelf kunt doen, is de mythe niet langer voeden. Het is heel prettig om te kijken naar de beeldschone vrouw die naast je in de bus of tram of trein zit en te beseffen: die vrouw is is niet mijn rivaal. Ze is eerder mijn zuster, want we hebben veel gemeen - alleen al omdat we vrouw zijn. Vrouwen hoeven echt niet langer te concurreren op uiterlijk, al laten R&B-clips op tv vooral jonge vrouwen nog steeds ten onrechte het tegendeel denken. We kunnen nu gezond en sterk vanuit onszelf leven, in een gezonde relatie tot onze omgeving (m/v), en onafhankelijk van een huwelijk of relatie onze talenten ontplooien. De beste momenten van mijn leven heb ik gedeeld met zowel vrouwelijke als mannelijke mensen. Steun, gedeelde vreugde of verdriet, alles. Ik heb aan vrouwen veel te danken. Vriendinnen, mentoren, inspirators, voorbeelden – en in geval van dit boek, is het zelfs deels geschreven door andere vrouwen en waar dat niet zo is, geinspireerd door hun ervaringen, wijsheid en kennis. Dat besef gaat vér uit boven eventuele jaloezie in de categorie ‘jonger en/of mooier’. Kortom, een hart met onzekere en jaloerse trekjes richting andere vrouwen valt te verlichten met het besef dat wij vrouwen er vooral voor elkaar kunnen zijn, en dat we samen veel kunnen bereiken én beleven.

R&B Zangeres Mary J. Blige in Elle: “Vrouwen begrijpen elkaar. Iedere vrouw weet dat ze veel moet doorstaan om uiteindelijk haar geluk te bereiken.”

Kader

Droom en symbool: krachten en waarden van de oudere vrouw

Droomverklaring geeft aan de grootmoeder de symbolische interpretatie mee van voeden en verzorgen, bescherming en onvoorwaardelijke liefde; vrouwelijke krachten en waarden bij uitstek. Misschien nog mooier is de interpretatie die past bij het zien van een oudere persoon in je dromen: deze staat voor wijsheid en spirituele kracht. Het advies van sites gericht op droomverklaring is dan ook, om te luisteren wat deze oudere je te vertellen heeft. Dat de maatschappij dit af en toe vergeet, is minder prettig dan datgene wat ons onderbewustzijn ons ondubbelzinnig vertelt over de kwaliteiten die passen bij het ouder worden en de vrouwelijkheid. Zie je innerlijke, geestelijke krachten en kwaliteiten. Eer die in jezelf. Ze zijn zo veel wezenlijker dan uiterlijkheden als rimpels of het verminderen van je lichamelijke krachten.

Kader

‘Ik zie je graag!’

Denken we aan iemand die we graag zien, dan is dat vermoedelijk geen topmodel, maar een geliefde. Degenen in onze omgeving die om ons geven, zien ons liever dan mooie plaatjes. Niet voor niets is het een Belgische uitdrukking: “ik zie je graag.’ Voor je voor anderen gaat invullen hoe belangrijk ze jouw uiterlijk vinden, zou je de kwestie eens kunnen omkeren. Hoe belangrijk vind jij een uiterlijk dat voldoet aan fotoshop-maatstaven? Wat maakt dat jij mensen in alle opzichten graag ziet?

Om te doen

Gelukkig is er hier en daar een witte olifant onder de cosmeticaleveranciers. Los van de discussie of er een commercieel tintje aan het idealisme zit, laat bijvoorbeeld Dove met enige regelmaat vrouwen zien zoals we echt zijn: in elke maat, van elke huidkleur, met vlekjes en oneffenheidjes en al. Minstens zo mooi is het aan de kaak stellen van de illusie van de volmaakte vrouw. In een kort internetfilmpje (www.tijdvoorechteschoonheid.nl) zie je wat er allemaal gebeurt om van een vrouw een covermodel te maken. Het zou je kunnen verbazen..

Streamer

Met de jaren

De verschuiving van uiterlijk naar innerlijk

Het is een opluchting om de aandacht voor je uiterlijk met de jaren meer te relativeren. Je hoeft je niet te richten op het vasthouden aan de jeugd uit je uiterlijk, maar kunt ervoor kiezen steeds meer aandacht te besteden aan je innerlijk. Door deskundigen wordt een parallel getrokken tussen de toegenomen aandacht voor uiterlijk en het gebrek aan innerlijke zingeving dat onze maatschappij plaagt. Denk aan ontkerkelijking, verdwijnen van sociale verbanden, individualisering, materialisme. Dat feit biedt kansen. Zingeving komt van binnenuit. Waar je je aandacht op richt, dat groeit. Verrijk je innerlijk. Vind een passie die je van binnenuit voedt. Toen ik een jaar of twintig was, creëerde ik make-upschilderingen op mijn gezicht. Nu vind ik een oogpotloodje nooit weg maar wat ik creëer zijn artikelen, websites en boeken. Gisteren nog zei ik lachend in een telefoongesprek met mijn geliefde, toen ik op weg was naar de brievenbus: “Mijn haar is vet en piekerig, ik heb geen makeup op en wat ik aanheb, roept verdenking op van kleurenblindheid. Maar ik heb wel een nieuw hoofdstuk van mijn boek klaar.” Voor sommige mensen een vanzelfsprekendheid. Maar ooit, in mijn tijd als twintiger, had ik dat nauwelijks gedurfd....

Kader

Vrouwelijkheid als kracht

Het vrouwelijke volgens oude culturen

Vrouwen zijn in de westerse cultuur nog weleens onzeker over hun cyclus, hormonen en menstruatie. Stel je voor dat iemand aan je functioneren merkt dat je een vrouwenlichaam hebt, of dat je energie zich in golven beweegt, net als de zee! Dat iemand iets ziet! Iets ruikt! Reclamemakers zijn hier minstens deels debet aan. Zoals een oud-hoofdredacteur van Cosmopolitan ooit verzuchtte: de vrouw wordt gezien als een dagelijkse afzetmarkt voor diverse middelen tegen ongemak en lekkage. Hoe anders is dit vanouds bekeken in wijzere culturen. Goed, onze hormonen zorgen voor ongemak – maar ook horen ze bij een typisch vrouwelijk vermogen: de verbondenheid met de natuur en het bovennatuurlijke. De vrouw werden in vroegere culturen tijdens de periode tussen ovulatie en menstruatie (bijna) bovennatuurlijke krachten toegeschreven, zoals versterkte intuitie. De maandelijkse seizoenswisselingen in het vrouwelijke lichaam zijn te vergelijken met de seizoenen van rust en groei in de natuur. De menstruele cyclus staat volgens oude culturele wijsheden voor afstoting van het oude, voor reiniging, en het leggen van een nieuwe bedding voor creatie, een typisch vrouwelijke eigenschap. Denk aan geboorte: een vrijwel onzichtbaar zaadje van de man, en de rest van het geboortewonder wordt ontwikkeld in en komt voort uit je vrouwenlichaam! Interessant is ook de veelzijdige oorsprong van het woord menstruatie. Mensa is een deel van de benaming van je maandelijkse bloeding, maar óók de naam van een Romeinse godin. En wel de godin van het meten, van getallen, kalenders en registratie. Er zijn intrigerende oude mythen die maan en menstruatie verbinden als bij elkaar behorend; vergelijk ook het woord maandstonde. De maan zou de bron van de menstruatie zijn. Oude culturen brengen daarmee een scheppingsverhaal in verband, waarin de mens werd geschapen uit de combinatie van aarde en maan....

Aanvullende bron: www.ladyfire.com

Om te doen

Surf naar ww.ladyfire.com voor artikelen over vrouwen, sensualiteit, spiritualiteit, innerlijke en uiterlijke genezing. Kijk bijvoorbeeld op http://www.ladyfire.com/aphrodite3.htm om je te laten inspireren je vrouwelijke seksualiteit te vieren!

Om te luisteren

Pointer Sisters, We are family

3. Meer doen wat je wilt, minder bezig zijn met je omgeving

Marianne Thieme (35): “Vijf jaar geleden werd ik boegbeeld voor de Partij voor de Dieren. Ik had wel verwacht dat mensen zouden reageren, maar was er niet op voorbereid op de reacties vanuit met name de bio-industrie. Ik ben neergezet als karikatuur. Sommige mensen trokken het onderwerp in het belachelijke. Tijdens een van mijn eerste interviews provoceerde een journalist me met vragen als ‘Gaat u nu ook voor mieren opkomen?” De discussie werd steeds heftiger, elk punt werd uitvergroot en over de kern van de zaak ging het niet meer. Die nacht heb ik daar echt wakker van gelegen. Maar na die nacht ben ik dingen anders gaan aanpakken. Ik houd me niet meer bezig met mensen die zich toch niet laten overtuigen, of die me willen provoceren. Ik ervaar het werken voor dierenrechten als levensdoel. Dáár zit het belang. Dat scheelt veel gepieker. Bepaalde vragen en kwalificaties leg ik naast me neer. Ik heb geaccepteerd dat niet iedereen me aardig vindt. Ik ben nu eenmaal een pionier. Ik heb nooit betwijfeld dat het de moeite waard is. Als kind was het mijn hartenwens iets voor dieren te doen, ik heb altijd een boek willen schrijven en over het oprichten van een partij droomde ik als kind al. Ongelooflijk genoeg, zijn al die dromen bewaarheid. Er is ontzettend veel gebeurd sinds de oprichting van de Partij voor de Dieren en het moment waarop ik directeur van wakker dier werd. Dat heeft me als persoon veranderd, maar op een positieve manier. Ik ben echt gegroeid.”

Waarom zou het zijn dat vrouwen zich kritiek op hun functioneren zo sterk kunnen aantrekken? Een mogelijke verklaring is, dat een veelgeprezen vrouwelijke kwaliteit is, het ‘aardig zijn.’ Voor een man tellen vanouds zaken als dingen bereiken, doelen halen. Bovendien zijn vrouwen vaak meer sociaal bewogen, onze antenne staat fijner afgesteld. Relaties zijn voor ons van meer belang. (Zoals eerder in dit boek gezegd werd: dit is ietwat generaliserend gezegd. Bepaalde vrouwen zullen zich hierin herkennen, andere echter niet. Haal uit dit hoofdstuk wat bij jou past, en lees er anders overheen.) Wat generaties lang zwaar heeft meegeteld, ‘roei’ je niet zomaar uit. Bovendien hebben wij vrouwen groot gelijk dat we nadruk leggen op sociale verbanden en prettige omgang. Zelfs zakengoeroes beginnen nu te opperen, dat het bedrijfsleven van de toekomst een bedrijfsleven is met meer evenwicht aan ‘typisch’ mannelijke en vrouwelijke waarden. Intussen echter is het prettig om te weten dat je de vaardigheid kunt ontwikkelen om je minder van anderen aan te trekken en ergens voor te gaan staan. In de eerste plaats uiteraard voor jezelf, je doelen, je passies, de invulling van je leven. Steeds meer vrouwen ontdekken, heel verlossend: niet iedereen hoeft je aardig te vinden. Dat scheelt heel wat geëmmer en energie.... het is erg prettig om allerlei kwalificaties daar te laten en meer te gaan leven vanuit je eigen kern. Je bent onafhankelijk. Je hebt een heleboel kwaliteiten en talenten. Gebruik ze. Als iemand je daardoor niet meer graag ziet, lopen ze maar een blokje om. Meestal zijn zulke mensen toch je vrienden niet.

De oervrouw en haar sociale antenne

Vrouwen worden door de bank genomen sterker geraakt worden door kritiek dan mannen. Wel vermindert dit nu steeds meer vrouwen zich staande en gaande houden in het bedrijfsleven, dat (nog) overwegend naar mannelijke waarden is ingericht. Mijn geliefde zei pasgeleden: “Als mijn baas tegen me zegt ‘Wat je gedaan hebt voor dit project is waardeloos, het lijkt nergens op” is mijn volgende vraag: “Okee, wat wil je dat ik eraan doe?” Inspirerend. Hij neemt de kwestie niet persoonlijk op. Hij wil gewoon horen wat er dan anders moet. Hij gaat morgen gewoon weer met die vrouw of man lunchen. Vrouwen hebben de sociale antenne over het algemeen fijngevoeliger afgestemd staan. (let wel, ik wil niet generaliseren, wellicht ervaar jij dit anders; wie de schoen niet past, trekke haar gewoon niet aan). Een van de theorieën die worden gebruikt om de vrouwelijke gerichtheid op de omgeving te verklaren is, dat vrouwen in de oertijd geacht werden de boel bij elkaar te houden, ook sociaal, terwijl ‘onze’ mannen op beren joegen. Maar die taken kunnen we anno nu wat gelijkmatiger verdelen. Dus die antenne mag best wat minder gevoelig afgesteld worden. Dat leeft een stuk prettiger.

Kader
Vrouwen zijn in de wereld heel wat ‘waard’
Heleen Mees, schrijver van ‘Weg met het deeltijdfeminisme’: “De laatste twee decennia zijn vrouwen uitgegroeid tot de motor van de wereldeconomie, en dat geldt in het bijzonder voor de Aziatische economieën. In de landen in het Verre Oosten wordt veel beter gebruikgemaakt van de capaciteiten van vrouwen dan in het Westen gebeurt. Niet alleen werken er meer vrouwen en werken vrouwen meer uren, ze zijn ook nog eens goed vertegenwoordigd in het senior management van bedrijven. De Filippijnen spannen de kroon: 89 procent van de ondernemingen daar hebben vrouwen als senior managers. China, Hong Kong, Indonesië, Taiwan en Singapore volgen de Filippijnen in het kielzog als het gaat om het percentage vrouwen in de top van het bedrijfsleven. Zelfs in India, waar meer dan de helft van de meisjes en vrouwen niet kan lezen en schrijven, zitten meer vrouwen in het senior management van ondernemingen dan in Nederland. Indra Nooyi, de in India geboren Chief Executive Officer van PepsiCo, is de leading lady onder de CEO’s in de Verenigde Staten. Het zal ook geen toeval zijn dat de rijkste vrouw ter wereld een Chinese is. Het is de 49-jarige Zhang Yin, eigenaar van het papierconcern de Negen Draken. Wat begon als een lucratieve handel in oud papier, was bij de beursgang in maart 2006 uitgegroeid tot een imperium met een marktwaarde van 3,4 miljard dollar. Daarmee laat de ‘Queen of Trash’, zoals de International Herald Tribune Zhang Yin onlangs weinig vleiend aanduidde, televisiediva Oprah Winfrey en kinderboekenschrijfster J.K. Rowling ver achter zich.

Streamer

Ooit opende Margaret Thatcher een vergadering met ministers door haar handtas met een bons op tafel te zetten en aan te kondigen: “Ik heb niet veel tijd vandaag, maar net genoeg om te exploderen en mijn zin te krijgen!”

Bron: historynet.com

D. Het is goed genoeg, jij bent goed genoeg

Wanneer doe je werkelijk genoeg? Voor je baas, partner, schoonfamilie, kinderen? Ten aanzien van je werk, ouderactiviteiten, sportschool, sociale leven? Het antwoord dat in veel vrouwen spontaan opkomt – en meer klinkt als een verzuchting – is: nooit. Single met carrière of fulltime moeder, sociale tovenaar of bijna-kluizenaar, dit zijn de feiten:

Het is nooit of te nimmer ‘officieel’ genoeg.

Wat we ook doen of bereiken, altijd zullen er mensen en omstandigheden zijn die met of zonder woorden suggereren dat het niet goed genoeg is. En als zij het niet doen, doet die beruchte innerlijke stem het. De stem die angst inboezemt in plaats van vertrouwen, ons toefluistert dat het misgaat met ons (of liever, vanwege ons). De stem die zelden wijst op onze unieke kwaliteiten, prestaties, onze waardevolle rol in ons eigen en andervrouws of –mans leven. De innerlijke stem krijgt volop gezelschap van de buitenwereld. Verzekeringsadviseurs, glossy woon- en lifestyleprogramma’s, ouderbladen, werkgevers, pensioenverzekeraars, allemaal hebben ze er belang bij dat we onzeker zijn of worden en vervolgens zoeken naar manieren om alsnog te voldoen aan ‘de’ maatstaven. Bij voorkeur uiteraard door andervrouws of –mans verhalen, producten of advies te kopen. Hebben we pech, dan vertellen baas, moeder, minnaar, kinderen, of al de genoemde medemensen tegelijk ons ten overvloede ook nog eens dat er iets mis is is met wie we zijn of wat we doen. Inderdaad, ook minnaar, man en eventuele kinderen. Ook degenen in de hoek die veilig zou moeten zijn. Dat, omdat uitgerekend onze geliefden feilloos de vinger leggen op innerlijke onzekerheden - en die ook weleens benutten. De menselijke angst voor een ‘onvoldoende’ levert een ander interessante mogelijkheden op. Dat is een ijzeren wet. Niets menselijks is ons vreemd – jij en ik doen dat soort berekenende dingen ook.

‘Goed genoeg’ is een ervaring en geen stempel

Samenvattend: als feit, door anderen verleend stempel of tastbare zaak bestaat ‘goed genoeg’ niet. Wat we ook doen of nastreven, wie we ook proberen te zijn, het universele stempel ‘officieel goed genoeg’ zul wij niet bereiken. ‘Goed genoeg’ is geen stempel. ‘Goed genoeg’ is een ervaren in ons diepere zelf: een zelf nog dieper dan dat, waar onze heimelijke onzekerheden huizen. Het gevoel goed genoeg te zijn en genoeg waar te maken kunnen we in onszelf doen groeien. Wij, en wij alleen. Komt dit gevoel al van buitenaf, dan is het tijdelijk en doet het bij verdwijning snakken naar een nog grotere portie van hetzelfde. Hoort het thuis in ons, dan is het een deel van onzelf dat zich telkens opnieuw laat aanboren en voeden.

Om vier uur thuis met de thee

De volgende keer dat we iets denken dat erop neerkomt dat we niet goed genoeg zijn, presteren of leven, kunnen we die gedachte laten varen, kunnen we beginnen te beseffen: dit is een ongezonde illusie. Bijvoorbeeld als je denkt: ‘Volgende keer breng ik dat project zó over het voetlicht dat geen van mijn collega’s nog weerwoord heeft’. De gedachte ‘Als als ik het zó regel dat ik dagelijks thuis ben met de thee om vier uur, vind mijn schoonmoeder me eindelijk een goede moeder’ kan ook de geestelijke deur uit. Wat we in het verleden ook denken te hebben nagelaten, of in de toekomst denken te moeten presteren of doen om in het oog van anderen goed genoeg te zijn, in negen van de tien gevallen betekent het het najagen van een illusie en het opleggen van onrealistische, verstikkende eisen en oordelen aan onszelf. De verlossende waarheid is: wie haar geliefden maar ook zichzelf koestert, wie gezond gedoseerd, maar vanuit oprechtheid en inspiratie haar energie voor zichzelf en anderen inzet, doet genoeg. De intentie en de poging zijn samen goed genoeg. Onafhankelijk van de vraag of je vervolgens in de ogen van de buitenwereld schittert of blundert.

Eigenwaarde is eigen waarde

Niet alleen komt ‘goed genoeg’ nooit van buitenaf. Ook heeft het bitter weinig met verleden of toekomst te maken. Was je op punt a niet zogenaamd tekortgeschoten, was het punt b wel geweest. Bovendien leiden juist dingen die je naar eigen oordeel ‘fout’ deed tot inzicht, begrip, meer vrijheid: dus tot meer, in plaats van het ogenschijnlijke minder. Een mens die leeft in oprechtheid, en haar energie oprecht probeert in te zetten, is vanzelf goed genoeg. Ongeacht wat er lukt of niet lukt. Roep alles en iedereen (inclusief je innerlijke stem!) een halt toe zodra ze je iets anders willen wijsmaken. Gebruik dit recept om onzekerheden een halt toe te roepen. Vanaf nú. Die veroordelende stemmen van binnenuit en van buitenaf zijn hardnekkig, maar van minder belang dan ons eigen oprechte besef dat we ons hebben ingezet. Niet voor 100%, maar in redelijke, ook voor onszelf gezonde mate. Het predikat ‘niet goed genoeg’ is nutteloos en energieverslindend. Door je eigen stem ertegenover te leren zetten, valt een wereld aan zelfacceptatie en zelfontplooiing te winnen.

e.In elke vrouw schuilt een heldin (op grote of kleine schaal)

Er zijn tal van vrouwelijke helden. Of liever gezegd: rolmodellen, inspirators, boegbeelden. Natuurlijk is ook vrouwelijk heldendom er in alle vormen. Groots, op het wereldtoneel, of klein, onopgemerkt. Maar laten we ons eens concentreren op vrouwen die grote stappen hebben gezet voor de wereld om hen heen, en toch onderbelicht bleven. Vrouwelijke helden zijn lange tijd slecht zichtbaar geweest. Dat is jammer, want weinig inspireert zo sterk als een rolmodel. Het vrouwelijke ‘heldendom’ is dan ook maar kort een zichtbare vorm aan gaan nemen. In de kunst, cultuur, schrijverschap, wetenschap of sociale omgeving. Het wachten was op gelijkere kansen, en de mogelijkheid van het maken van eigen keuzes. Bovendien was het met name voor heldinnen uit de geschiedenis de vraag hoe je je kunt manifesteren als de wereld juist het mannelijke als deskundig of vaardig ziet, en het vrouwelijke hooguit als behulpzame factor bij het totstandkomen van de prestatie.

Gelukkig zijn de tijden sterk veranderd. Niet alleen krijgen vrouwen steeds meer kansen hun heldendom te ontwikkelen, ook worden verdonkeremaande historische heldinnen onthuld. Weinig bekend is dat schilderijen van de kunstenares Judith Leyster destijds vaak een valse handtekening van Frans Hals kregen, omdat zijn schilderijen beter verkochten. Of dat Mileva Maric, beter bekend als Einsteins vrouw, volgens aanzwellende fluisteringen, als zijn collega-wetenschapper fungeerde – maar ondanks dat ze in zijn privédocumenten werd genoemd, nergens meer voorkwam in de openbare wetenschappelijke stukken.

Voetlicht ongewenst

Niet dat dat per sé zonder medewerking van deze heldinnen werd gedaan. De vrouwelijke behoefte om voor het voetlicht te komen, is vaak gering. Viervoudig Oscar-winnaar Katherine Hepburn zei ooit over haar eigen prestaties: “Acteren is de minste van alle gaven, een aardige manier om je brood te verdienen”. Ergens logisch. Individualiteit is eerder kenmerk van het mannelijke. Verbinding en al dan niet anoniem bijdragen aan een geheel dat groter is dan wijzelf, passen bij uitstek bij het vrouwelijke waardenstelsel. Natuurlijk zijn beide waardenstelsels goed, maar ze zijn verschillend. En dus bij uitstek geschikt om elkaar aan te vullen. Ook in onszelf: dit is de tijd waarin we eindelijk zowel als vrouw als als man de vrouwelijke en mannelijke kanten die zich in ieder mens bevinden, kunnen verenigen. Dit is niet alleen een sociale kans, maar een regelrecht spiritueel principe. Vanaf een zeker niveau wordt alles in het spirituele één, terwijl op aardse niveaus de tegenstellingen (nacht/donker, zwart/wit, vrouw/man) die dienst uitmaken. Het hogere spirituele doel verbindt uitersten, verweeft die als het ware tot een harmonieus geheel.

Streamer

Academy Award-winnares Cate Blanchett in Elle: “Het is niet ‘Hollywood’, maar ik probeer me te verzetten tegen het idee dat status belangrijker is dan het artistieke resultaat.”

Bescheidenheid met mate

Bij het maken van de onderstaande bloemlezing van vrouwelijke rolmodellen bleek meermalen, dat heldinnen uit de geschiedenis niet de behoefte voelden om zichzelf op de voorgrond te plaatsen. Maar die bescheiden rol op de achtergrond is aan het veranderen nu vrouwelijk en mannelijk elkaar zowel maatschappelijk als individueel beginnen te naderen, en in wederzijds respect beginnen te onderzoeken. Nu het mannelijke ofwel individualistische in de vrouw meer ruimte krijgt, kunnen we als vrouw steeds meer zelfvertrouwen ontwikkelen om als individu onze weg te zoeken, of dat nu onzichtbaar is of als bijvoorbeeld wetenschapper – terwijl tegelijkertijd het vrouwelijke in de man uit de verborgenheid komt, en elke nieuwe generatie mannen een stap dichterbij een nieuw ideaal komt: een maatschappij waarin vrouwelijk en mannelijk elkaar letterlijk en figuurlijk benaderen, en het vrouwelijke zowel als het mannelijke in zichzelf (durven) erkennen, ongeacht het lichaam waarin ze zich bevinden. Toch hebben vrouwen nog steeds een beperkter vertrouwen in hun onbegrensde mogelijkheden dan gerechtvaardigd is. Misschien wil je je laten inspireren door eens goed te kijken naar alles wat vrouwen voor jou en rondom jou al hebben waargemaakt en bijgedragen. Daarvoor is dit hoofdstuk bedoeld.

De geschiedenis en de heldin

De geschiedenis is grillig, maar vrouwelijk heldendom is van alle tijden. En soms was het ook zichtbaar. Nota bene in het antieke Griekenland en Rome waren veel beroemde kunstenaars vrouw; de maatschappij bezag de vrouw anders dan de latere middeleeuwse, die de verzorgende rol achter de schermen oplegde. Na de middeleeuwen veranderde de golfbeweging opnieuw. Het werd wat minder ongebruikelijk dat een vrouw leerde lezen en schrijven, en zich ontwikkelde. Maar onbegeleid reizen, bijvoorbeeld voor inspiratie of studie, zat er niet in, en wis- en natuurkunde bleven ‘verboden terrein’. Obstakels bleven er; van hogere opleidingsinstituten als de achttiende-eeuwse Franse Koninklijke Academie voor Schilder- en Beeldhouwkunst mochten vrouwen bijvoorbeeld geen of mondjesmaat lid zijn. Zelfs eind negentiende eeuw werden vrouwen niet of nauwelijks toegelaten tot kunstacademies – maar vrouwen stoomden toch langzaam op, met of zonder medewerking van de instituten. De groeiende maatschappelijke vrijheid in de twintigste eeuw hielp hier ook aan mee.

Een mooie tijd voor heldinnen

De huidige tijd is een mooie tijd voor vrouwelijke rolmodellen. De vrouwelijke waarden die een tijd lang een beperkte mate van aandacht en waardering kregen, komen stap voor stap aan het voetlicht. De als mannelijk geziene waarde van prestatie en individualiteit krijgt langzamerhand steeds vaker gezelschap van de vrouwelijke waarde van samenwerking en gedeelde prestatie. Dit is te zien aan de verkiezing van Nobelprijs-winnaars. Voorloperschap wordt niet meer alleen gemeten in op getallen te waarderen prestaties in wis- en natuurkunde, maar ook op sociaal gebied, of op het gebied waar menselijkheid, spiritualiteit en inspiratie de motiverende waarden zijn. Natuurlijk zijn niet alleen wij vrouwen de drijfveren achter deze ontwikkeling richting samensmeltende vrouwelijke en mannelijke waarden. De gezamenlijke groei is ware groei. Met elke generatie groeit de bereidheid van mannen om een nieuw en wederzijds vervullend evenwicht te zoeken tussen het vrouwelijke en het mannelijke. Een groeiend aantal mannen, bijvoorbeeld toonaangevende managementgoeroes, bepleit het verrijken van bolwerken van mannelijke en individualistische waarden met de vrouwelijke waarden van verbinding, sociale samenhang en gemeenschappelijke prestatie.

(aanvullende bron: Women Artists, an illustrated history, Nancy Heller)

Een bloemlezing: vrouwelijke helden van vroeger en (vooral) nu

Woord vooraf

Er zijn zo veel vrouwelijke inspirators, dat een bloemlezing altijd beperkt en zelfs nogal willekeurig zal blijven. Maar wat let je om zelf je eigen vrouwelijke helden te kiezen? Of dat nu de Amerikaanse talkshowhost Oprah Winfrey is of de eigenzinnige Nederlandse politica Laetitia Griffith. Eén of meer persoonlijke rolmodellen hebben, kan je helpen om je te realiseren welke weg je in je leven wilt gaan of vervolgen. Het kan je moed geven en het het besef levend houden dat een ander vóór jou al iets heeft waargemaakt dat ook jou na aan het hart ligt. Ook als dat moeilijk lijkt of of misschien zelfs schijnbaar onmogelijk.

Leiderschap en bestuur

* Koningin Elizabeth 1, vijftiende-eeuws staatshoofd in roerige tijden; wordt een van de grootste staatshoofden allertijden genoemd vanwege haar kundige staatsvrouwschap ten tijde van grote religieuze en politieke tegenstellingen

* Shirin Ebadi (Iran), winnaar Nobelprijs voor de Vrede (2003) en advocate. Eerst vrouwelijke Iraanse rechter, tot het nieuwe regime eind jaren zeventig besloot dat ‘vrouwen te emotioneel waren voor het beroep van rechter.’ Vanwege haar activisme voor mensenrechten, met name voor vrouwen en kinderen, zelfs gevangengezet - maar laat zich de mond niet snoeren.

* Aung San Suu Kyi (Birma), Nobelprijswinnaar (1991) en onverschrokken politiek opponent van een onderdrukkend Birmees regime; jarenlang onder huisarrest geplaatst en gedwarsboomd, maar niet te stoppen.

* Eleanor Roosevelt, mensenrechtenactiviste, faciliteerde de totstandkoming van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens

* Madeleine Albright, als eerste Amerikaanse vrouw tot Minister van Buitenlandse Zaken benoemd (1997). Een van haar missies: vrouwen grotere kansen te geven op het ‘wereldtoneel’ o.a. via aandacht voor mikrokredieten en geboorteplanning. Wens in eigen woorden: ‘een generatie oudere vrouwen gestimuleerd te hebben het hoofd hoog te dragen, en een generatie jongere vrouwen om zich zonder angst te roeren’.

(aanvullende bron Wikipedia)

Kunst, zelfexpressie en inspiratie

* Belle van Zuylen, achttiende-eeuwse schrijver van romans, essays en (verloren gegane) opera’s. Mentor van ander vrouwelijk talent. Schreef volgens Constant Hermenches beter dan Voltaire of wie ook, maar zocht de promotie van haar werk niet op.

* Virginia Woolf, schrijver van o.a. , To the lighthouse en The Waves. Genoemd als een der grootste schrijvers van de twintigste eeuw.

* Wislawa Szymborska: Nobelprijswinnaar voor de Literatuur (1996). Weigert over zichzelf te praten, vindt haar werk belangrijker.

* Simone de Beauvoir, voorvechter van vrouwenrechten, schrijver van o.a. Le Sang Des Autres en La Deuxième Sexe

* Madonna ofwel Esther, boegbeeld voor de zoektocht van de vrouw naar haar essentie in eind-twintigste en eenentwintigste eeuw: van harde ‘material girl’ tot genuanceerd sprekende én songschrijvende kabballist

* Zuster Patricia Daly is directeur van de behoorlijk (invloed)rijke Tri-State Coalition for Responsible Investment. Intermediair noemde haar ‘de luis in de pels van het Amerikaanse bedrijfsleven’. Ze baseert haar activiteiten op het geloof en idealisme: “Toen ik dertig was, wilde ik van de wereld al een perfecte plek maken.’ Ze woont aandeelhoudersvergaderingen bij van de grootste beursgenoteerde bedrijven, én beïnvloedt die naar hartelust.

* Karen Berg, co-oprichter van The Kabballah Centre. Dit centrum is weliswaar omstreden, maar Karen zelf blijft een inspirator: prominente vrouwelijke spirituele persoonlijkheden zijn immers nog altijd in de minderheid, zeker in de vanouds door traditioneel ingestelde mannelijke rabbi’s geleide Joodse geestelijke wereld. Karen schreef het boek ‘God wears lipstick, kabballah for women’.

* Mateshwari Saraswati, een van de eerste vrouwelijke leiders binnen de spirituele beweging Brahma Kumaris, gericht op harmonie en vrede voor mens en maatschappij via o.a. meditatie. Brahma Kumaris wordt merendeels door vrouwen geleid.

KADER

Heldinnen uit de Griekse godenwereld

De mooiste personificaties van de vrouwelijke krachten en kwaliteiten

* Antigone begraaft haar broer, ondanks het bevel van een vijandige overheerser. Haar antwoord aan hem: “Ik ben niet geboren om mede te haten, maar om mede lief te hebben.”

* Aphrodite is de godin van liefde, voortplantingskracht en schoonheid. Aphrodite en Eros brachten vrouw en man samen in liefde.

* Verpersoonlijking van de snelheid en handigheid: de uitmuntende jager Atalante, prinses van Arcadia

* Moeder Aarde (Gaia) is de oudste godin die de mens ooit heeft aanbeden: voortbrengster van leven en overvloed. Tegenover haar stond de mannelijke god Ouranos, die gestalte gaf aan de Hemel

* Eos (Aurora) gaat Helios voor als brengster van het eerste ochtendlicht

* Hestia staat bekend als godin van de huiselijke haard, maar was ook godin van de eenheid der staat

* Kassandra zag de toekomst – al werd ze nooit geloofd

* In Pallas Athena zijn gesymboliseerd de wijsheid, krijgskunst en het beschermen van wetenschap, kunst en ambacht

* Penelopeia wachtte twintig jaar geduldig en trouw op terugkeer van haar geliefde Odysseus

(Bron: Dr Sophie Ramondt, Mythen en sagen van de Griekse wereld)

Om te doen

- Had je het idee dat vrouwen niet veel in de melk hebben gebrokkeld in de wetenschap? Kijk op http://cwp.library.ucla.edu en verbaas je...

- Via de werkgroep Vrouwen organiseert de spirituele beweging Brahma Kumaris onder andere cursussen voor spirituele bewustwording. Meer op http://www.brahmakumaris.nl/WERKGROEPEN/wrkgroep.htm

- Het digitaal vrouwenlexicon van Nederland: opmerkelijke vrouwen uit vervlogen tijden. Op http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN

Om te doen

Misschien inspireert de bovenstaande bloemlezing je tot het bepalen van je eigen persoonlijke heldinnen. Wie is/zijn of was/waren dit? Welke eigenschappen waardeer je in haar? Wat zit er in jouzelf dat wordt weerspiegeld in haar karakter, uitspraken of daden?

Om te luisteren

Sisters are doing it for themselves, Annie Lennox en Aretha Franklin

Hero, Mariah Carey

8. Een warm bad voor een moederhart

Meer waardering voor wat je doet en gelukkiger moederschap: het begint van binnenuit

Nadine N. (36): “Ik werk als Supermoeder. Dan heb ik het niet over het gewone moederschap, met af en toe een "ik kan ze wel achter het behangplakken"-bui. Deze standaard moeders kunnen visite ontvangen, hun kinderen meenemen naar de supermarkt en ze kunnen ontspannen op het schoolplein staan. Ik ben een moeder met moeilijke kinderen. De moeder die altijd en overal aandacht trekt met haar kinderen. Die standaard opvoedtips krijgt bij de bakker, die pas telefoongesprekken kan voeren als de kinderen slapen, die dróómt van een baan buitenshuis, maar dat is vanwege de kinderen niet mogelijk, die geen oppas kan vinden die de kinderen aankan. Sportclubjes gaan niet goed, op school gaat het niet goed, psychologen staan voor een "uitdaging", pillen werken niet of hebben ernstige bijwerkingen, de buren klagen. Oma wil niet meer oppassen, er gaan zo veel spullen stuk in huis. Iedereen praat negatief over mijn opvoedmethodes en ook over mijn kinderen. Diep in haar hart vind je als supermoeder soms eigenlijk ook wel dat het rotkinderen zijn, maar dat zal een supermoeder te allen tijde verzwijgen want dan houdt niemand meer van haar kinderen. Supermoeder heeft een geisoleerd bestaan waarin ze elke avond volledig uitgeput van alle jongleerpogingen in haar bed belandt. Niemand wil of kan haar helpen en de puberteit die over een paar jaar zal beginnen, hangt als een zwaard van Damocles boven haar hoofd...”

Eerst een stelling voor mijn persoonlijke rekening. Er zou weleens geen groep vrouwen kunnen zijn die zo weinig erkenning vindt als moeders. Waar ligt dat aan? De Amerikaanse psychologe en publiciste Carol Tavris schreef het boek ‘The Mismeasure of Woman: Why Women Are Not the Better Sex, the Inferior Sex, or the Opposite Sex’. Carol: “Als je bedenkt wat moeders door uitspraken van ‘deskundigen’ in de loop van de eeuw te verduren hebben gekregen, is het een wonder dat ze gewoon zijn doorgegaan met het krijgen van kinderen.” Dat niet alleen. Een regelmatig voorkomende insinuatie in de media en maatschappij is, dat een ‘rechtgeaarde’ moeder het geluk van de kinderen boven haar eigen geluk en zelfs welzijn dient te stellen. Zo niet, wordt haar al gauw een schuldgevoel aangewreven.

De Amerikaanse psychologe Elizabeth Hall zei al in de jaren tachtig in de Amerikaanse Cosmopolitan: “Iedereen maakt zich zorgen over de invloed die moeders op hun kinderen hebben, maar jarenlang heeft niemand zich zorgen gemaakt over de uitwerking die kinderen op hun moeders hebben. In de praktijk worden spanningen in het leven van een moeder in de allereerste plaats veroorzaakt door haar kinderen. Mannen, persoonlijke problemen, financiële of huishoudelijke zorgen spelen een veel minder belangrijke rol.”

Zelf las ik voor het eerst een blad voor ouders toen ik bij mijn zusje op mijn kersverse neefje zat te passen. Ik heb zelf geen kinderen, dus kende zulke bladen niet. En ik schrok behoorlijk. In een vraag-en-antwoord-rubriek stond de ‘oplossing’ voor een huilbaby. Namelijk, dat de moeder (aan vader werd gemakshalve voorbij gegaan) het grootste deel van de dag ging rondlopen met een draagconstructie, zodat de baby haar bewegingen en hartenklop kon voelen. Nee, ik ben niet tegen de prachtige oplossingen die lichamelijk contact kunnen bieden. Maar het was wel erg makkelijk geconcludeerd dat a) zo’n oplossing praktisch haalbaar was, met het oog op de moeders activiteiten, en b) dat een moeder in staat en bereid was elk wakend uur haar comfort op te offeren. Tot mijn verbazing bleek deze trant vrij gebruikelijk in oudermagazines. Daar zit wellicht deels de verklaring voor de neiging van moeders om aan zichzelf voorbij te gaan. Het is zeer begrijpelijk dat een moeder haar kind in veel opzichten voorop stelt. Maar daarom hoeven haar eigen behoeftes daar niet ver achteraan te komen. Ook als moeder heb je recht en reden om je regelmatig af te vragen of er genoeg ruimte is voor je eigen geluk. Niet alleen het geluk als moeder, maar ook als persoonlijkheid.

Economie in bloei? Weg met thuismama

Dingen die de maatschappij over de rol van de vrouw zegt, zijn vaak trendgestuurd. Economie op stoom? Weg met de thuismama. Gaat het economisch slecht, dan is juist de werkende moeder een bedenkelijk ‘verschijnsel’. In feite echter wijzen tal van deskundigen erop, dat een vrouw een betere moeder is als ze buitenshuis werkt en daardoor een gelukkiger mens is, dan wanneer ze thuiszit en zich opoffert omdat ze meent ‘dat het zo moet.’ Ofwel: je eigen geluk is goed voor jou, en voor je omgeving. Ruimte voor je eigen geluk is gerechtvaardigd, ook als er kinderen in het spel zijn. Feit is, dat kinderen zich volgens psychologisch onderzoek prima kunnen hechten aan welke persoon dan ook die een fijne en intieme band met ze opbouwt: niet alleen jij als moeder, ook vader of crècheleidster. Die vader ‘helpt’ niet met de kinderen. Een vader hééft kinderen, met alle consequenties vandien - net als zijn vriendin of vrouw.

‘Voordoen’is beter dan ‘vóór doen’

Natuurlijk wil je het beste voor je kinderen. Maar hoe belangrijk jouw geluk daarbij is, kan je verrassen. Neem de proef op som en denk terug naar je jeugd. Werkelijkheid of in je verbeelding, stel je voor dat je moeder uitstraalde dat ze zichzelf en haar geluk waardevol vond. Dat het leven leuk en kansrijk was, ook voor haar. Dat die ruimte er ook was, binnen het gezin. Wellicht was het soms een troep in huis, miste je een gymles, of aten jullie een keer om negen uur ’s avonds. Hoe belangrijk is dat, in vergelijking?

Mijn stelling is: we kunnen onze dierbaren geen betere dienst bewijzen, dan door zo vervuld mogelijk te zijn. Het gaat niet in de eerste plaats om wat je voor je kinderen doet. Het gaat om wat je ze vóórdoet! Niet alleen jij hebt recht op jouw geluk, maar ook je kinderen, je partner, je geliefden.

Nadine (vervolg): “Als supermoeder kom je aan jezelf en je eigen gevoelens niet toe.
Zeker niet als het slecht gaat met je kinderen. Ze zijn de laatste tijd erg ongelukkig op school. Mede daarom maken mijn man en ik momenteel plannen om te verhuizen en ergens anders een nieuwe start te maken. Het opbouwen en plannen maken vinden we allebei leuk, het is inspirerend. Dat heeft me de laatste dagen weer een beetje uit het dal getrokken. Het is best ingewikkeld en pijnlijk om je kinderen naar een plek te brengen waarvan je weet dat het daar voor hen niet leuk is, dat het ze meer kwaad dan goed zal doen. Ik sta nu met mijn grote auto voor de schooldeur om kwart over elf, elke dag. Dan kunnen ze lunchen in de auto, zodat ze even niet gepest worden. En even tot rust kunnen komen. Het is volledig slopend, en tast mijn functioneren op alle vlakken aan. Pasgeleden kwam een mail die ik privé aan een bevriende collega had geschreven over de problemen op mijn werk, per ongeluk bij mijn chef terecht. Ze was en bleef woedend. Wat zo erg is: dit soort dingen trek ik momenteel niet. Ik zou het makkelijk aan moeten kunnen, maar ik ben er helemaal ziek van. Wat is er toch mis met me? Ik ben helemaal onzeker, kan niks hebben, en als ik ga slapen, komt mijn hele jeugd erbij. Belachelijk, want ik heb best een prima jeugd gehad. Het gaat erom dat mensen vaker boos op me worden en dat ik dat niet snap. Leraren waren vaak boos terwijl ik best zoet en lief en zeker nooit brutaal was. Op de school van de kinderen zijn een paar leraren boos op me, en nu dit weer. Ik heb niets met hevige emoties. Ik snap vaak niet waarom mensen hevige emoties voelen, vaak is er maar weinig aan de hand. Ik snap eigenlijk ook niet waarom mensen zich soms zo kunnen verliezen in een emotie - en ik snap al helemaal niet waarom mensen het uiten!’

Houd een geluksuur

Andervrouws of –mans emoties zijn ons met name vreemd als onze eigen emoties ons vreemd zijn. Ben je, naast moeder, ook individu, een persoon die ruimte maakt om zichzelf en haar gevoelens en behoeftes te leren kennen? Als je voornamelijk bezig bent met de behoeftes van anderen, zoals je kinderen, zul je je nooit echt diepgaand bezighouden met je eigen behoeftes, wensen en misschien zelfs de uitingen van (negatieve) emoties. Die eigen gevoelens en behoeftes laten zich echter zeker niet zonder gevolgen onderdrukken. Zie je misschien in het negatieve gedrag van anderen, met name je kinderen, terug wat in jouzelf niet of onvoldoende tot uiting mag komen? Er is een confronterende maar verhelderende stelregel over de stenen des aanstoots in ons leven. Als we met mensen in aanraking komen die ons niet lekker zitten of die we zelfs niet kunnen zien of luchten, zijn er een paar verrassende mogelijkheden. De eerste is, dat we zonder het te weten dingen tegenkomen in anderen die in onszelf ook leven - maar dan in het diepste geheim, onbekend zelfs voor onszelf! Dingen die we niet aan het oppervlak laten komen omdat ze niet passen in het beeld dat we van onszelf hebben. De tweede is, dat we dingen zien die we benijden, omdat we zelf ook weleens – ik neem de bovenstaande ervaring van Nadine als voorbeeld- lastig zouden willen zijn maar dat onszelf niet toestaan. We hebben in dat geval wellicht een levensgrote hekel aan de onvolmaaktheden in de ander, juist omdat we die ook in ons hebben, maar menen dat wij die niet mogen tonen – en de gewraakte ander wel...

Mensen die hun eigen gevoelens niet toelaten, die een half of driekwart beeld van zichzelf aan de buitenwereld tonen en een dagelijkse strijd voeren om de rest ‘binnenboord’ te houden, vertonen vaak grillig gedrag. Ze proberen om zo snel mogelijk een panklare oplossing te serveren als een minder welgevallig gevoel of probleem opduikt, terwijl er achter het 'dus niets aan de hand hoor!" pijn zit, onzekerheid, verdriet. Vandaag is het écht zus, maar morgen heus zo. Voor je het weet ga je geloven in die oplossing of in dat zelf gecreëerde zelfbeeld, en werkt het weer – maar slechts even. Dus waak voor het idee dat vanwege een of andere kunstgreep of wending al het ongerief verdwenen is en de hele kwestie niet meer geldig is. Ook als je je jeugd als ideaal betitelt en deze toch steeds in je dromen opduikt, valt hier een werkelijkheid te zien die niet strookt met het moeizaam in stand gehouden plaatje. Wellicht wrong je je als kind al in bochten om de ‘lelijke’ dingen aan jezelf, anderen en situaties maar niet te zien. In onder andere de boeken van psycholoog Ingeborg Bosch’ komt naar voren, dat we ten aanzien van onze jeugd meestal moeizaam afweermechanismes in stand houden, waaronder het mechanisme ‘met mij was en is alles goed’. Het zwaarste gevecht dat je in zo’n leven levert, is het gevecht tegen jezelf. Uiteindelijk de sprookjes loslaten en je ware zelf te leren zien en accepteren, is een strijd die ik ken uit persoonlijke ervaring. Jezelf gaan ervaren zoals je bent en mag zijn, is uiteindelijk de grootst mogelijke verlossing. Met het maken van ruimte voor jezelf, met alles wat je momenteel als mooi of lelijk beoordeelt, verdwijnt stap voor stap een punt van grote en pijnlijke strijd uit je leven. Elke stap die je zet is er een naar wat meer lucht, en uiteindelijk naar meer geluk.

Zwart, wit of grijs

Leren leven vanuit je fundament betekent om niet meer het zwart en wit te zien, maar de grijstinten; niet meer alleen het positieve maar ook het negatieve; het allemaal te laten zijn en niet te proberen alles op te lossen - simpelweg omdat niet alles op te lossen valt. Te accepteren wat in je leeft; verdrukking op het spoor komen en loslaten, zodat je uiteindelijk de opluchting ervaart van het wegsmelten van de leugen en de schijn. Soms kun je uit je dromen opmaken wat je echt bezighoudt. Maak je als je wilt de vaardigheid eigen om 's ochtends  nog voor je uit bed stapt de overkoepelende indrukken van dromen te bekijken, en ze op te zoeken op een site die dromen verklaart. Een heel handig hulpmiddel om te zien waar je onderbewustzijn mee bezig is – ook als die dingen er niet al te salonfahig uitzien.

Ruimte voor jezelf

Is er voldoende ruimte voor jouw geluk als persoon? Zo niet, valt er wellicht iets los te laten? Bijvoorbeeld overmatig verantwoordelijkheidsgevoel voor anderen, of overontwikkeld schuldgevoel als ‘het’ niet perfect loopt? Dan ontstaat vanzelf ruimte. Dat hoeft niet radicaal. Begin eens met een ‘geluksuur’. Wat je ook doet, jouw voldoening, vervulling, genot en/of gemak staan even voorop. Niet andermans verwachtingen of claims. Geen suffe klusjes die een ander zelf kan. Niet het ‘gejamaar’ van je innerlijke controlefreak. Laat even de mooie, maar gevaarlijke illusie varen dat je onmisbaar bent. De groeten aan alles, behalve jouzelf. Een uur om te luisteren naar je innerlijke stem, te denken over je werkelijke zelf, je behoeftes, je leven tot nu toe. Of niets van al dat diepzinnigs, en wat rondlummelen in de tuin. Kies je vorm, maar schep die ruimte. Nu een uurtje, later wellicht meer.

Ruimte voor je geluk

Vergeet het waanidee dat je egoïstisch bent door aan jezelf te denken. Bij die ruimte voor je geluk vaart iedereen wél. Een moeder die haar eigen verlangens tot stiefkind maakt, straalt haar gevoelens van onbalans uit. Of legt ze zelfs onbewust bij anderen neer – ook bij de kinderen die ze zo krampachtig uit de wind probeert te houden. Dus wie weet, haalt je omgeving stiekem opgelucht adem als je ruimte begint te maken voor mama’s geluk. Probeer zo’n geluksuur. Vandaag, of uiterlijk dit komende weekend. Maar laat er geen gras over groeien. Sta niet toe dat allerlei ‘dringende’ dingen dit ene, belangrijke ding wegdrukken. Ook beloftes aan jezelf zijn namelijk heilig. Wie zichzelf niet laat zakken, heeft een solide basis voor geluk.

Kader

Wat moeders de wereld waard zijn

Heleen Mees, schrijver van het boek ‘Weg met het deeltijdfeminisme!’: “Eén van de conclusies van het baanbrekende onderzoek van het IMF is dat overheden economisch beleid en financiële middelen actief zouden moeten inzetten om de verschillen tussen de seksen te verkleinen. Ook UNICEF, het kinderfonds van de Verenigde Naties, concludeert in het rapport The State of the World’s Children 2007 dat gender balance een ‘ dubbel dividend’ genereert. Het welzijn van vrouwen vertaalt zich in het welzijn van kinderen: gezonde, goed opgeleide en zelfbewuste vrouwen krijgen dito kinderen. Vrouwen voelen een grotere verantwoordelijkheid dan mannen voor het huishouden en de opvoeding van de kinderen en besteden gemiddeld een groter deel van het huishoudeninkomen aan voedsel en medicijnen voor het gezin. Ze geven ook meer geld uit aan de scholing van hun kinderen. Ook Amartya Sen, winnaar van de Nobelprijs in de economie in 1998, schrijft in het boek Development as Freedom dat vrouwen niet als passieve ontvangers van hulp moeten worden gezien, maar juist als dynamische katalysatoren van sociale hervorming, omdat ze meer waarde hechten aan en daardoor grote invloed hebben op het welzijn van de kinderen.”

Kader

Droomverklaring geeft aan ‘moeder’ het symbool van geborgenheid, voeden en verzorgen, leiding en bescherming. Je onderbewustzijn weet welke unieke vrouwelijke kwaliteiten staan voor moederschap. Je innerlijk weet al, wie je bent. Dat de uiterlijke wereld dit niet altijd erkent, is jammer, maar naar verhouding veel minder belangrijk. Koester en voed dit besef van je eigen waarde in jezelf.

Hoofdstuk 9. Een warm bad voor een verward hart

a. Verzorg niet de ezel, maar het kind

Gelukkig zijn willen we allemaal. We doen ons best om geluk te bereiken. We zetten onze energie ervoor in, en doen wat we denken dat nodig is. Niets minder dan vertwijfeling slaat toe als de ingredienten die je had bedacht voor een gelukkig leven, niet tot een goed recept leiden.

Veel mensen zijn dagelijks verwoed bezig met het ‘vormgeven’ van hun leven. Gezin, werk, sociale verplichtingen, hobbies, kinderen. Maar ze voelen zich niet voldaan. Niets is verwarrender dan alles doen om gelukkig te zijn, maar dat geluksgevoel niet kunnen bereiken. Toch is de oplossing vaak simpel. Stel, je hebt een kind, en een ezel waarop dat kind dagelijks naar school rijdt om er tot innerlijke groei en bloei te komen. In je ijver om dat groeiproces te stimuleren, ga je de ezel steeds beter verzorgen: hij zou eens op een dag in de berm kunnen blijven staan en omkeren, in plaats van het kind naar school te brengen! Maar je energie is te vergelijken met een emmer water. Je hebt er een afgepaste hoeveelheid van, en die kan niet verruimd worden. Door de aandacht voor de ezel, begint je aandacht voor je kind steeds verder weg te sijpelen. Tot op een dag de ezel welgedaan en al op stal kan blijven: het kind is ziek, het hoeft niet meer naar school....

Kind en ezel

In onze Westerse maatschappij is het tastbare, van ons lichaam tot de uiterlijkheden die ons omringen zoals huis en bezit en carrière, als de ezel. Ons innerlijk is het kind. De parabel hierboven kun je als volgt uitleggen. We kunnen nog zo hard bezig zijn met dingen om ons heen tot stand brengen c.q. in stand houden (gezin, baan, huis, reizen, hobbies, noem het maar op) - maar geluk is er alleen als we regelmatig stoppen met alle inspanningen richting ezel, en onze aandacht richten op ons kind, dat staat voor ons innerlijk, ons hart.

Het lichte hart

Ons hart zo licht, voldaan en welgedaan mogelijk houden is als je lichaam baden: je kunt het niet één keer doen en dan zeggen: zo, ik begrijp het principe, klaar ben ik, ik blijf wel schoon verder. Net zo min kun je ‘je hart baden’ en zeggen: zo, klaar, ik begrijp het principe, ik blijf wel gelukkig – nu richt ik me weer op mijn werk, gezin, verplichtingen, hobbies en kinderen, want ik kom toch al tijd tekort.

Reflectie, bezinning, besef van zingeving, welbehagen en welbevinden zijn de dagelijkse verzorging voor je innerlijk. Verwarm en ‘reinig’ je hart dagelijks met goede dingen. Waar je je aandacht op richt, dat groeit. Snoei in bijzaken als het nodig is, zodat je essentie kan bloeien. Eerder in dit boek werden de hoofdstukken besproken die je levensboek uitmaken. Maak het baden van je hart deel van die dingen (ofwel het bewust ervaren van liefde, welzijn, overvloed, zelfacceptatie, creatie en inspiratie) - en de pijlers van je leven zijn gelijkmatiger en doelmatiger verdeeld. Het opschonen van ons hart door het te baden in zorg en warmte, zorgt bovendien dat we onze behoeftes herijken, desnoods zelfs door vast te stellen dat we al weken of maanden niet meer vanuit ons hart leven. Geluk is véél simpeler dan wij het maken. Waar je je aandacht op richt, dat groeit. Als dat het reinigen, verzachten en voeden van je eigen hart is, zul je daar de vruchten van plukken.

KADER

Chaos? Vooral niet te veel aan doen

Als je denkt dat chaos om je heen betekent dat je nóg wat harder moet werken of moet doen wat je al deed, vergis je je. Chaos om je heen ervaren betekent, dat het tijd wordt om de rust en ruimte in je eigen innerlijk te vinden, en vanuit je innerlijke kern te beseffen dat de troep om je heen zich nog niet in je essentie hoeft te bevinden: in het diepst van je geest vind je altijd rust en harmonie. Er is nog nooit iets sneller of beter gegaan dankzij stressvolle gedachten. Werk rustig, bezonnen en in een regelmatig ritme. Denk niet aan tijdtekort, maar aan een mooi resultaat van datgene wat je op dit moment aan het doen bent: of je nu een mooie Powerpoint-presentatie voor je ziet, of een stapel gestreken goed.

Streamer

Verscheurd door dilemma’s? Gewoonlijk betekent dat dat beide keuzes ongeveer even goed zijn. Je verliest dus iets, en je wint iets. Daarom kun je in zo’n geval een van beide keuzes lukraak prikken, want het is altijd goed. Dat betekent het vrijmaken van energie die je elders kunt gebruiken, en helderheid in je hoofd.

2. Ontlast je hart van onwaarheden

Veel van, naar ik soms vermoed zelfs alle gevoelens van verwarring, tegenstrijdige emoties en de daaruit voortvloeiende pijn komen voort uit de ‘verhalen’ die we met ons meedragen over situaties, mensen om ons heen en onszelf. We leven met verhalen omdat we ons eraan vast denken te kunnen houden, en omdat we vaak ten onrechte menen dat zelfs een lelijk verhaal beter is dan onzekerheid met kans op iets mooiers. “Ik ben gelukkig” als we ongelukkig zijn. “Ik heb een slecht huwelijk maar ik kan er niets aan doen, aangezien mijn man niet meewerkt” is een verhaal. Met verhalen brengen we ogenschijnlijk onze wereld in kaart, maar in werkelijk zetten we onze eigen vervulling en groei ermee op slot.

Verhaal of waarheid

Wie daarentegen bereidheid ontwikkelt om de mogelijkheid onder ogen te zien dat datgene wat je ervaart, wellicht niet de waarheid is maar een verhaal, kan haar eigen leven geheel veranderen. Het verhaal kan niet tegen één ding: waarheid, en de bereidheid die te zien. Als je in pijn en verwarring leeft over wat dan ook, kan één ding je altijd helpen: waarheid. Zelfs als je maar één bescheiden eerste stap richting de waarheid zet, geeft dat nieuwe helderheid en rust aan een verward en gepijnigd hart. Je moet hiervoor wel de moeilijkste barrière ooit nemen: het ego. We kunnen echter slechts twee keuzes maken in het leven. Ofwel we proberen de voorzienigheid en alwetendheid zelf te zijn, alles zelf te begrijpen en te sturen, en verhalen te creëren die we als piketpaaltjes rondom ons ego neerzetten. Ofwel we kunnen een zucht van verlichting leren slaken als we beginnen onszelf toe te geven dat we niet alwetend zijn, niet alles onder controle kunnen houden, wellicht beperkt en verward worden door zelf gemaakte verhalen – kortom, dat we wellicht een andere waarheid zouden kunnen zoeken die ons gelukkiger maakt.

Volgend jaar is de zaak failliet – of niet?

Een belangrijke bron van verwarring is de kluwen gedachten die gepieker meebrengt. Gedachtes die er werkelijkheid niet zouden hoeven zijn, zoals ‘Volgend jaar is de zaak failliet’, ‘Hij kijkt zo raar naar me, hij wil me vast niet meer’ of

‘Mijn kind groeit op voor galg en rad.’ Gelukkig is daar iets aan te doen. De vier vragen van de beroemde schrijver en spreker Byron Katie helpen om de waarheid achter de verwarring vandaan te halen.

Een mogelijke verklaring waarom wij vrouwen piekeren zoals we doen, is deze. Onzekerheid vermindert met name door informatie, én door de kans om invloed uit te oefenen op een situatie. Ooit waren die twee elementen voorbehouden aan het gezinshoofd, en dat was meestal geen vrouw. Daarnaast zijn vrouwen geneigd iets minder duidelijk of zo je wilt ‘hard’ te communiceren dan mannen, door de bank genomen. We zijn meer bezig met signalen (proberen te) interpreteren. Bovendien beweegt ons vrouwelijke gepieker zich vaak niet op één of twee terreinen, maar is veelomvattend. Daarvoor is ons beroemde vrouwelijke gevoel voor samenhang en sociale verbanden een oorzaak. Deze kwaliteiten horen bij de vrouwelijke intuitie die ons zoveel diensten bewijst. Maar het is niet zo moeilijk om vanuit het uitsteken van je vrouwelijke antennes, door te schieten. Dan wordt het moeilijk om werkelijkheid van interpretatie te onderscheiden, en kunnen gedachten als ‘Over drie maanden ben ik werkloos’ of ‘Mijn huwelijk gaat eraan’ gaan wortelen. Je geluk wordt dan overschaduwd door gedachten die niet met de werkelijkheid te maken hebben. Welke kant moet je op? Waarom zie je geen weg om te volgen? Waarom lijkt het de ene dag zus, en de andere zo?

Een effectieve methode om je hart te verlichten van gepieker, en de waarheid van onwaarheid te onderscheiden, is gebaseerd op de vier vragen van de beroemde schrijver Byron Katie. De vragen die je jezelf kunt stellen zijn simpel, maar kunnen een ware ommekeer in gang zetten.

Het probleem is niet het probleem

Byron Katie is schrijver van het boek “Vier vragen die je leven veranderen.” De vragen zijn bij uitstek geschikt om niet-bestaande problemen te ontmaskeren, en je hart ervan te verlichten. In de woorden van Byron zelf: “Het is niet het probleem dat ons lijden veroorzaakt, het is onze gedachte over dat probleem.” Onze gedachten hebben de neiging om zich te presenteren als waarheden. Angst en pijn is het gevolg. Angst voor situaties die waarschijnlijk nooit zullen optreden, pijn waarbij je anderen gevoelens toedicht die ze niet hebben.

Wat denk je?

Heel vaak zijn het onze gedachten en niet onze situatie die pijn en angst veroorzaken. Ontlast je hart van de gedachte, en je verlicht je hart van alle pijn en angst. Neem de proef eens op som wanneer je lijdt onder een hart dat verstrikt is geraakt in een wirwar van gedachten. Onderzoek die gedachten, tot je helder hebt gekregen waar je mee zit. Zet het liefst op papier. Geneer je niet voor jezelf als de ontmaskerde gedachte er overdreven of idioot uitziet. Gedachtes worden vaak gestuurd door onlogische angsten en onzekerheden. Niet zelden heb je die onbewust meegekregen van opvoeders of andere belangrijke personen uit je jeugd. Dus: gek of niet, scherp de gedachte aan tot je hebt geformuleerd wat je écht dwarszit. Je krijgt misschien iets als ‘Wanneer ik eenmaal begin in te teren op mijn financiële reserves, smelt al mijn geld vanzelf weg. Zelfs al doe ik dat alleen maar drie maanden, omdat ik een studie wil volgen.” Of: “Als mijn kind niet voor exacte vakken kiest, heeft ze geen toekomst.”

Nu ben je klaar om er de vier vragen op los te laten.

Vraag 1: is het waar?

Is het waar? Probeer die vraag nuchter te beantwoorden, en onzekerheden en emoties even daar te laten. Laten we voortborduren op het tweede voorbeeld. Is het waar dat je kind exacte vakken nodig heeft om haar of zijn toekomst veilig te stellen? Of heeft zij of hij heel andere plannen, met de unieke mogelijkheden vandien? Wellicht begin je in dit stadium al te vermoeden dat je gedachte niet realistisch is. Misschien was het de graadmeter van jouw ouders dat alleen exacte vakken maatschappelijk meetellen. Wellicht ging je zelf als tiener of twintiger voor de zekerheid, al kostte het je je dromen. Of misschien wil je alle zekerheid ter wereld voor je kind, maar weet je diep in je hart ook wel dat in het leven niets zeker is.

Vraag 2: kun je absoluut zeker weten dat het waar is?

Zelfs als de hele wereld een idee lijkt aan te hangen, hoef je het niet klakkeloos over te nemen. Zelfs als je iets al vijf of tien jaar denkt te weten, hoeft het niet waar te zijn. Ook zijn er dingen die op het oog realistisch lijken. Dan nog zijn ze niet absoluut waar, maar je moet wellicht wat dieper graven. Dus: overdenk de zaak zorgvuldig. Ontmantel je eigen verdediging tegen de waarheid.

Vraag 3: hoe reageer je als je die gedachte denkt?

Laten we even voortborduren op de gedachte “Als mijn kind exacte vakken in haar of zijn pakket kiest, heeft zij of hij geen toekomst.” Hoe voel je je bij die gedachte, hoe reageer je? Waarschijnlijk gefrusteerd, machteloos, gestrest, boos, of al die dingen tegelijk. Zelfs al zou je iets blijken te denken dat waar is, dan nog ben je jezelf vaak nodeloos aan het opjutten of stresseren. Met name als je ergens niets aan kunt veranderen, bewijs je jezelf een dienst door de gedachte los te laten. In dit voorbeeld is het mogelijk dat je kind meer risico loopt door bijvoorbeeld een creatief beroep te kiezen, maar dat is haar of zijn eigen verantwoordelijkheid. Niet de jouwe. Jouw verantwoordelijkheid is, je kind te steunen en te begeleiden. Geef je al advies, dan moet dat niet-dwingend zijn: het is je kind, niet jouzelf, aan wie de keuze is gelaten.

Vraag 4: wie zou je zijn zonder deze gedachte?

Wie zou je zijn zonder de gedachte dat je kind een twijfelachtige toekomst wacht? Elk mogelijk antwoord op deze vraag is positief: je zou je lichter kunnen voelen, ontspannener, milder... je zou energie vrijmaken die je anders ‘vertobt.’ Je zou meer plezier hebben. Je zou zelfs ruimte kunnen zien ontstaan voor het idee dat je kind het aankan, wat er ook gebeurt. Enzovoort. Conclusie: je bent beter af.

Tot slot: het leven is net koken. Soms lukt het prima, soms even niet. Maar al is het soms een pittige klus om je hart van onwaarheden te ontlasten, het loont.

KADER

Spelen met de werkelijkheid

Een van de leukste suggesties die Byron Katie doet in ‘Vier vragen die je leven veranderen’, is deze: pak de gedachte die je hart verwart en belast, en ga ermee spelen. Keer het om, verwissel woorden, creëer tegenstellingen, beweer het tegenovergestelde van wat het eerst was. Dat helpt om afstand te nemen, mogelijkheden te ontdekken (ook hele rare), en eventueel los te laten. Wat is waar? Waar zie je invalshoeken? Waar kun je om jezelf of anderen lachen? De methode is ongewoon, maar over de effecten zou je versteld kunnen staan!

c. De gave van vrouwelijke intuitie

In een wereld gebaseerd op verstand is intuïtie, afgaan op je gevoel, vaak afgedaan als van ondergeschikt belang of zelfs als onzin. In werkelijkheid zijn vooral vrouwen voorzien van een talent om situaties en mensen aan te voelen, vaak zelfs te voorvoelen wat er gaat gebeuren of moet gaan gebeuren.. en daar is niets toverkunst-achtigs aan. Intuïtie is niet hetzelfde als angst: angst heet terecht vanouds een ‘slechte raadgever.’ Je vrouwelijke intuïtie is die rustige maar duidelijke stem die ónder en achter alle verwarring blijft vertellen in welke richting je het wel of niet moet zoeken. Het is de innerlijke stem die je in een relatie vertelt of je een goede keus maakt door je kaarten op deze persoon te zetten. Het is net zo goed de innerlijke stem die je vertelt of je een sollicitatie door moet zetten of niet, en of je op een goede manier je geluk nastreeft of een ander pad zou moeten kiezen.

Twijfel en afwachten

Dat onze vrouwelijke intuïtie werkt, is allerminst een ongrijpbaar gegeven. Ook in onze intuïtie zijn feiten verwerkt die onze hersens hebben aangeleverd, signalen die mensen onbewust of bewust hebben afgegeven, en andere elementen met een duidelijke herkomst. Wie intuïtie liever wat nuchterder benadert, vindt zich waarschijnlijk in de volgende verklaring: de omgevings-gerichte antenne die vrouwen bij uitstek hebben ontwikkeld, pikt dingen op die het meer rechtlijnige mannelijke brein niet opvallen. Mede vandaar is intuïtie met name een vrouwelijke gave. Wanneer je een onbestemd gevoel ervaart zoals onrust, of iets willen maar niet weten wat, kan het zijn dat je intuitie je leidraad wil zijn naar een beter alternatief voor de situatie waarin je verkeert of de mensen met wie je omgaat. Wanneer er verwarring ontstaat in je leven, kun je ervoor kiezen niet je angsten te volgen, maar naar je innerlijke stem te luisteren. Wacht op een antwoord. Dat zal er komen.

Schrijver en journalist Siska Mulder (36): “Toen ik als twintiger een baan kreeg bij Marie Claire, was dat mijn droombaan. Ik kon me niet voorstellen dat ik er ooit genoeg van zou krijgen. Maar toen ik begin dertig was, werd ik onrustig. Ik wilde iets anders, maar wist niet wat. De verleiding te kiezen voor een of andere wilde actie was levensgroot, maar instinctief deed ik dat niet. Ik wilde niet de boel ontvluchten zonder te weten wat ik dan echt wilde. Het zeurde vanbinnen, maar ik wachtte af tot de twijfel zich omzette in iets positiefs.

Ik ervoer die periode als een tijd van stilstand, en dat was moeilijk. Maar in mijn hoofd vond ongemerkt een aardverschuiving plaats. De richtingloosheid kreeg vorm. Steeds hardnekkiger kwam een beeld bij me op: verhalen schrijven. Dat deed ik als klein meisje al. Op mijn elfde had ik al een groot deel van een boek geschreven.

Toen ik er eenmaal uit was, heb ik een halfjaar onbetaald verlof genomen en vertrok ik naar Kaapstad. In volkomen afzondering heb ik daar zitten schrijven. Ik kwam terug met de eerste versie van mijn roman ‘Zus’, en met het besef: fictie is mijn bestemming. Ik heb mijn baan opgezegd. Niet lang erna kreeg ik een contract bij een uitgeverij.

Als het tijd is voor iets nieuws maar je weet nog niet wat, kun je de beslissende stap niet afdwingen. De fase van onrust kun je alleen maar uitzitten, in afwachting van een inzicht. Twijfel en onrust hebben schaduwzijden, je kunt jezelf er gek mee maken. Tegelijkertijd blijkt twijfel iets om te koesteren, je hebt het nodig. Vanuit onrust en twijfel ontstaat verandering. Vroeg of laat komt het moment dat je nieuwe ordening in je leven aan kunt brengen.”

10. Een warm bad voor een veronachtzaamd hart

Mira P. (41): “Ik was als kind heel gevoelig. De liefde in ieder wezen koesterde ik, in mijn medemens maar ook zeker in dieren. Wat onschuldig was en zich slecht kon verweren wilde ik graag beschermen. Ik wilde iedereen gelukkig maken. Ik was voorzichtig met gevoelens van anderen en wilde anderen niet kwetsen. Dat ging lange tijd goed. Totdat ik als 8-jaar te maken kreeg met pesterijen. Van huis uit had ik geleerd conflicten uit de weg te gaan. Ik mocht niet boos zijn en geen ruzie maken, ik werd al gauw gesust, moest mijn mond maar houden. Het vluchten voor conflicten lukte uiteindelijk niet op school. Ik werd bang maar kreeg geen steun. Ik had niet het gevoel dat ik het alleen kon redden tegen een hele klas. Uiteindelijk kwam ik in een andere klas terecht. Maar degene die ik werkelijk was, was op dat moment al aangetast. Ik leerde me anders voor te doen als ik was. Door de echtscheiding van mijn ouders kwam ik terecht in een wereld van gekwetste en beschadigde volwassenen. Ik voelde me nuttig door hen steun te bieden en ging mijn eigen ontwikkeling voorbij. Dit uitte zich in mijn tienerjaren in anorexia nervosa, immers een aandoening waarbij je jezelf steeds meer onzichtbaar maakt. Ik bleef mezelf wegcijferen en probeerde voor anderen te leven. Intussen hongerde ik mijzelf uit. Datgene wat ik nog was, verdween ook langzaam. Op een dag met mijn zus en een vriendin in het zwembad werd ik acuut ziek. Ik woog 34 kilo. Dat was voor mij een unieke situatie. Het bleek dat het ook andersom kon zijn: niet ik maakte me zorgen om mijn medemens, die maakte zich zorgen om mij. Blijkbaar werd er toch om me gegeven. Ook thuis had ik voor het eerst het gevoel, dat mijn huisgenoten zich zorgen maakten om mij. Ik mocht er zelf ook zijn, en had recht op liefde en aandacht. Het heeft heel lang geduurd, maar ik leerde stapje voor stapje om meer om mezelf te gaan geven. Ik mocht mijn eigen ik terugvinden. Nu ben ik 41 jaar. Zoals ik als kind pure liefde voelde, heb ik het gevoel dat ik weer bij mijn liefdevolle ik kan komen. Ik ben er nog niet. Soms betrap ik me op onaardige gevoelens naar anderen toe, waarbij ik anderen gevoelens en gedachten toedicht die ik zelf heb. Maar steeds meer leer ik dat je anderen tegemoet treedt vanuit je eigen gevoel, vanuit je eigen ik. Als ik ooit helemaal met mezelf in het reine zal zijn gekomen, zal ik ook steeds van anderen gaan ervaren, dat ze me tegemoetkomen vanuit hun ware ik, hun menszijn, met kwetsbaarheden en al .”

Hoe velen van ons voelen zich werkelijk gekend, begrepen, gekoesterd? Regelmatig kan het moeilijk of zelfs onmogelijk lijken om aandacht te vragen voor jezelf, en jezelf niet weg te cijferen. De beroemde ‘vrouwelijke antenne’ voor andervrouws- en –mans behoeften werkt vaak op volle toeren. In ons voordeel in de vorm van vrouwelijke intuïtie, maar ook weleens in ons nadeel, als we de omgeving meer ruimte geven dan onszelf. Hoe komen we toch aan het regelmatig opduikende gevoel dat we niet mogen zijn wie we zijn, vragen wat we willen vragen, mogen wensen wat we wensen? Daar zijn tal van (vaak weinig vrolijke) boeken over geschreven, vanuit maatschappelijk en sociaal oogpunt. Dit is echter niet het onderwerp van dit boek. Wel, hoe jezelf goed kunt doen. Wellicht is het al een grote opluchting als ik je vertel, dat zelfs de ogenschijnlijke haaibaaien of maatschappelijk zeer geslaagde vrouwen die zo onaantastbaar lijken, onze moeite delen van het altijd achter jezelf staan. Ikzelf schrijf boeken over dit onderwerp, maar heb op dit vlak ook regelmatig iets ‘op te ruimen.’ Wel weet ik nu, wat de balsem voor ons veronachtzaamde hart is: aandacht. Die bestaat er niet bij gratie van onze omgeving. Integendeel. Over die balsem beschikken we zelf.

Balsem uit eigen bezit

De aandacht voor een hart dat ervaart dat iedereen overal aan toekomt behalve aan haar, de aandacht die een ongezien hart vraagt, kunnen we onszelf geven. Het klinkt wellicht wollig, maar een mens kan helemaal opknappen door een innerlijk gesprek te voeren met haar eigen hart. Dat is allesbehalve een troostprijs voor het geval niemand beschikbaar is om ons hart te verzorgen. Integendeel. De aandacht vanuit onze eigen innerlijke bron die nooit opdroogt, is een hoofdprijs. Het kan heerlijk zijn om de inhoud van ons hart te delen met een vriendin, partner of andere dierbare. Maar nog veel belangrijker is de aandacht voor ons eigen hart. Het gaat erom, dat we op het moment dat ons hart signalen van verwaarlozing of ongezien-zijn afgeeft, bewust tijd te besteden aan onze eigen gevoelens, wensen en gedachten. Het is prettig om deze de vrije loop te (leren) laten en niets te veroordelen van wat we voelen, willen of denken. We kunnen werkelijk vol begrip, mededogen en goede wil luisteren naar alles wat in ons eigen hart leeft. Wie dit probeert, een halfuur neemt om onafgeleid te luisteren naar het eigen hart, zal verrassende dingen kunnen ontdekken. Louter de handeling van het openen van je hart voor jezelf zal je langzamerhand vervullen met het gevoel gehoord te zijn, begrepen en geaccepteerd. Het kan even oefenen zijn om de innerlijke stem te gaan negeren die ‘belachelijk’ fluistert. Ook, om niet oplossingen te bedenken of oordelen te vellen, maar gewoon te luisteren naar datgene wat in je hart gehoord wil worden. Maar uiteindelijk zal een goed gesprek met je eigen hart minstens zo’n goed gevoel opleveren als het openen van een verwaarloosd hart voor een vriend(in) of partner. Het is misschien lichtelijk ongelooflijk in het begin, maar als ons hart signalen afgeeft van niet-gezien zijn, zoals verongelijktheid, woede of wrok, zijn niet degenen die wij die onlust toeschrijven maar wijzelf degenen van wie we de aandacht voor ons eigen hart het meest nodig hebben. Het gehoord zien te krijgen van je eigen gevoelens, behoeftes, gedachten en wensen begint bij jezelf, in jezelf. Vanuit ons innerlijke gesprek kunnen we in gesprek gaan met de buitenwereld, van wie we mogelijk iets wensen dat we nog niet eens tegenover onszelf durfden uit te spreken. Nu weten we wat dat eventueel is, en kunnen we ons hart luchten.

Bouwen op onszelf

Iets dat levensbelangrijk is voor een veronachtzaamd hart, is dat jij zelf degene bent op wie je altijd kunt bouwen. Hiertegen wordt door elke vrouw dagelijks ‘gezondigd.’ Maar beloftes aan jezelf zijn minstens zo belangrijk als die van of aan anderen. We kunnen onze eigen rots in de branding zijn, en dat geeft de grootste en meest fundamentele zekerheid dat ons hart aandacht krijgt, wat het ook roept of fluistert. Dit geldt voor zowel grote als kleine kwesties. Wie zichzelf belooft dat zij naar huis gaat als haar date haar nog een keer in het donker op het station laat wachten, moet en mag dat doen. Dat verdient je hart. Wie zichzelf een halfuur op de bank met een goed boek belooft na het draaien van twee wassen, is dat zichzelf verschuldigd. Niet ‘eerst nog even dit of dat.’ Niet ‘ik denk dat ik toch maar..’. Wees betrouwbaar en goed voor jezelf. Laat de ondergrenzen die je zelf stelt, bewaard blijven. Laat jezelf niet zakken. Beloof je je hart ruimte voor een wens, behoefte of gevoel, laat je woord dan ook tegenover jezelf volkomen solide en betrouwbaar zijn. Juist die handelwijze vermindert gevoelens van verwaarlozing, niet belangrijk genoeg zijn, niet meetellen. Juist die handelwijze helpt je aan het gevoel dat jouw behoeftes voorop staan. Je zult ervaren dat er omdat je je eigen rots in de branding bent, altijd een fundament in jezelf ligt – ondanks wat de buitenwereld wel of niet doet. Emotionele zelfzorg is de beste zorg die er is. Natuurlijk blijft onze omgeving altijd een factor van belang. Geen mens is een eiland. Maar treed met je behoeften, wensen en gevoelens naarbuiten vanuit het fundament in jezelf. Op gegeven moment zal dat gaan aanvoelen alsof je steevast vergezeld gaat van een sterke, betrouwbare partner – en die partner ben je zelf.

Om te doen

“De liefde heelt wonderbaarlijk. Als ik van mezelf houd, gebeuren er wonderen.” Lees deze affirmatie uit het boek ‘Machtige gedachten’ van Louise Hay liefst meerdere malen, en in elk geval als je er behoefte aan hebt. Herhaal de affirmatie in gedachten.

11. Een warm bad voor een overprikkeld hart

Rust vinden temidden van prikkels door stress, drukte, lawaai en vrouwelijke hormonen

Er is iets vreemds aan de hand met de manier waarop we met ons gevoelige hart omgaan. We rennen op zaterdag door een overvolle winkelstraat. We negeren onze hormonale dagen van onbehagen. Kortom: we onderzoeken niet wat ons hart overprikkelt om het vervolgens te vermijden, we vinden dat we maar flink moeten zijn – of moeten worden – en zoeken de prikkelende omstandigheden zelfs op.

Licht, lawaai, stank, beweging. Het is een drukte om ons heen. Wie heeft hier nog echt plezier in, behalve de ‘doelgroep’ van standaard overprikkelde pubers? Er is tegenwoordig waarschijnlijk bijna geen mens meer over die zich met een gerust hart van de ene in de andere mensenmenigte stort, zoals in een drukke zaterdagse winkelstraat. Zomin als iemand nog sereen blijft onder het getetter van reclames op de tv en radio – laat staan films die flitsen licht en geluid over ons uitstorten. Er is geluidvervuiling, lichtvervuiling, bewegingsvervuiling, stankvervuiling. Al deze vervuiling slaat neer in onze geest.

Maandelijks prikkelbaar

Voor vrouwen komt er nog een factor bij. Onze hormonen prikkelen ons hart met maandelijkse regelmaat, maar wij doen alsof we ons niet moeten ‘aanstellen’ (lees: geen vrouwelijke hormonen mogen hebben) en proberen ons te blijven gedragen zoals altijd. Sterker nog, we ontkennen onze behoeftes, gevoelens en overprikkeldheid. Dat terwijl zelfs de natuur haar ritme heeft van groeien, bloeien – en rust. Dat, terwijl wij niet om die hormonale feiten hebben gevraagd, maar er wel mee leven. Een goede reden waarom we van onszelf en de omgeving volledig begrip en tegemoetkoming zouden mogen vragen, al doen we dat niet. Het effect van ongesteldheid is bekend, maar in lichtere mate heeft ook de eisprong haar invloed. Een of twee keer per maand treedt een periode in die vraagt om meer rust en balans. Het is een tijd waarin we ons beter voelen als we op een andere manier leven. Het kan zijn dat we naar ‘officiele’ maatstaven minder presteren. Maar volgens bepaalde mystieke inzichten is ons lichaam ongezien bezig ons vruchtbare, scheppende vrouwelijke innerlijk te vernieuwen en te reinigen voor een nieuwe cyclus van vrouwelijke kracht, manifestatie en schepping. Wat tijdelijk verinnerlijkt is, zal later weer veruiterlijkt worden; we bewegen van heilzame snoei naar volle bloei. De periode van snoeien is de tijd waarin je je mogelijk sneller overgeprikkeld voelt en een andere benadering behoeft vanuit zowel jezelf als je omgeving. Er is erkenning nodig van jou en je tijdelijk andere aard, behoeftes en wensen. Die erkenning is het makkelijkst te realiseren als we weten, wat onze cyclus van snoeien en bloeien is. Het is heel handig om de dagen van verlaagde energie en stabiliteit in je agenda te noteren (bijvoorbeeld als klein hoofdlettertje ‘H’), zodat je weet wanneer rekening te houden met een overprikkelbaar hart. Een kleine simpele maatregel, maar één die helpt.

Waarom gebeurt dit?

Het helpt altijd om te weten wat precies de redenen zijn waarom je hart overprikkeld is en je jezelf ervaart als uit balans, narrig, oververhit of zelfs boos. Erkennen, zien, ruimte ervoor maken, dat zijn dingen waar je hart in praktisch elke benarde situatie van opknapt. Voeg daar wat badolie bij: ofwel, wees vriendelijk en geduldig voor een prikkelbaar hart en vraag als dat nodig is je omgeving om hetzelfde. Neem desgewenst praktische maatregelen. Waarom gaan winkelen op de drukste dagen als je door stress overbelast en prikkelbaar bent geraakt? Waarom proberen je normale, behoorlijk gevulde dagschema aan te houden op dagen dat je hormonen je energie verminderen? Waarom net doen alsof er niets aan de hand is in plaats van begrip en voorzichtigheid op te brengen? Ook anderen, bijvoorbeeld huisgenoten, bewijs je vaak een dienst door te laten weten wat de staat van je hart is – zeker omdat een vrouwenhart gewoonlijk minstens één keer per maand een of meerdere dagen vermoeid en prikkelbaar is. Het lijkt wellicht of het prettig is om van vrouwen te eisen dat ze hun hormonen negeren en proberen te functioneren als een man: niet in cycli van snoei en groei, maar gelijkmatig, zonder pieken omhoog of omlaag. Maar het is in de praktijk zoveel realistischer en zelfs prettiger voor iedereen als we ons vrouwelijke ritme niet meer negeren, maar ermee gaan leven. Jij bevrijdt jezelf allereerst van je eigen eisen om op je tenen te lopen en je ware gevoelens en energieniveau geweld aan te doen. Je omgeving tast niet langer in het duister en hoeft zich niet machteloos te voelen. Anderen willen namelijk vaak vanalles voor ons doen - als we ze maar laten weten hoe ze kunnen helpen! De laatste keer dat mijn geliefde thuiskwam en mij aantrof, al foeterend op mijn hormonen met lap en dweil door het huis razend, ging hij de door mij gemaakte afwas voor me doen met de woorden ‘ga maar even lekker zitten.’ Geloof mij, elke lust om zo’n man ooit te laten gaan vergaat een mens ter plekke.

Begrip. Zachtheid. Liefde. Meegaandheid. Ruimte. Dat is de olie waarin je je overprikkelde hart kunt baden. Jij, en je omgeving. Het kan, het mag, en er zijn goede redenen om het te doen.

12. Een warm bad voor een verzwakt of verwond hart

Het ongekende vrouwelijke vermogen om als een vogel Feniks uit de as te herrijzen

Eigenares tekstbureau Mirna Donselaar: Een vrouw kan meer dan ze denkt: sowieso het loslaten van ons eeuwige “Assepoester-syndroom.’ Ik begon met mijn tekstbureau Cosmetitext net na (of eigenlijk nog tijdens) een zeer verdrietige periode in mijn leven. Maar ik maakte van het verdriet een deugd, en putte kracht uit mijn “tekstenwinkeltje”. Nu, vier jaar later, werk ik met vijf mensen, die hiervan leven. Ik heb nog steeds valkuilen en onzekerheden, maar groei elke week weer een stukje verder. Ik heb mijn eigen waardes en tekortkomingen beter leren accepteren en erkennen. Je kunt echt meer dan je denkt, als je sowieso de eerste stap al neemt om dingen echt te gaan doen. Datgene waar je goed in bent - want iedereen is érgens steengoed in.”

Een hart kan verzwakt worden door scheiding, ziekte, ontslag en dood. Dat is het leven. Maar wij vrouwen onderschatten meestal ons eigen vermogen om als een vogel Feniks uit de as te herrijzen, totdat we de situatie eenmaal achter ons hebben liggen en ons verwonderen over onszelf. Een verzwakt hart komt meermalen voor, in elk leven, maar betekent geen aantasting van je innerlijke kracht. Integendel. Wij vrouwen denken dat we zwakker zijn dan ze werkelijk zijn. De mythe van de vrouw als zwak geslacht wordt gevoed door Hollywoodfilms waarin vrouwen ofwel slachtoffer zijn van moord, mishandeling of verkrachting, ofwel gered worden door de held. Hun lot ligt niet in hun eigen handen. Dit beeld wordt op meerdere plaatsen gevoed, alleen al omdat film- en reclamemakers te lui zijn om stereotiepe beelden door reële, hedendaagse beelden te vervangen. Uit het onderzoek dat ik onlangs deed door tweehonderd tv-reclames te analyseren, bleek dat de vrouw zelden als handelend wezen wordt geportretteerd. Hooguit als het gaat om het met WC-eend doorspoelen van het toilet of het eten van yoghurtmengseltjes tegen weerspannige darmen. De voice-over die advies gaf, degene die actief was, macht uitoefende of autonoom bezig was, bleek meestal een man. Verbluffend. Gelukkig mogen we verwachten, dat deze tendens gaat keren. Onderzoek uit 2007 liet zien, dat het publiek stereotiepe beelden gebonden aan o.a. vrouw- of manzijn erg vervelend vindt worden. En waar de consument spreekt, volgt de mediamaker, vroeg of laat. Ik vond zelfs al enkele witte olifanten onder de reclamemakers die het stereotiepe beeld verlieten en een daadkrachtige of deskundige vrouw toonden, of een zorgzame prille vader.

Onvermoede innerlijke vrouwelijke kracht

Een van de opvallendste resultaten uit de geluksenquete van eind 2006/begin 2007 op mijn website was deze. Vrouwen vertelden over hun problemen met ernstige ziektes, over nijpende geldzorgen, scheiding en ander ingrijpend leed. Maar ook vertelden ze, bijna zonder uitzondering, dat zij nog steeds meestal geluk weten te ervaren, en motivatie om door te gaan. Het moest er wel erg slecht uitzien, wilde de vrouw in kwestie haar geluk een onvoldoende geven – en dan nog ging het vaak om vrouwen die zojuist in echtscheiding of andere zware omstandigheden waren beland, dus nog niet of nauwelijks aan verwerking toegekomen waren. De anderen vertelden een verhaal van moed, vastberadenheid en motivatie. Ja, we kunnen tijdelijk terneergeslagen zijn door de klappen die het leven uitdeelt. Ik ontken allerminst de pijn, en ben zelf allerminst een ijzeren dame als ik met leed te maken krijg. Rozengeur en maneschijn onder de moeilijkste omstandigheden zal niemand mij horen ‘preken.’ Maar van het volgende ben ik overtuigd. Juist vrouwen blijken in staat om in slechte tijden of bij slechte gevoelens, grote innerlijke krachten aan te boren. Dat ogenschijnlijk verzwakte hart kan nog weleens héél sterk blijken. Put dus moed uit de verhalen van andere vrouwen, en besef: deze krachten schuilen ook in jou. Wees wie je bent, met je verdriet, onzekerheid en pijn, en reik naar de helpende hand die we allemaal nodig hebben. Maar weet ook dat er een onbreekbare kern van nieuwe mogelijkheden in je zit, die zich laat aanboren door er contact mee te maken en erop te leren vertrouwen.

Sandra van Bennekom (29) : “Ooit zou ik van alle dingen die me de laatste jaren zijn overkomen, hebben gezegd: ik ben niet sterk genoeg, dat zou ik niet aankunnen. Maar het bleek dat ik veel meer aan kon dan ik dacht. Mijn vader kreeg onverwacht een ongeneeslijke vorm van kanker. Nog tijdens zijn ziektebed verslechterde mijn huwelijk. Niet lang na mijn vaders dood, liep mijn huwelijk definitief op de klippen. Het was heel moeilijk van ons gezamenlijke huis af te komen, en bovenop alles wat er gebeurd was, kwamen ook nog geldzorgen. Mijn baan stond op de tocht. Ik moest weer helemaal opnieuw beginnen in een klein huurhuisje. Maar dat huisje was wel van mij! Al was het moeilijk, ik heb eigenlijk nooit de moed helemaal opgegeven, bleef lichtpuntjes zoeken. Ik was in elk geval vrij, en kon weer gebruik maken van al mijn mogelijkheden. Gelukkig kreeg ik een nieuwe baan aangeboden, waarbij ook nog ruimte overbleef voor mijn schrijverschap. Al sinds ik kind ben, schrijf ik verhalen en later romans. Het schrijven is voor mij heel belangrijk, ik haal er veel voldoening uit. Nu besef ik pas echt wat geluk inhoudt. Namelijk zelf je leven in de hand nemen en proberen, hoe clichématig dat ook klinkt, van elke dag iets moois te maken. Dat lukt niet altijd, maar nu ik dat accepteer, en als ik daarnaast probeer het grootste gedeelte van mijn leven tevreden te zijn, ben ik al een heel eind. En dat lukt goed op het moment - ondanks en eigenlijk ook dankzij de eerdere tegenslagen.”

Ans Hijman (49) ‘Ik was veertien toen mijn moeder stierf. Ik had geleerd mijn verdriet niet uiten. Ze was dood en begraven, het leven ging door. In de loop der jaren werd ik rationeel, verstandelijk en hard. Op mijn vierendertigste zag ik een opleiding psycho-sociaal werk in de krant. Ik wilde dat als vervolg op de sociale academie gaan doen, niet wetende wat voor verandering dat voor mij zou zijn. Bij de opleiding werden therapievormen doorlopen aan de hand van dingen waar je zelf mee kwam. Het verlies van mijn moeder kwam al snel om de hoek kijken. Dat zat achter een betonnen muur, die ik al worstelend ging afbreken. Op mijn achtendertigste ben ik uiteindelijk in therapie gegaan. Daar heb ik als het ware het contact met mijn moeder hersteld. Dat veranderde mijn leven. Ik wist niet dat ik zoveel tranen had. Ik mocht weer zacht en klein zijn. Daarna ben ik nog één keer door een diep dal gegaan. Mijn relatie liep stuk en mijn baan werd weggereorganiseerd. Toen ik ook daar doorheen was, dacht ik: waar ben ik nou eigenlijk altijd zo bang voor geweest? Voor mezelf, voor mijn eigen gevoelens. Die angst heb ik niet meer, en het verlies van mijn moeder is nu ‘schoon’. Daarmee was de tijd rijp voor een eigen praktijk in verlieskunde. Ik had zoveel doorgeworsteld, in mijn opleiding en ervaring kunnen omzetten. In mijn praktijk zijn geen vaste regels voor de duur van afspraken, of eisen aan hoe en hoelang iemand rouwt. Mijn praktijk, dat is wie ik nu zelf ben.’

Om te luisteren

If you believe, Mariah Carey

Whitney Houston, The greatest love of all

I can see clearly now, van o.a. Jimmy Cliff

Over and over, Madonna

Christina Aquilera, Soar

Sugababes, Stronger

High, Lighthouse Family

(alles op Youtube)

13. Een warm bad voor een zichzelf veroordelend hart

Joanna Kortink, therapeut en schrijver van de bestseller ‘Uit de ban van eetbuien’: 'Ik heb dertig jaar van mijn leven geworsteld met een eetstoornis. Als iemand destijds had voorspeld dat ik hierover ooit een zelfhulpboek zou schrijven, had ik het nooit geloofd. Een eetstoornis is een hel. Ik schaamde me verschrikkelijk, niemand wist het. De ommekeer kwam, toen een therapeut op mijn twintigste zei dat dat dit probleem mogelijk altijd zou blijven spelen, dat ik er misschien nooit meer vanaf zou komen. 'No way!' was de reactie, recht vanuit mijn hart. Ik ervoer opeens sterk een soort natuurrecht om mijn leven voluit te leven. Ik besloot zelf therapeut te worden. Maar hoewel ik afstudeerde, bleef mijn eetprobleem. De doorbraak kwam toen ik op een dag een intense droom kreeg, die zich vervolgens bleef herhalen. In die droom zag ik mezelf niet vanuit mijn negatieve zelfbeeld, maar als voluit levende vrouw, met een normaal lichaam en stralende ogen. Ik besefte dat dat mijn diepste verlangen was. Toen ben ik de saboterende negatieve stemmetjes in mijn achterhoofd, die me vertelden wat ik allemaal niet kon en niet was, concreet van repliek gaan dienen. Dat lukte steeds beter. Ik kón die vrouw met dat gezonde gewicht zijn, ik kon die vrouw met die stralende ogen zijn! Tegen de tijd dat ik mijn therapeutische praktijk opende, was ik van de eetstoornis af. Die droom was een geschenk uit de hemel. Hierdoor werd ik me bewust van een diep verlangen, van diep in mij verborgen vermogens, en dat veroorzaakte een ommekeer. Dat ik over de weg terug van een eetstoornis een boek schreef kwam, net als mijn praktijk, voort uit de vraag. Geinspireerd door mijn verhaal vroegen mensen naar een boek over mijn werkwijze. Dat was er niet, en ik ging schrijven. Bij de eerste poging een uitgever te vinden, was het raak. Inmiddels is ‘Uit de ban van eetstoornissen’ al zes keer herdrukt, en gevolgd door meerdere andere boeken over gezonde eetgewoontes. Mijn motto is 'dream, and you will reach your goal.' In mijn praktijk laat ik mensen bijvoorbeeeld een scenario of collage maken dat symboliseert wie ze over vijf jaar willen zijn, waar ze dan willen staan in hun leven. Mensen zijn vaak het contact kwijt met hun droom, het beeld hoe het kán zijn. Via zo'n scenario kun je de gewenste situatie naar je toetrekken. Vaak hoor ik naderhand dat de droom echt waarheid is geworden. Bij mijn boek horen zogenaamde bewustzijnskaarten met spreuken. Eén ervan is: 'Elk moment is een nieuwe kans.' Daar geloof ik in. Je moet je verlangen levend houden.'

Soms heeft ieder mens het idee, dat het mis is met haar. Tijdelijk, of anders gaat het wellicht om het vernietigende gevoel dat je hele leven zich aaneen heeft geregen van opeengestapelde fouten, vergissingen en verspilde tijd. Juist onze eigen onverbiddelijke oordelen over onszelf komen het hardst aan. “Wat heb ik nou helemaal gedaan met mijn leven” is een pijnlijke zelfveroordeling. “Wat heb ik gedaan door drie jaar bij een dronkenlap te blijven” ook. Of neem het welbekende “Waarom deug ik toch nergens voor”.

Het oordeel over onszelf is feitelijk praktisch altijd harder dan nodig, of zelfs geheel ongefundeerd. Sommige (religieuze) goeroes lijken ons te willen doen geloven dat zelfveroordeling goed is. Vanuit de kabbala heb ik zelf geleerd, dat de mens nooit schuldig is, alleen onwetend. Zelfveroordeling is niet nuttig. Het is het stootblok waartegen onze kansen op vervulling en geluk knarsend tot stilstand komen. Vervang zelfveroordeling door mildheid, en je zult vooruitgang boeken. Oordelen over jezelf en anderen, over goed of fout, het leidt tot niets. Drenk die innerlijke stem in mildheid. Zie jezelf niet als zijnde fout, maar als zijnde onderweg.

We zijn nooit schuldig, maar kunnen wel onwetend zijn. De keuzes die we eerder maakten, waren gebaseerd op hetgeen we op dat moment wisten en konden waarmaken. Dat wil zeggen dat we achteraf bekeken onze acties zouden kunnen veroordelen, terwijl er niets te veroordelen valt. ‘De mens is nooit schuldig’ betekent wel dat je je leven mag en kunt zien als een proeftuin, een plaats waar je leert leven. Achteraf bekeken is het makkelijk in te zien dat iets op manier a of b het beste aangepakt kon worden. Voor we het weten, vragen we ons af of dat nou tien jaar móest duren. Maar in de praktijk is het leven niets meer of minder dan bewegen. Het is misschien moeilijk te verteren dat je jaren hebt besteed aan het leren van een levensles, of het verwijderen van een element dat je verhinderde gelukkig te zijn of te groeien. Dat element kan het werken voor een tirannieke baas zijn geweest, het blijven hangen in een relatie die niet goed voor je was: wat dan ook. Het kan een jaar hebben geduurd, of twintig. Dat is allemaal goed. De waarheid is dat je die tijd nodig hebt gehad – of wellicht nog steeds nodig hebt – om te rijpen in de richting van een nieuwe weg.

De illusie van controle

Het vellen van ‘goed’ of ‘fout’-oordelen is onze menselijke manier om te proberen het leven in kaart te brengen en een illusie van controle te bewaren. Maar in feite hebben wij deze oordelen niet zo hard nodig als onze angsten ons influisteren. Je hoeft jezelf niet te beoordelen als ‘goed’ of ‘fout’, in zijn of handelen. Evenmin hoeft dat ten aanzien van anderen (tenzij je toevallig rechter bent). Natuurlijk kunnen we ons wel laten inspireren om dingen anders te gaan doen, of kunnen we door andervrouws of – mans gedrag tot inspiratie komen voor een betere wereld of wijk om je heen. Dat zijn positieve bewegingen om te maken: er valt iets te leren, mooier te maken, geïnspireerder te doen. Harde oordelen daarentegen benauwen, kwetsen en maken vleugellam. Hanteer voortaan dat prachtige kabballistische principe: de mens is nooit schuldig, hooguit onwetend. Bijleren doen we allemaal, een leven lang. Dat is geen kwestie van dom zijn, maar van leren groeien en bloeien.

Voor vrouwen is het oordelen over zichzelf vaak een groot issue. Dat is begonnen met dat oude verhaal over Eva en de appel. Zelf vermoed ik dat dat verhaal is geschreven door een man die niet alle aspecten van zichzelf onder ogen wist te zien, en dus de behoefte had om een externe zondebok aan te wijzen – en dan ook nog een man die meer aanrichtte dan Eva en de appel bij elkaar. Maar onbewust krijgen wij vrouwen dat oordeel wel mee. Dat hoeft ons echter geenszins te belemmeren, sterker nog, het kan ons helpen groeien en gelukkiger worden. Wie een verkeerd ijkpunt aantreft in haar leven, krijgt een buitenkans: juist door je eigen bevindingen af te zetten tegen dat ongezonde ijkpunt, kun je een heel eigen, oorspronkelijk ijkpunt ontdekken. We kunnen leren om, naar aanleiding van het al dan niet oordelen en afwijzen door anderen, meer te denken in eenheid en individualiteit en minder in oordelen als beter of slechter. Er wordt heel wat ‘plezier’ geput door reclamemakers uit bedenksels als ‘rijikalsvrouwbeterdaneenmanofandersom.nl.’ Op het oog kan dat grappig zijn. Op een dieper niveau is het tijd dat we niet meer zoeken naar ‘beter’ of ‘slechter’, en ons er zelfs niet mee inlaten als een ander dat wel doet – maar de vrijheid opzoeken van het zijn van een persoon, een mens, bezig met haar eigen persoonlijke levensweg. Niet omdat we vrouw zijn of man, niet omdat we dit beter kunnen of dat slechter – maar omdat we ons ontwikkelen als de mens die we zijn. Van ‘menszaadje’ via kiem tot ‘boom’ van een mens. Ieder mens is een uniek individu. We kunnen in het diepste van ons innerlijk vrij van geslachtelijke oordelen en ondefinieerbaar volgens ‘aardse’ begrippen, vrij en oorspronkelijk leven. Volgens spirituele inzichten zijn we vanaf een bepaald niveau van groei zelfs geslachtloos: het niveau waarop alles één is.

Om te luisteren

Christina Aquilera, Beautiful

14. Een warm bad voor een verhard hart

Actrice Chaira Borderslee (31): “Toen ik de hoofdrol in de musical Aida kreeg, bleef er geen tijd over om werk te regelen voor erna. Dat er een stilte zou vallen, vermoedde ik. Maar toch kwam die heel hard aan. Ik begon te vechten, ging achter rollen aan en belde castingbureaus. Maar er was niets. Langzamerhand ging ik beseffen dat ik naar acceptatie toe moest werken. Ik moest dit laten gebeuren en leren genieten van andere dingen, zoals rust en vrije tijd.

Tijdens die periode ging ik dieper in mezelf kijken. Tot mijn verbazing ontdekte ik, dat ik niet gelukkig was geweest. Voor mijn gevoelens en behoeftes had ik nooit tijd gemaakt. Ik was altijd heel hard voor mezelf: knop om, keihard verder werken. Nu voelde ik van alles: woede, verdriet, vrolijkheid. Ik begon met tekenen. Ik weet niet waarom, ik voelde dat ik dat op dat moment moest doen. Ik had eerder getekend maar nu deed ik het in het groot, op meters papier. In mijn tekeningen kwamen alle mogelijke kleuren terug, net als in mijn emoties. Ik was er heel blij mee.

Op een gala vertelde ik de gastvrouw dat ik tekende. Ze stelde me voor aan een kunstenaar, Pim Smit. We bleken veel gemeen te hebben, op dezelfde ‘trede’ in het leven te staan. We delen gedrevenheid, liefde voor kunst en creativiteit, energie. Hij produceert muziek en ik zing. We werden verliefd.

Achteraf ben ik alleen maar blij dat het zo is gegaan. Ik ben nieuwe wegen ingeslagen, ben nu echt gelukkig. Ik had mijn gevoelens lang onder het stof liggen, nu leef ik bewust vanuit mijn gevoel. Liefde staat boven alles: niet alleen liefde voor mijn vak, maar vooral ook voor mijn vriend, voor mensen. Pim en ik zijn bezig met schilderen en muziek, daarnaast sta ik in musicals als Hair en Tarzan. Het kán geen toeval zijn dat de eerste musical waarin ik speelde na Aida, Hair was: een musical die draait om kleur en liefde, en uitdraagt dat je je hart moet volgen. De cirkel is rond. Alles wat ik doe, is deel van één geheel.

Leef vanuit je hart, dan komt het goed. Dat klinkt misschien zweverig, maar ik ervaar het zo. Ik geloof in lotsbestemming. Laat je maar verrassen door het leven!”

Wanneer raakt een hart vervreemd van zichzelf? Wanneer we geen tijd hebben of maken voor reflectie. Wanneer we doen wat we denken te moeten doen. Wanneer we proberen te voldoen aan ideaalbeelden. Wanneer we proberen te (blijven) geloven in de door onze maatschappij gepromote, zogenaamde bronnen van vervulling (geld, macht, ego, zekerheid) en de stem van ons hart negeren. Wanneer we de waarheid niet durven toe te laten over wat we werkelijk zouden willen, wat we werkelijk voelen of denken - of denken dat we dan niet langer acceptabel zullen zijn voor anderen. Kortom, er zijn tal van redenen waarom een hart van zichzelf vervreemd kan raken. Vrouwen zijn heel geschikte kandidaten voor een verhard hart. We vinden het vaak moeilijk onze essentie te leren kennen, laat staan deze voorrang te geven. Ons is geleerd van buitenaf naar binnen toe te leven, onze omgeving van grotere invloed te laten zijn dan onze eigen kern. Een verhard hart verzachten is een kwestie van leren onze eigen weg te zoeken en gevoelens toe te laten die onze omgeving naar ons idee ongemakkelijk, verdrietig of kwaad zouden kunnen maken – maar die in werkelijkheid de weg wijzen naar onze ware vervulling, en dus die van onze omgeving. Onze omgeving heeft pas een kans bij te dragen aan onze vervulling als we de kanten van onszelf tonen die te maken hebben met angst, verdriet, onzekerheid en pijn. Want ons ware zelf, onze ware verlangens en wensen, zijn vaak onderwerp van twijfel en angst. Onze ware verlangens en wensen zijn vroeger vaak op een pijnlijke wijze door anderen onderdrukt of niet geaccepteerd, of we hebben tenminste het gevoel opgedaan dat dat zo was. Durven we ons oordelende zelf in het heden te vragen ons als geheel te accepteren, dus als persoon die bepaalde wensen en verlangens heeft die we moeilijk ruimte hebben kunnen geven, dan kunnen we vervolgens onze omgeving vragen op haar beurt alle kanten van onze persoon te accepteren en ruimte te geven.

Een zoutkorst om het hart

Als een zoutkorst hebben harde eisen, oordelen en moetens zich om je hart gesloten. Die van anderen, maar vooral die van jezelf. Word je bewust van de hardheid, zodat je die in vraag kunt stellen. Dan kan ons ‘verharde’ hart beginnen, in vrijheid te herademen. Maak ruimte, laat je hart weer zachter zijn. Dat begint altijd bij de hardheid die je jezelf oplegt. Innerlijke verzachting voor je hart is een weldaad. Pijn verzachten is pijn genezen. Verzachting gaat vervolgens naar buiten uitstralen, en daarmee ben je ook anderen tot zegen. Maar dat proces zet je pas in gang als je zachter voor jezelf begint te worden. Soms wordt dat proces in gang gezet door ‘gedwongen’ stilte zoals die Chaira overkwam, soms kun je zelf het moment kiezen waarop je die stilte in wilt gaan. Hoe dan ook zal de stilte helend werken. Als de verzachting in je hart eenmaal inzet, zal het je leven in positieve zin veranderen.

a. Je eigen afkeuring loslaten

Er zijn emoties en gedragingen die we als ‘kinderachtig’ bestempelen, en die we dus niet van onszelf mogen ervaren of tonen. Terwijl we vaak proberen onze kinderen met